ABŞ və Rusiya nümayəndə heyətləri 3 ildir davam edən müharibəyə son qoymaq və sülh planı hazırlamaq üçün Səudiyyə Ərəbistanında bir araya gəlib. Açıqlamalardan aydın olur ki, gərgin keçən və Ukrayna və AB-nin dəvət olunmadığı görüşdə heç bir razılaşma əldə edilməyib. Sadəcə tərəflər sülh danışıqlarını aparacaq nümayəndələrin müəyyənləşdirilməsi barədə razılıq əldə ediblər.
“Fox News”un məlumatına görə, ABŞ və Rusiya Ukraynadakı münaqişəyə son qoyulması üçün üç fazalı sülh planı üzrə ilkin danışıqlar aparıb. Bunlar aşağıdakılardan ibarətdir:
Birinci mərhələ: Atəşkəsin əldə edilməsi və müharibənin dayandırılması.
İkinci mərhələ: Ukraynada seçkilərin keçirilməsi.
Üçüncü mərhələ: Tərəflər rəsmi sülh sazişi imzalayırlar.
Bu arada, İngiltərənin "The Telegraph" qəzeti Ukraynaya edilən yardım müqabilində 500 milyard dollar dəyərində nadir metallar istəyən ABŞ prezidenti Donald Trampın əslində Ukraynadan daha çox şey istədiyini ortaya çıxarıb. Qəzetin bununla bağlı əldə etdiyi məxfi sənədlərə görə, Tramp Ukraynadan 500 milyard dolların “geri qaytarılmasını” tələb edir. Tələblər təkcə Ukraynanın mədənləri deyil, limanlar, infrastruktur, neft və təbii qaz da daxil olmaqla, ölkənin demək olar bütün resurslarını əhatə edir ki, bu da Ukrayna iqtisadiyyatının ABŞ-ın nəzarətinə keçəcəyi anlamına gəlir.
Bir həftə əvvəl Zelenskinin ofisinə çatdırılan saziş layihəsi Ukraynada şok effekti yaradıb. 7 fevral 2025-ci il tarixli və “Şəxsi və Məxfi” etiketli sənəd ABŞ və Ukraynanı birgə investisiya fondu yaratmasını və “Ukraynanın yenidən qurulması prosesindən düşmən tərəflərin faydalanmamasını” nəzərdə tutur.
ABŞ-ın Ukrayna qaynaqlarından əldə edilən gəlirin 50 faizini alacağı bildirilən saziş layihəsində, gələcəkdə mədən hasilatı ilə bağlı veriləcək bütün lisenziyalardan da pay tələb olunur. “Bu bənd “əvvəl bizə pul ödəyəcəksən, sonra uşaqlarını yedizdirəcəksən” mənasını verir”, - deyən bir mənbə Ukraynanın iqtisadi cəhətdən çox çətin bir vəziyyətə düşəcəyini bildirib.
Qeyd edilir ki, sənədə əsasən ABŞ həmçinin Ukraynanın ixrac edilə bilən minerallarını satmaq üçün prioritet hüquqlar əldə edir və eyni zamanda Vaşinqtona “suveren toxunulmazlıq” verilir ki, bu da ABŞ-ın Ukraynanın resursları üzərində demək olar ki, tam nəzarəti ələ keçirməsi deməkdir.
Bildirilir ki, Ukrayna prezidenti Zelenski ötən ilin sentyabrında “Tramp Tower”ə səfəri zamanı ABŞ-ı Ukraynanın nadir torpaq elementlərinə investisiya qoymağa inandırmağa çalışıb. Zelenski ümid edib ki, ABŞ-ın Ukraynada varlığı Putini yenidən hücumdan çəkindirəcək. Lakin o, ölkəni Almaniya və Yaponiyanın İkinci Dünya Müharibəsindən sonra məruz qaldığı iqtisadi yükdən daha ağır bir yükün altında qoydu.
Qeyd edilir ki, Trampın Ukraynadan tələb etdiyi ödəniş Versal müqaviləsi (1920) ilə Almaniyanın üzərinə qoyulan ödənişdən də yüksəkdir. Tramp “Fox News”a deyib ki, Ukrayna “əslində 500 milyard dollar ödəməyə razılaşıb”. Bu pulu geri istədiyini deyən Tramp, Ukrayna onun tələblərini qəbul etməyəcəyi halda Putinin ölkəni tamamilə ələ keçirə biləcəyini ifadə edib.
Son vaxtlar Ukraynanın yeraltı sərvətlərinin 26 trilyon dollar dəyərində olduğu iddia edilir. Lakin ekspertlər bu rəqəmlərin real olmadığını bildirirlər.
Ukraynanın Avropada ən böyük litium ehtiyatına malik olduğu iddia edilsə də, litiumun qiyməti 2022-ci ildən bəri 88 faiz ucuzlaşdığı və dünyanın müxtəlif yerlərində yeni litium yataqlarının keşf edildiyi bildirilir.
Bundan əlavə, Ukraynanın şist qaz yataqlarının bir hissəsi Rusiyanın işğalı altındadır və qalan ərazilərdə geoloji quruluşun mürəkkəbliyi səbəbindən hasilat xərcləri kifayət qədər yüksəkdir.
Trampın bu qədər ödəniş tələb etməsi ölkəyə hərbi müdaxilə edən Putindən sonra, Ukraynanı iqtisadi cəhətdən sıxışdırmaq cəhdi kimi şərh edilir. Qeyd edilir ki, Ukrayna rəsmiləri Münhen Təhlükəsizlik Konfransında bu razılaşmanın ölkə qanunlarına zidd olduğunu bildirərək, tələbləri yumşaltmağa çalışıblar. Ancaq o da bildirilir ki, Trampla razılaşmamaq ölkə üçün çox ağır nəticələrə gətirib çıxara bilər bilər.
TAHİR
