Ölkəmizdə yoluxmanın dinamikası aşağı düşdükcə və gündəlik yoluxanların sayı 70-80-dən çox olmadıqca, insanlarda koronavirusla bağlı qəribə bir arxayınçılıq yaranıb. Vətəndaşlarımız səhv olaraq düşünürlər ki, artıq pandemiyanı yola salmaq üzrəyik. Virusun sönük görünməsi bizi aldatmamalıdır. Çünki üzü payıza bizi koronavirusun daha dəhşətli bir növünün gözlədiyi bildirilir. Söhbət COVID-19-un Hindistan ştammından gedir ki, bu, Azərbaycanı da təhdid edir. Artıq Rusiyada və Gürcüstanda yayılan bu virusun daha dəhşətli olduğu söylənilir.
Ekspertlər qeyd edirlər ki, Azərbaycanda 3 milyondan artıq insanın vaksinasiya olunmasının, bütövlükdə, kütləvi vaksinasiyanın və digər amillərin təsiri ilə ölkəmiz də daxil olmaqla dünyanın bir sıra ölkələrində karantin rejiminin yumşaldıldığı bir vaxtda alimlər koronavirusun Hindistan ştammının getdikcə təhlükəli xarakter aldığı barədə xəbərdarlıq edirlər. Artıq bu barədə dünya KİV-ində alimlərin fikirləri, qeydləri, xəbərdarlıqları yer alır.
“The Straits Times” nəşrinə istinadən mətbuatımızın yazdığına görə, Sinqapurun Milli Universiteti nəzdində ictmai səhiyyə məktəbinin dekanı, professor Tek İk İn bildirib ki, COVID-19 virusunun Hindistan ştammı dünyada dominanta çevrilir və sonradan daha ciddi pandemiyaya səbəb ola bilər. Nəşrə danışan ekspertin sözlərinə görə, Hindistan ştammı “qorxunc sürətlə” yayılır və mütəxəssislərin yoluxanları vaxtında təcrid etmək, habelə virusun ötürülmə zəncirini qırmaq üçün göstərdiyi səyləri üstələyir. Professor xüsusən ictimai səhiyyənin zəif olduğu ölkələrdə virusun yeni-yeni ştammlarının meydana çıxacağı haqda xəbərdarlıq edib. “Hətta koronavirusla effektiv şəkildə mübarizə aparan Vyetnam xəstəliyin yeni dalğası ilə üzləşib və hakimiyyət orada Hindistanla Britaniya ştammlarının hibridini təşkil edən yeni variant aşkarlayıb” - deyə professor bildirib. Mütəxəssis qeyd edib ki, indiki situasiyada ən effektiv vasitə vaksindir, çünki vaksin yoluxma risqini azaldır, habelə yoluxma halında təhlükəli simptomların inkişafı risqini aşağı salır.
Mütəxəssislər deyirlər ki, Hindistan ştammının yalnız bir deyil, bir neçə variantı var.
Onu da deyək ki, mayın sonlarına olan məlumatlara görə, koronavirusun Britaniya ştammı 53 ölkədə rəsmən qeydə alınıb. Son məlumatlara görə isə bu ştammın yayıldığı ölkələrin sayı rəsmən 60-ı adlayıb.
Son həftədə Hindistan ştammının qeydə alındığı ölkələr arasında Braziliya, Əlcəzair, Keniya, Qana, Kuraçao, Rusiya, Gürcüstan və başqa ölkələr də var.
Gürcüstan parlamentinin səhiyyə komitəsinin sədr müavini Lado Kaxadze bildirib ki, Gürcüstanda yeni növ koronavirus (COVID-19) infeksiyasının Hindistan ştammı aşkarlanıb. Qeyd etdiyimiz kimi, Rusiyada da Hindistan ştammı aşkarlanıb.
Koronavirusun B.1.617 variantı ilk dəfə Hindistanda aşkarlandığı üçün Hindistan ştammı adlanır.
Bildiyimiz kimi, Hindistanda aşkar edilən koronavirus ştammı Dünya Səhiyyə Təşkilatı tərəfindən “Delta” adlandırılıb, onun daha yoluxucu, daha ağır fəsadlara səbəb olduğu və vaksinlərə, dərmanlara daha az təslim olduğu bildirilir. Bu ştamm koronavirusun digər növlərindən E484Q və L452R-in iki əsas mutasiyası ilə fərqlənir. Mütəxəssislər etiraf edirlər ki, bu variantdakı üçüncü mutasiya - P681R, potensial olaraq, “gücləndirilmiş ötürücülüyə” səbəb ola bilər.
Hindistan variantının əlamətlərinə gəlincə, əldə etdiyimiz bilgilərə görə, Hindistan ştammına yoluxmuş xəstələrdə koronavirus infeksiyası simptomları tipik deyil. Yeni ştamma yoluxan insanlar səhvən "COVID-19"a mübtəla olmadıqlarını düşünürlər. Məsələn, Hindistan ştammında qoxu hissinin itməsi yoxdur. Bu zaman xəstəlik mədə-bağırsaq probleminə, simptomları isə zəhərlənməyə bənzəyir.
Mətbuat yazır ki, Hindistanda əhalinin kütləvi şəkildə yoluxmasına, ağırlaşmaların və ölüm hallarının artmasına səbəb olan yeni ştamm Rusiyada da sürətlə yayılmağa başlayıb.
İyunun 3-də “Rospotrebnadzor”un rəhbəri Anna Popova ölkədə yeni koronavirus ştammına yoluxma hallarının 1000-dən çox olduğunu, onlardan 70 faizinin Britaniya, 24 faizinin Hindistan variantı təşkil etdiyini vurğulayıb. Rusiyanın səhiyyə naziri Mixail Muraşkonun sözlərinə görə, koronavirusun Hindistan ştammına yoluxma müalicəsi ənənəvi müalicə sxemindən fərqlənmir, lakin bu, müəyyən düzəliş tələb edə bilər.
Rusiya Səhiyyə Nazirliyinin baş pulmonoloqu Sergey Avdiyev deyir ki, “Delta” ştammına yoluxma xəstəliyin daha ağır gedişatına səbəb ola bilər.
Məlumata görə, Rusiyada "COVID-19"a yoluxmada Hindistan ştammının payı son dörd həftə ərzində 80% -i keçib. Rusiyada son sutkada koronavirusa 17 262 nəfər yoluxub. Beləliklə, ölkədə infeksiyaya yoluxanların ümumi sayı 5 281 309-a çatıb. Son dövrdə 453 nəfər, ümumilikdə isə 128 445 nəfər xəstəlikdən ölüb. Hindistan ştammının sürətlə yayılması səbəbindən artıq Moskvada bir sıra məhdudiyyətlər tətbiq edilib. Eyni zamanda, ÜST Hindistan ştammı barədə Avropa ölkələrini xəbərdar edib. Bildirilib ki, bu ştamm hətta immuniteti yüksək olanları da haqlaya bilir. ÜST keçən ilin səhvlərini təkrarlamamağa çağırıb.
Tibb elmləri doktoru, professor Adil Qeybulla bildirib ki, Hindistan ştammı ilk dəfə Şərqi Benqaliya ştatında, Genomika və İnteqrativ Biologiya İnstitutunun əməkdaşları tərəfindən aşkarlanıb.
“Müəyyən edilib ki, virusda ikili mutasiya əmələ gəlib. Bunlar B.1.617 və B.1.618 mutasiyalarıdır. Nəticədə virusun genomunda olan arxitektonika nukleotid zəncirinin quruluşu xeyli dəyişib və virus yeni bir xassə alıb. İkiqat mutasiya nəticəsində virusun immun reaksiyadan yayınma qabiliyyəti yaranıb”.
Professor qeyd edib ki, Hindistan ştammı ikiqat mutasiyaya uğrayan ştamm olduğu üçün virus xeyli dəyişikliyə uğrayıb, onun xassəsi də dəyişib:
“Onun törətdiyi COVID-19 xəstəliyinin klinikası əvvəlkilərdən xeyli fərqlənir. Daha çox mədə-bağırsaq əlamətləri ilə davam edir. Dünya mütəxəssisləri bu ştammın yayılmasından ciddi narahatdırlar. Yeni ştamm yayılarsa, qorxulu, dördüncü dalğanın yaranmasına səbəb ola bilər. Bəzi mütəxəssislər Hindistan ştammının yayılmasının yeni pandemiyanın başlanğıcı ola biləcəyini qeyd ediblər”.
Yeni növ koronavirusun insanların mədə-bağırsaq sistemini hədəfə aldığını nəzərə alaraq, insanların daha diqqətli olmalarını tövsiyə edərdik. İnsanlar bilməlidirlər ki, üzü payıza doğru virusun daha dəhşətli növü ilə üz-üzə qalarlar. Gürcüstanda və Rusiyada baş verənlər insanlarımızın qorunmasına, daha çox qaydalara əməl etməsinə səbəb olmalıdır. Mümkün qədər qorunmaq, gigiyenik qaydalara riayət etmək, sosial məsafə saxlamaq və sair vacibdir. Hindistan ştammı özündən əvvəlki Britaniya ştammından daha dəhşətlidir, əlamətləri fərqlidir və aldadıcıdır. Odur ki, insanlarımız payızda qorxunc və təhlükəli Hindistan ştammından qorunmaq üçün bütün qaydalara əməl etməli, vaksinasiya prosesinə aktiv qoşulmalıdırlar. Bütün hallarda, Gürcüstanda və Rusiyada baş verənlərdən, virusun yaşatdığı dəhşətlərdən insanlarımız nəticə çıxarmalı və Hindistan ştammı ilə mübarizəyə hazır olmalıdırlar.
İradə SARIYEVA
