Akif Nağı: "Avropada İngiltərənin Almaniya və Fransadan ön plana keçməsi onlar üçün arzuolunmazdır"
Ankarada Nazirlər Kabinetinin iclasından sonra çıxışı zamanı Avropa İttifaqı ilə əlaqələrə toxunan Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan qeyd edib ki, Türkiyə tamhüquqlu üzvlük perspektivi ilə əməkdaşlığı inkişaf etdirməyə çalışır.
“Biz istəyirik ki, avropalı dostlarımız dəyişmiş dünyada yeni Türkiyənin rolunu başa düşsünlər və öz strategiyalarını buna uyğun müəyyənləşdirsinlər. Xatırladırıq ki, Türkiyə körpüdən əvvəl son çıxışdır”, - deyə prezident bildirib.
Yenilənmiş dünyada Türkiyənin Avropa üçün nə kimi əvəzedilməz rolu ola bilər? Avropa bu çağırışı necə dəyərləndirə bilər və dəyərləndirmənin nəticəsi olaraq onlar Türkiyəni Avropa ailəsinə qəbul etməyə razılaşa bilərlərmi?
Baki-xeber.com saytının sualını cavablandıran politoloq Akif Nağı bildirdi ki, hazırda Türkiyə dünyanin aparıcı hərbi-siyasi oyunçularından birinə çevrilib: "Dünyanın müxtəlif regionlarında baş verən proseslərə Türkiyə müdaxilə etmək imkanına malikdir və edir də. 44 günluk savaş zamanı Cənubi Qafqazda Türkiyə-Azərbaycan tandemi əsas rol oynadı və bu gün də həmin proses davam edir.
Eyni zamanda, Suriyada gedən proses Türkiyənin patronajlığı ilə davam edir. Suriya prezidenti Əhməd əl-Şaraa da bütün məsələlərdə Türkiyə ilə məsləhətləşdiyini etiraf edir.
Türkiyə kürd açılımını başa çatdırmaqdadır. Öcalan PKK-ya müraciət etdi ki, silahları yerə qoysunlar.
Suriya demokratik qüvvələri adlandırılan kürd silahlı birləşməsi də Türkiyənin çağırışı ilə yeni hökumətə qarşı döyüşü dayandırdı və hökumətlə əməkdaşlığa getdi. Siriyanın gələcəyi ilə bağlı Türkiyə öz mövqeyini ortaya qoyub və bütün dünya da onunla razılaşır.
Qəzzada baş verən hadisələrlə bağlı Türkiyənin mövqeyi bütün dövlətlər tərəfindən qəbul edilir. Hətta Trampın Qəzza əhalisinin köçürülməsi ilə bağlı təklifinə Türkiyənin reaksiyası ilə son qoyuldu.
Son zamanlar dünyanın yenidən bölüşdürülməsindən daha çox danışılır. Amma mən deyərdim ki, sadəcə dünyada hər kəs öz mövqeini möhkəmləndirir. Avropanın aparıcı dövlətləri olan Almaniya və Fransa mövqelərini itirir, əvəzində Avropada İngiltərənin fəallığı müşahidə edilir. İngiltərənin belə fəallığı son 30-40 il ərzində ilk dəfədir müşahidə edilir. Bu proses, görünür ki, Amerikanın dəstəyi ilə reallaşır. Amerika istəyir ki, Avropada liderlik rolu Böyük Britaniyaya keçsin.
Rusiya dünyada bütün mövqelərini itirib, müəyyən regionlarda bu mövqeləri rudument şəklində saxlamağa çalışır. Bu da Amerikanın dəstəyi ilə mümkün olur. Amerika da öz nəzarəti altında Rusiyanın zəif mövqelərə malik olmasından məmnundur.
Əsas məsələ isə Rusiyanın Çindən qoparılmasıdır. Bu gün Amerikanın əsas rəqibi Çindir. Dövlət katibi Rubio dedi ki, XXI əsrin əsas qarşıdurması ABŞ-Çin qarşıdurması olacaq. Rusiya ilə münasibətlərin istiləşməsinin də əsas səbəbi Çin məsələsidir.
Dünyanın qüvvələr nisbətini müəyyənləşdirən Ukraynada da Türkiyənin mövqeyi aydın şəkildə ortadadır. Proseslər hazırda Türkiyənin təklif etdiyi ssenari üzrə inkişaf edir. Belə bir şəraitdə Avropa Türkiyənin aparıcı mövqei ilə hesablaşmaq məcburiyyətidədir. Avropa artıq Türkiyə kimi güclü oyunçunu öz sıralarına qatmaq istəyir. Ola bilər ki, Almaniya və Fransa Türkiyəni AB-yə dəvət etməklə öz əllərini gücləndirsinlər. Avropada İngiltərənin Almaniya və Fransadan ön plana keçməsi onlar üçün arzuolunmazdır. Bu səbəbdən də onlar Türkiyənin dəstəyinə arxalanmaq istəyirlər. Türkiyənin də öz maraqları var. Rəcəb Tayyib Ərdoğanın bu açıqlaması təsadüfi deyil. Hazırda konkret məsələlərdə əməkdaşlıq və üzvlük məsələsi müzakirə edilir. Yəqin ki, proses çox sürətlə davam edəcək və qısa zamanda Türkiyə Avropa Birliyinə daxil olacaq. Bu bir tərəfdən Almaniya və Fransanın maraqları ilə bağlıdır. Digər tərəfdən, Avropa hazırda Rusiya qarşısında tərksilah olunmuş vəziyyətə düşüb. NATO-dan ABŞ əlini çəkərsə, Avropa ölkələri nə edəcəklərini bilmirlər. Avropada liberal dəyərlər orduya da sirayət edib, döyüşmək istəmirlər, hazırki döyüş qabiliyyəti də müasir tələblərə cavab vermir. Fransanın xarici legion ordusu XX əsrin ən güclü ordusu idi. İndi artıq o ordudan əsər-əlamət qalmayıb. Çünki Fransa hərbi bazalarını bütün ölkələrdən çıxarıb. Almaniyanın isə İkinci Dünya müharibəsindən sonra ciddi hərbıləşmək icazəsi yoxdur. Digər tərəfdən, Almaniya cəmiyyəti də liberallaşıb. Adətən liberal cəmiyyətlər güc qarşısında aciz qalırlar. Bu səbəbdən Rusiya Ukraynanı adlayıb keçərsə, onun qarşısında Avropa dayana bilməyəcək.
Bəlkə ABŞ da NATO cərçivəsində Rusiyaya qarşı savaşa girməyə hələ hazır deyil. Ona görə də güvəniləcək bir güc kimi Türkiyə ortadadır. Avropa Rusiyaya qarşı dirənişdə Türkiyəni öz yanında gormək istəyir.
Deməli, dünyada Türkiyənin həm siyasi çəkisi, həm də hərbi gücü artmaqdadır. Ona görə də Türkiyənin Avropanın yanında olması hər iki tərəfin maraqlarına uyğun gəlir. Düzdür, arada Türkiyə rəhbərliyi Avropa Birliyinin üzvu olmaqda o qədər də maraqlı olmadıqlarını dilə gətirir. Amma bu üzvlük Türkiyə üçün çox geniş iqtisadi imkanlar aça bilər. Bu imkanlardan istifadə edərək Türkiyə Avropanın ən güclü dövlətinə çevrilə bilər. Avropanın qorxduğu məsələ də bu idi. Ona görə də Türkiyənin birliyə üzvlüyünu indiyə qədər ləngidib. Amma indi başqa çıxış yolu yoxdur. Yəqin ki, yaxın zamanlarda proses başlayacaq".
Dəniz NƏSİRLİ
