Kamran Əsədov: “Kurikulum sistemi müasir təhsil sistemlərinin əsasını təşkil edən yanaşmalardan biridir”
Sabiq təhsil naziri Firudin Cəlilov müsahibəsində "Kurikulumu təhsilimizdən çıxarmaq lazımdır ki, şagirdlərimizin dili açılsın, onlar danışa bilsinlər" deyib.
Sabiq nazirin bu açıqlaması sosial mediada müzakirəyə səbəb olub. Həqiqətənmi kurikulumu təhsilimizdən çıxarmaq lazımdır kimi suallar doğurub.
Maraqlıdır, kurikulum təhsil proqramından çıxarılmalıdır?
“Problemin həlli kurikulumu ləğv etməkdə deyil, onun icrasını təkmilləşdirməkdə və beynəlxalq təcrübəyə uyğunlaşdırmaqda olmalıdır”
Təhsil eksperti Kamran Əsədov “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, kurikulum sistemi müasir təhsil sistemlərinin əsasını təşkil edən yanaşmalardan biridir. Onun məqsədi şagirdlərə yalnız nəzəri biliklər vermək deyil, həm də onların tənqidi düşünmə, problem həll etmə, kommunikasiya və analitik bacarıqlarını inkişaf etdirməkdir: “Azərbaycanda kurikulum sistemi 2008-ci ildən tətbiq olunmağa başlayıb və məqsəd ənənəvi təhsil modelindən fərqli olaraq şagirdlərin passiv öyrənən deyil, aktiv iştirakçı olmalarını təmin etmək olub. Lakin illər keçdikcə bu sistemin tətbiqi ilə bağlı problemlər üzə çıxdı. Çünki tətbiqi zamanı yerli ekspert, mütəxəsislərin rəyi nəzərə alınmamışdı. Müasir kurikulum sisteminin əhəmiyyəti onun şagirdlərə bilikləri yalnız əzbərlətməklə kifayətlənməməsi, həm də onları həyati bacarıqlarla təmin etməsi ilə bağlıdır. Ənənəvi təhsil sistemində şagirdlərin əsas məqsədi dərslikdə yazılanları yadda saxlamaq və imtahanlarda yüksək nəticə göstərmək idi. Bu isə onların biliklərini real həyatda tətbiq etməsinə imkan yaratmırdı. Kurikulum sistemi isə şagirdlərə təqdim olunan məlumatların praktik tətbiqinə üstünlük verir və onların müstəqil düşünmə qabiliyyətini inkişaf etdirir. Dünya təcrübəsinə nəzər yetirdikdə, kurikulum əsaslı təhsil modelinin inkişaf etmiş ölkələrdə geniş tətbiq olunduğu görünür. Məsələn, Finlandiya, Kanada və Sinqapurda təhsil sistemləri kurikulum yanaşması əsasında formalaşdırılıb və bu ölkələrin təhsil göstəriciləri beynəlxalq səviyyədə yüksək qiymətləndirilir. Finlandiyada kurikulum sistemi fərdi yanaşmaya əsaslanır və şagirdlərin maraq və bacarıqları nəzərə alınır. Kanada və Sinqapur isə kurikulumun texnologiya ilə inteqrasiyasına xüsusi diqqət yetirir. Bu ölkələrdə tətbiq olunan modeldə şagirdlər dərslərdə aktiv iştirak edərək real problemləri həll etməyi öyrənirlər. Nəticədə, onlar daha yaxşı kommunikasiya və analitik düşünmə bacarıqlarına malik olurlar. Azərbaycanın təhsil sistemi ilə bağlı aparılan araşdırmalar kurikulumun tətbiqində müəyyən problemlərin olduğunu göstərir. Müəllimlərin yeni metodlara tam uyğunlaşa bilməməsi, resurs çatışmazlığı və ənənəvi metodlarla kurikulum yanaşmasının düzgün birləşdirilməməsi səbəbindən gözlənilən nəticələr əldə olunmur. Təhsil Nazirliyinin son statistik məlumatlarına görə, kurikulum sisteminin tətbiq olunduğu illərdə şagirdlərin dərs prosesində aktiv iştirakı artsa da, onların tənqidi düşünmə və ünsiyyət bacarıqları gözlənilən səviyyədə inkişaf etməyib. 2022-ci ildə keçirilən beynəlxalq qiymətləndirmə göstəricilərinə əsasən, Azərbaycan şagirdlərinin oxu və riyaziyyat üzrə nəticələri OECD ölkələri ilə müqayisədə hələ də geridə qalır. Bu isə kurikulum sisteminin məqsədlərinə tam nail olunmadığını göstərir”.
Ekspertin sözlərinə görə, kurikulumun əsas tənqidlərindən biri şagirdlərin danışıq və ünsiyyət bacarıqlarının inkişaf etdirilməməsi ilə bağlıdır. Əslində, kurikulum sistemi nəzəri olaraq şagirdlərin aktiv iştirakını təmin etməlidir, lakin praktiki tətbiqdə bu, həmişə mümkün olmur. Əgər dərs prosesi interaktiv metodlarla təşkil olunmazsa və müəllimlər yeni yanaşmaları tam mənimsəməzsə, şagirdlər dərslərdə passiv iştirak edəcək və ünsiyyət bacarıqları zəif qalacaq. Problem kurikulumun özündən yox, onun düzgün icra olunmamasından qaynaqlanır: “Dünya təcrübəsində uğurlu kurikulum modelləri şagirdlərin öyrənmə prosesinə aktiv şəkildə cəlb olunmasını təmin edir. Məsələn, ABŞ-da tətbiq olunan “Project-Based Learning” (Layihə əsaslı öyrənmə) modeli vasitəsilə şagirdlər real problemlər üzərində işləyir və komandada əməkdaşlıq edirlər. Bu metod onların ünsiyyət bacarıqlarını və yaradıcı düşünmələrini inkişaf etdirir. Estoniyada isə kurikulum modeli rəqəmsal təhsillə birləşdirilərək, şagirdlərin texnologiya vasitəsilə öyrənmə imkanlarını genişləndirir. Bu yanaşma şagirdlərin müasir iş bazarına daha yaxşı hazırlaşmasını təmin edir. Kurikulumu təhsildən tamamilə çıxarmaq əvəzinə, onun effektivliyini artırmaq üçün islahatlar aparılmalıdır. Müəllimlərin yeni metodikaları mənimsəməsi üçün daha geniş təlim proqramları təşkil edilməli, dərs vəsaitləri və resurslar yenilənməli, praktiki öyrənmə imkanları artırılmalıdır. Şagirdlərin ünsiyyət bacarıqlarını inkişaf etdirmək üçün dərs prosesində müzakirə, debat və interaktiv fəaliyyətlərə daha çox yer verilməlidir. Ümumilikdə, kurikulum sisteminin əsas prinsipləri düzgün tətbiq edildikdə şagirdlərin bilik və bacarıqları əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf edə bilər. Problemin həlli kurikulumu ləğv etməkdə deyil, onun icrasını təkmilləşdirməkdə və beynəlxalq təcrübəyə uyğunlaşdırmaqda olmalıdır. Belə bir yanaşma təhsil sisteminin daha səmərəli və müasir tələblərə uyğun olmasına kömək edəcək”.
Günel CƏLİLOVA
