Məlum olduğu kimi, bu günlərdə Türkiyənin media nümayəndələri Ermənistana səfər ediblər. Burda onlar Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanla görüşüb, bəzi ərazilərə baş çəkiblər. Ermənistanın İctimaiyyətlə Əlaqələr və İnformasiya Mərkəzinin direktoru Qor Çarukyan bildirib ki, türkiyəli jurnalistlər İrəvan tərəfinin təşəbbüsü ilə Baş nazir Nikol Paşinyandan müsahibə almaq üçün Ermənistana gəliblər.
Onun sözlərinə görə, Ermənistana 10 media nümayəndəsi gəlib: “Bizim təşəbbüsümüzdə 10 media orqanı var idi, məqsəd Ermənistanın bölgədə sabit sülhün bərqərar olması və Ankara-İrəvan münasibətlərinin normallaşdırılması istiqamətindəki yanaşmalarını mümkün qədər birbaşa və ətraflı şəkildə geniş türk ictimaiyyətinə çatdırmaqdır. Səfər zamanı KİV nümayəndələri baş nazir, bir sıra digər rəsmi şəxslərlə müsahibələr və müzakirələr aparıblar”. Çarukyan bildirib ki, dəvət olunanlar arasında hökumətyönlü, müstəqil və müxalif media nümayəndələri də var: “Türkiyə mediasının nümayəndələri Ermənistan dövlət büdcəsindən ayrılan vəsaitlə bura gəliblər”.
Belə görünür ki, Ermənistana səfər edən bəzi jurnalistlərin regionda proseslerə yanaşması heç də obyektiv xarakter daşımayıb. O səbəbdən onların mövqeyi erməni mediası tərəfindən geniş işıqlandırılır. Bu xüsusda Ermənistanın “armenpress” nəşri yazır ki, Baş nazirliyin İctimaiyyətlə Əlaqələr və İnformasiya Mərkəzinin Türkiyə mediası üçün təşkil etdiyi media turu çərçivəsində Ermənistana gələn türkiyəli jurnalist Barçın Yınanç Türkiyə-Azərbaycan münasibətləri və onun bölgəyə təsiri ilə bağlı analitik məqalə dərc edib. Nəşr “turkeyindepth.com” saytında dərc olunan “Qərarları kim verir? Azərbaycanın Türkiyəyə təsiri artır” adlı məqalənin icmalını da təqdim edib. Burada Yinanc iddia edib ki, Azərbaycan və Türkiyə arasında yaxşı münasibətlər olsa da, Qafqazda regional sülhlə bağlı razılığa gəlmirlər. Müəllif deyir ki, Ukraynada Rusiya üçün əlverişli şərtlərlə sülh sazişinin əldə olunması perspektivi Ankarada bəziləri üçün narahatlıq yarada bilər, çünki daha iddialı Moskva indi diqqətini Qafqaza yönəldə bilər, lakin Moskva ilə münasibətlərini idarə edə biləcəyinə əmin olan Bakı “Rusiyanın qayıdışından” narahat görünür. Məqalə müəllifinin sözlərinə görə, Türkiyə Ukraynada atəşkəsdən əvvəl Qafqazda sülh sazişinin bağlanmasının region ölkələri üçün faydalı olacağına inanır, lakin Bakı tələsmir və Ankaranın İrəvanla bağlı siyasətini girov saxlamasında problem görmür. Yinanc yazır: “On ildən artıqdır ki, Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı münasibətlər kiçik ölkənin daha böyük ölkənin xarici siyasətini girov saxladığı ABŞ və İsrail arasındakı münasibətlərə bənzəyir”. Bu kontekstdə müəllif aşağıdakı məqamları vurğulayır: “Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev Ermənistanla münasibətlərdə Ankaraya heç bir manevr yeri qoymur. Dağlıq Qarabağda müharibənin başa çatmasına və Bakı ilə İrəvan arasında yekun sülh sazişi üzrə danışıqların davam etməsinə baxmayaraq, Bakı Ankaraya İrəvanla münasibətləri normallaşdırmaq üçün danışıqlara başlamağa “icazə vermir”. Türkiyə əvvəlcə paralel danışıqlar aparacağını vəd etsə də, Bakı Ankaranın yalnız Ermənistanla yekun saziş imzaladıqdan sonra İrəvanla münasibətləri normallaşdırmağa başlamasını istəyir. Bununla belə, beynəlxalq müşahidəçilər və hətta bəzi türkiyəli ekspertlər Bakını maksimalist olmaqda tənqid edir və Əliyevi qapı dirəyini yerindən tərpətməkdə ittiham edirlər. Bakıda hökm belədir: “Biz qalib gəldik; Ermənistan iqtisadiyyatı dağılır; ordusu zəifdir; üstünlüyümüz var; bu cür qalsın” deyə məsələ ilə tanış olan ekspert bildirib. Ekspert hesab edir ki, bu qənaət strategiyaya əsaslanmır və “bu sərfəli mövqeyi həmişəlik saxlamaq real deyil”. Bakı Ankaranın bu “üstünlükləri” irəli aparmaq üçün yeni səhifə açmaq strategiyasına qarşı çıxır. Ankara Azərbaycan liderini daha gecikmədən sövdələşməni imzalamağa təşviq edir ki, Əliyev buna qulaq asmır.
Ankarada çoxları üçün Ermənistan lideri Nikol Paşinyan razılaşma əldə etmək şansıdır, çünki o, Türkiyə və Azərbaycana qarşı düşmənçilik əsasında uzun müddətdir mövcud olan bəzi erməni arqumentlərinə qarşı çıxmaqda müstəsna cəsarət göstərib. Bu yaxınlarda o, “ermənilərin soyqırımı” iddiası ilə bağlı söylədiyi fikirlərə görə sərt tənqidlərə məruz qalıb. Ancaq Paşinyan nə qədər normal şəraitdə Ankara və Bakının qulağına musiqi kimi gəlməli olan bəyanatlar səsləndirirsə, ikincisi İrəvana qarşı tənqidləri bir o qədər azaltmır. Əliyev Ermənistanı faktiki olaraq “faşist dövləti” adlandırıb və iddia edib ki, Bakının qonşusunun qondarma “faşist ideologiyasını” “məhv etməkdən” başqa yolu qalmayacaq. Paşinyanın rəhbərliyi altında Ermənistanla Rusiya arasında yaranmış nifaq, şübhəsiz ki, 2020-ci ildə Dağlıq Qarabağı geri qaytarmaq üçün Bakının hərbi əməliyyatına kömək edib. Rusiya Ukraynadakı müharibədən yayındığı üçün Bakı ilə İrəvan arasında sülh danışıqlarında onun rolu məhdud olaraq qaldı. ABŞ prezidenti Donald Trampın Moskvaya təklif etdiyi kimi, Rusiyanın şərtləri ilə Ukraynada sülh razılaşması Vladimir Putinin əllərini gücləndirə bilər və o, diqqətini daha iddialı bir duruşla yaxın xaricə yönəldə bilər. “Azərbaycan Rusiyanın nəzarəti altında olan zəif Ermənistanı zamanla daha da güclənəcək müstəqil qərbyönlü Ermənistandan üstün tutur”, - deyə Qərbli müşahidəçi mənə dedi. Sovet İttifaqı dağılandan bəri Türkiyənin Qafqaz siyasəti region ölkələrinin beynəlxalq bazarlara inteqrasiya layihələri vasitəsilə Rusiyadan asılılığını zəiflətməkdən ibarətdir. Ankara Rusiya ilə düşmənçilik yaratmadan keçmiş sovet respublikalarında təsirini artırmağa çalışırdı. Amma Türkiyənin Bakıya qarşı təsir rıçaqları yoxdur. Türkiyənin sarsıntılı iqtisadi vəziyyəti Ərdoğanı Türkiyəyə külli miqdarda sərmayə yatırmaq və hökumətyönlü şirkətləri yeni işğaldan azad edilmiş Dağlıq Qarabağda tikinti işlərinə dəvət etmək üçün kifayət qədər ağıllı olan Əliyev qarşısında çox həssas edir. Bundan əlavə, enerji Türkiyə ilə Azərbaycan arasında həlledici bağ olaraq qalır. Bakı Türkiyənin şərq və cənubundakı təbii qaz istehsalçılarını qərbdəki bazarlarla birləşdirən enerji mərkəzinə çevrilmək istəyində mühüm rol oynayır. Türkiyə Avropanın Rusiya qazından asılılığını azaltmaq üçün Azərbaycan qazını Bolqarıstan vasitəsilə Avropaya təkrar ixrac etməyi təklif edir. Bununla belə, enerji sahəsində əməkdaşlıq perspektivi də Əliyevi Avropa ilə münasibətləri yaxşılaşdırmağa sövq etmir. Əksinə, Bakı Avropanın İrəvana dəstəyinə getdikcə daha çox qəzəblənir və bu müəyyən paytaxtlara, daha doğrusu Parisə qarşı aqressiv siyasəti təsdiqləyir”.
Beləliklə, görünən odur ki, türk jurnalist Ermənistanın təsirinə məruz qalıb və Azərbaycanla Türkiyə arasında münasibətlərdə, onların regional siyasətinin təqdimatında ciddi yanlışlıqlara yol verib. İndiki halda bu, Ermənistanın lehinə işləyir.
Tahir TAĞIYEV
