2025-ci ilin yanvar-aprel aylarında Azərbaycanın xarici ticarət dövriyyəsi 16 milyard 917,6 milyon ABŞ dollarına bərabər olub. Bu da ötən ilin eyni dövrünə nisbətən çoxdur. Ötən ilin ilk dörd ayında bu rəqəm 13.6 milyard dollar olmuşdu.
Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatına görə, son bir ildə ölkə üzrə ixrac 8 milyard 784.7 milyon dollar (7,5 faiz artım), idxal isə 8 milyard 132,9 milyon dollar (48,8 faiz artım) təşkil edib.
Amma xarici ticarət dövriyyəsində 651,79 milyon dollarlıq müsbət saldo yaransa da, bu, ötən ilin eyni dövrünə nisbətən 4,1 dəfə azdır. Bir sıra iqtisadçılar idxal-ixrac əməliyyatlarında müsbət saldonun azalmasını neft hasilatının və qiymətinin azalması, qeyri neft-qaz ixracının lazımı səviyyədə artmaması ilə izah edirlər. Hesabat dövründə xarici ticarət iştirakçılarının sayı ölkələr üzrə 157 olub. Bu illik müqayisədə bir ölkə azdır. Xarici ticarət iştirakçılarından fiziki şəxslərin sayı 23 926, hüquqi şəxslərin sayı 8037 olub. Hüquqi şəxslərin 7 900-ü özəl sektordan, 137-si dövlət sektorundan olub. İstənilən halda görünən odur ki, ölkə hələ də idxaldan xeyli asılıdır. Ekspertlər hesab edir ki, idxalın bu qədər artması yerli istehsalın hələ də bir çox sahələrdə xarici məhsullarla rəqabət apara bilmədiyindən irəli gəlir. Uzunmüddətli perspektivdə bu tendensiya xarici ticarət balansında disbalans yarada bilər. Ekspertlər ixracın şaxələndirilməsinin, qeyri-neft sektorunun gücləndirilməsinin və yerli istehsalın stimullaşdırılmasının vacibliyini bildirir. Yerli məhsul istehsalının bəzi sahələrdə zəif olması xarici mallara olan tələbatı artırır. Xüsusilə yüksək texnologiyalı avadanlıq, dərman, maşın və elektronika kimi sahələrdə yerli istehsal kifayət qədər inkişaf etmədiyindən idxala ehtiyac yaranır. İndi getdikcə kəskinləşən qlobal rəqabət və konfrontasiya fonunda Azərbaycan üçün ixracı artırmaq olduqca vacibdir. Bu sırada Türk Dövlətləri Təşkilatına (TDT) xüsusi önəm verilməlidir. Bu gün türk dünyası beynəlxalq münasibətlərin yeni bir güc mərkəzi kimi mühüm geosiyasi və geoiqtisadi çəkiyə malikdir. TDT-nin üzv ölkələrin əhalisi 173 milyon nəfərdən çoxdur. Üzv dövlətlərdə ümumi daxili məhsulun həcmi 1,5 trilyon ABŞ dolları, ticarət dövriyyəsi 1,2 trilyon ABŞ dolları təşkil edir. Ümumilikdə dünya ərazisinin 1 faizə qədəri, ticarət dövriyyəsinin 2,4 faizini Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv ölkələr əhatə edir. Ərəb ölkələrinə ixrac da mühüm istiqamət ola bilər.
Qeyd edək ki, ərəb dövlətləri ilk növbədə ərzaq, o cümlədən aqrar məhsulları böyük həcmdə Azərbaycandan idxal etməyə hazırdır. Ekspertlər hesab edir ki, ölkəmizin ilk növbədə kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracı ilə əlaqədar potensialı genişdir. Digər tərəfdən bu məsələ ilə əlaqədar hökumətin xüsusi proqramları var. Bundan əlavə, ixracla məşğul olan şirkətlərə müəyyən güzəştlər də var. Bu arada qeyd edək ki, Azərbaycan məhsullarının Körfəz ölkələrinə daşınması üçün nəqliyyat logistika layihəsinin hazırlanması gündəmə gəlib. Hesab edilir ki, bunun reallaşması Azərbaycandan ərəb ölkələrinə daha böyük həcmdə məhsul ixracına imkan verəcək. Ekspertlər hesab edir ki, ərəb ölkələrinin bazarlarına ilk növbədə kənd təsərrüfatı məhsullarının çıxarılmağa başlanması Azərbaycanda bu sahənin inkişafına əlavə təkan verəcək. Digər tərəfdən, Azərbaycanın ənənəvi MDB məkanından əlavə, dünyanın digər ölkələrinə də kənd təsərrüfatı məhsullarını çıxarmağa başlaması həm də o deməkdir ki, ölkəmizin beynəlxalq tələblərə cavab verən istehsal potensialı var. Daha bir vacib fakt odur ki, xaricə çıxış imkanlarının genişlənməsi fonunda istehsalçı daha çox məhsul yetişdirib onun satılmasında maraqlı olacaq. Bu isə daxili istehsal həcminin artması deməkdir. Ümumiyyətlə, ərəb ölkələrinə çıxış əldə edilməsi yerli keyfiyyətli məhsullar üzrə istehsal prosesinin artmasına gətirib çıxaracaq. Azərbaycanda aqrar sektorda istehsal imkanlarının genişləndirilməsi, əsasən də keyfiyyətli, rəqabətə davamlı məhsul istehsalının formalaşdırılması ölkə üçün yeni bazarların əldə edilməsi baxımından da vacib əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycan Çin iqtisadi əlaqələri və onun genişlənməsi də burada xüsusi diqqət cəlb edir. Məlumdur ki, Azərbaycanın Çinlə əlaqələri son zamanlar ciddi inkişaf trayektoriyasına qədəm qoyub. Amma bu daha çox idxal əlaqələridir. Azərbaycan Çindən daha çox məhsul idxal edir. Lakin vəziyyətin müəyyən qədər dəyişməsi də mümkündür. Çin olduqca böyük bazardır. Orada yer tutmaq, məhsullarımızı Çin bazarına çıxarmaq çox önəmlidir. Buna rəğmən hələlik Azərbaycan məhsulları Çin bazarında geniş yer tuta bilməyib. Düzdür, son zamanlar bu istiqamətdə hökumətlərarası müqavilələr imzalanmağa vəhəyata keçirilməyə başlanılıb. Çinlə Azərbaycan arasında ticarət və investisiya sahəsində kifayət qədər böyük potensial var. Bu potensialın açılması üçün əməkdaşlığın genişlənməsi yaşıl enerji konteksində də mümkündür. Burada onu da qeyd edək ki, Azərbaycanın Çin məhsullarının ixracında önəmli rol oynaması rəsmi Pekin üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycandan keçən Transxəzər beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi - Orta Dəhliz bu gün Çin üçün alternativ ixrac baxımından həyati zərurətə malikdir.
Ramil QULİYEV
