Abutalıb Səmədov: “Bu səbəbdən, təbiidir ki, Trampın sülhpərvər prezident olmaq istəyi müəyyən suallar doğurur”
Ağ Ev Donald Trampın 50 gün ərzində Ukraynadakı müharibəni həll etmək üçün Səudiyyə Ərəbistanında apardığı danışıqlardan ibarət 50 “qalibiyyət” siyahısını dərc edib.
“Qələbə heç vaxt dayanmır və Prezident Tramp yeni başlayır. Budur, Trampın prezidentliyinin ilk 50 günündə Amerika xalqının 50 qələbəsi”, –Ağ Evin bəyanatında deyilir. “Qələbələr” siyahısında 16-cı yerdə Trampın dünya sülhünə nail olmaq səyləri dayanır. “Prezident Tramp Rusiya və Ukraynanı danışıqlar masasına oturtdu, Səudiyyə Ərəbistanında tarixi sülh danışıqları apardı və sülhün ardınca getdi” – deyə Ağ Evin bəyanatında digər “qələbələrdən” söhbət gedir.
Martın 11-də Ciddədə Ukrayna və ABŞ nümayəndə heyətləri arasında Rusiya-Ukrayna müharibəsinin həlli ilə bağlı danışıqlar başlayıb. Onlar Amerika tərəfi ilə ruslar arasında fevralın 18-də Ər-Riyadda keçirilən danışıqlar fonunda baş verir. Yəqin ki, bu görüş də Ağ Evin qələbələr siyahısına daxil ediləcək.
D.Trampın dünya sülhünə nail olmaq üçün cəhdləri nə qədər yetərlidir ki, 50 qələbədən birini onun dünya sülhü üçün göstərdiyi cəhdlərə görə müəyyən ediblər? Deyək ki, yaxşı, Ukraynada müharibəni dayandırmaq istəyir. Bəs Yaxın Şərqdə İsrail-Fələstin müharibəsinin bitməsi, bura sülhün gətirilməsi üçün nə kimi fəaliyyət göstərir? Qəzzanı almaq istəyir. Gərək müharibə bitsin ki, Qəzzanın bərpası ilə məşğul olunsun. Müəyyən edilsin ki, Qəzzanı Trampa satacaqlar, ya satmayacaqlar. Əvvəlcə ora sülh gətirmək lazımdır ki, Qəzzanı bərpa etmək mümkün olsun. Qəzzada, Fələstində sülhün bərqarar olmasına heç bir çaba göstərmədiyi halda onun dünya sülhünə göstərdiyi fəaliyyətə belə yüksək qiymət vermək nə dərəcədə ədalətlidir?
Dünya sülhünə nail olmaq məsələsində Tramp qalib sayıla bilərmi? Bəs Yaxın Şərqdə niyə belə addımlar atmır?
“Trampın tarixə ən böyük sülh yaradan Amerika prezidenti kimi düşmək istəyi göz qabağındadır”
"Alyans" Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin sədri, siyasi ekspert Abutalıb Səmədov "Bakı-Xəbər"ə şərhində bildirdi ki, Tramp prezident seçildikdən, ancaq hələ andiçmə mərasimi olmadan əvvəl İsraillə HƏMAS arasında atəşkəs razılığı əldə olundu və girovların azad edilməsi qərara alındı. “Hələ Bayden hakimiyyətdə idi, bu uğuru öz adına çıxmağa çalışdı, ancaq elə inauqurasiya mərasimində Tramp hamının qarşısında bu uğurun baş verməsində əsas rolu özünün oynadığını dedi və hamı onu ayaq üstə alqışladı, o cümlədən, Bayden də ayağa qalxmaq məcburiyyətində qaldı. Yəni hələ rəsmi prezident kimi fəaliyyətə başlamazdan əvvəl İsrail-Fələstin qarşıdurmasının həllində müəyyən addımlar atdı. Amma təbiidir ki, əsas iş hələ qarşıdadır və Tramp yəqin ki, bu istiqamətdə də əlavə işlər görməyə çalşacaq. Trampın tarixə ən böyük sülh yaradan Amerika prezidenti kimi düşmək istəyi göz qabağındadır. Aktiv şəkildə Ukrayna müharibəsinin də dayandırılmasına çalışır. Bunun üçün Rusiya ilə Səudiyyə Ərəbistanının Əl-Riyad şəhərində danışıqlar getdi. Düzdür, bu danışıqlar sülhdən daha çox ABŞ-la Rusiya arasında diplomatik münasibətlərin bundan sonrakı səviyyəsi barədə aparılan müzakirələr idi. Ancaq eyni zamanda Ukrayna məsələsi də müəyyən qədər müzakirə olundu. Sonra da Ciddə şəhərində Ukrayna nümayəndələri ilə danışıqlar aparıldı və Ukrayna Amerikanın təklif etdiyi atəşkəs planını qəbul etdi. İndi Rusiya buna necə yanaşacaq? Əvvəlki bəyanatları nəzərə alsaq, Rusiya bu cür atəşkəsə etiraz edirdi və məsələnin birdəfəlik həll olunmasını tələb edirdi. Yəni müvəqqəti atəşkəs yox, dayanıqlı sülh olmalıdır və Ukrayna bundan sonra hərbi yolla nəyəsə nail olmağa cəhd göstərməməlidir. Rusiyanın mövqeyi bundan ibarət idi. Eyni zamanda konkret tələblər də qoymuşdu - Rusiyanın özününkü elan etdiyi 4 vilayətin yerdə qalan hissəsindən Ukrayna hərbiçilərinin çıxarılması, sanksiyaların götürülməsi, Ukrayna ordusunun əsgər sayı, hərbi texnika sayı barədə Rusiyanın tələblərinin qəbul olunması və ən əsası da Ukraynanın neytrallığı və NATO-ya üzv olmaması və qeyri-nüvə dövləti olması. Bu, təbiidir ki, sülh planından daha çox ultimatumu xatırladırdı və aydın idi ki, Tramp da bunun hamısını qəbul edə bilməz. Baxmayaraq ki, əsas kimi Rusiyanın planı götürüldü, Ukraynanın təklif etdiyi sülh planına Tramp, demək olar ki, əhəmiyyət vermədi, ordan yalnız iki maddə onun üçün maraqlı idi. Biri Ukraynanın təbii sərvətlərinin birgə istismarı, digəri isə Ukrayna ordusunun gələcəkdə Avropada Amerika əsgərlərini əvəz etməsi. İndi aydındır ki, Rusiya dərhal atəşkəsə getməyəcək, çünki artıq Kurskda, demək olar ki, Ukrayna ordusunu mühasirəyə almaq üzrədir və Kursk ərazisinin böyük ərazisi azad olunub. Bu şəraitdə atəşkəsə getmək də Rusiyanın maraqlarına cavab vermir. Üstəlik, Rusiyanın Ukrayna ərazisində də mühüm yaşayış məntəqələrini tutmaq planı var. Hələlik o məqsədə də çata bilməyib. Bu səbəbdən yəqin ki, atəşkəs məsələsində ən azından vaxt qazanmağa çalışacaq. Çox güman ki, Trampla münasibətlərini qorumağa cəhd göstərəcək, qarşıdurmaya getməyəcək. Çünki Trampın xarakterini bilir və onun Baydendən fərqli olaraq ən kəskin addımlar ata biləcəyinə də bələddir. Söhbət sanksiyalardan, daha çox silahların Ukraynaya verilməsindən gedir ki, bu, Rusiya üçün arzuolunmazdır. Ancaq Trampın da bu cür addımlar atmaqda maraqlı olmadığı göz qabağındadır. Bax, belə gərgin vəziyyət yaranıb. Yaxın günlərdə Rusiyanın mövqeyi aydın olacaq. Çalışacaqlar ki, bir qədər uzatsınlar. Mənə elə gəlir ki, bu ən çox ehtimal olunan variantdır”.
A.Səmədovun fikrincə, Trampın sülhə bu qədər əhəmiyyət verməsi bizim üçün də müsbət nəticələr verə bilər və Ermənistan sülh sazişinin imzalanmasını ləngidir, Ermənistana zəruri təzyiqlər göstərilməsinə ehtiyac var, Tramp bu işi hamıdan yaxşı bacarır. “Tamamilə mümkündür ki, Tramp öz qələbələrin sırasına Azərbaycan-Ermənistan sülh sazişinin imzalanmasını da salmaq istəyir. Burda da çox böyük məsafə qət olunduğuna görə, yəqin ki, Tramp bu istiqamətdə də addımlar atacaq. Bütövlükdə, Trampın dünyada sülhə nail olmaq cəhdləri, təbiidir ki, təqdirəlayiqdir. Çox böyük enerji ilə işləyir. Bu da qeyd olunmalıdır. Ancaq sülh yaratmaq istəyən dövlət başçısı Qrenlandiyanı ələ keçirmək, Kanadını ABŞ-ın 51-ci ştatı etmək və digər məsələlər barədə, yəqin ki, bəyanatlar verməməli idi. Çünki bu, yeni qarşıdurma ocaqları yaratmağa yönəlmiş bəyanatlardır. Əgər sülh istəyirsənsə, digər dövlətlərin ərazisinə gərək göz dikməyəsən. Bu səbəbdən təbiidir ki, Trampın sülhpərvər prezident olmaq istəyi müəyyən suallar doğurur. Ancaq qarşısına qoyduğu hədəflərə çatmaq üçün ardıcıl fəaliyyəti bütün dünya tərəfindən təqdir olunur və ilk növbədə Ukrayna ilə bağlı onun atdığı ardıcıl addımlar bölgəyə sülh gətirə bilər”.
A.Səmədovun sözlərinə görə, bu, təbiidir ki, Ukraynanın xeyrinə olmayacaq, ancaq əsas məsələ qanlı qarşıdurmaya son qoyulmasıdır. “Güman edirəm ki, İsrail-Fələstin qarşıdurmasında da Tramp real addımlar atmağa cəhd göstərəcək. Tramp Qəzza barədə verdiyi bəyanatdan imtina edəcəkmi? Güman edirəm ki, əgər dünyada həqiqətən də yeni gərginlik ocağı yaratmaq istəmirsə bu cür bəyanatlar verməməlidir, bu cür mövqe tutmamalıdır. Milyonlarla insanı Qəzza zolağından çıxarmaq, qonşu ölkələrə köçürmək və həmin ərazini götürüb “abadlaşdırmaq” nə yaxın Şərqə, nə də ABŞ-a yaxşı heç nə vəd etmir” - deyə A.Səmədov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
