Erkən və zorla ərə vermənin dəhşətli fəsadları...

Tarix: 28.10.2014 / 03:50
Bölmə: Sosial

Nişanlı intiharlar, ərli ikən qoşulub qaçmalar...

Mehriban Zeynalova: "Bölgələrdə gəlinləri qaçmağa vadar edən daha bir səbəb ailələrinin boşanmalara razı olmamasıdır"

Bahar Qafarova: "Erkən evliliklərin sonu əksərən faciə ilə nəticələnir"

BMT-nin Əhali Fondunun erkən nikahlarla bağlı yaydığı hesabata görə, Azərbaycanda 18 yaşına qədər ailə quran qızların 11,3 faizi təhsilsizdir. Onlardan yalnız 26 faizi ibtidai təhsil alıb. Cəmi 11 faiz qızın orta məktəb və ali təhsili var. Hesabata görə, 2000-2011-ci illərdə ölkədəki nikahların 12,2 faizi yetkinlik yaşına çatmayan qızlarla bağlanıb.
Ümumiyyətlə, son vaxtlar erkən yaşda ailə qurmağa məcbur edilən qızlarla yanaşı, yeniyetmə qızların evdən qaçması xəbərlərini də tez-tez oxuyuruq. Əksər evdən qaçma hallarının səbəbi də erkən ailə qurmağa məcbur edilmədir. Məsələn, bir neçə ay öncə Sumqayıtda zorla ərə verilən 16 yaşlı qız evdən qaçmışdı. Buna səbəb ailəsinin onu məcburi ərə vermək istəyi olub. 16 yaşlı K.K. kasıb ailədə doğulub. Qızın valideynləri bu kasıbçılıqdan qurtulmağın yolunu övladlarını ərə verməkdə görüb. Qızı sevmədiyi bir oğlana nişanlayıblar.
Nişanlanandan sonra K.K.-nin qara günləri başlayıb. Nişanlısı qızın evinə gedərək valideynlərinin gözləri qarşısında onu döyüb incidirmiş. Oğlanın bu hərəkətlərindən bezən K.K. evlənmək istəmədiyini desə də, qızın valideynləri onu ailə qurmağa məcbur edib. Qızlarını ərə verməkdə israr edən valideynlərin bu əməllərinə səbəb isə oğlan tərəfi olub. Çünki oğlanın ailəsi qızın valideynlərini "əgər K.K.-nı ərə verməyə razı olmasanız, 8 min manat verməlisiniz", - deyə təhdid edib. Olanlardan cana doyan K.K. axırda evdən qaçıb.
Buna oxşar hadisə Siyəzən şəhərində də baş verib. Belə ki, oktyabrın 24-də Gülpəri Vasif qızı Quliyeva yaşadığı evin qarşısında özünü asıb. 1990-cı il təvəllüdlü qızın bu yaxınlarda toyu olacaqmış. İlkin ehtimala görə, qız başqasını sevib, nişanlası ilə ailə qurmaq istəmədiyi üçün intihara əl atıb. Hazırda hadisə ilə əlaqədar Siyəzən Şəhər Prokurorluğunda cinayət işi açılıb.
Bu cür hadisələrin baş verməsinin tək səbəbi erkən nikahdır. Valideynlərin təkidi ilə erkən yaşda olan qız məcburi olaraq ərə verilir. Məcburi qurulan nikahların sonu əksərən faciə ilə nəticələnir. Ya qız evdən qaçır, ya həyatına son qoyur, ya da ailə qurandan müəyyən müddət sonra ərini tərk edir.
Bu günlərdə evli qadının ərdə olan kişiyə qoşulub qaçması xəbəri ard-arda gəldi.
Ötən həftə Şabranın Uzunboyad kəndində yaşayan, əslən Sumqayıtın Corat qəsəbəsindən olan İlham Atayev qonşusunun həyat yoldaşını, iki uşaq anası olan 21 yaşlı Gülər Məmmədovanı qaçırıb. Adları çəkilən hər iki şəxs evlidir və Uzunboyad kəndində qonşu evlərdə yaşayıblar. Bir-birinə qoşulub qaçanların hər birinin iki uşağı var. İlham Atayev qaçırdığı xanımdan təxminən 10-15 yaş böyükdür.
Növbəti analoji hadisə oktyabrın 25-də baş verib. Belə ki, Ağcabədi şəhəri X. Səfərəliyev küçəsində yaşayan, evli, iki uşaq anası, 18 yaşlı Abbasova Əfsanə Mədət qızı 44 yaşlı, evli, əvvəllər bir neçə dəfə ailə qurub-boşanmış Kərimov Novruz adlı şəhər sakininə qoşulub qaçıb. Məsələnin ən biabırçı tərəfi burasındadır ki, gəlinin qoşulub qaçdığı şəxs onun qanuni əri, 27 yaşlı Səfiyev Sadiq Həbib oğlunun xalasının həyat yoldaşıdır. 18 yaşlı Abbasova Əfsanə Mədət qızı biri 3 yaşında, biri isə 1 yaşında olan övladlarını qoyub ər evindən qaçıb.
Mətbuatda yayılan məlumata görə, əri ola-ola, ərinin qohumu Novruz Kərimova qoşulub qaçan Əfsanə Abbasova hazırda onunla yaşayır. Eyni zamanda, Əfsanə atıb qaçdığı iki uşağını məhkəmə qaydası ilə boşanmadığı ərindən almaq üçün Ağcabədi Şəhər Məhkəməsinə müraciət edib.
Ekspertlər bu cür xoşagəlməz hadisələrin arxasında erkən evliliyin dayandığını düşünür. Onların fikrincə, valideynlər övladlarının rəyini, istəyini nəzərə almadan, onları özləri kimə məsləhət görsələr, ona da ərə verirlər. Nəticədə də bu cür olaylar yaşanır.
Məsələ ilə bağlı fikir bildirən "Təmiz Dünya" İctimai Birliyinin sədri Mehriban Zeynalova "Bakı-Xəbər"ə açıqlamasında qeyd etdi ki, azyaşlı qızların çoxunun ailəsi dağılır: "Onların boşanmasının səbəbi isə məhz dünyaya uşaq gətirə bilməməsidir. Erkən yaşlarında ərə verilən və orqanizmi yetişməyən qızlardan vaxtından əvvəl uşaq tələb edilir. Bu halın qadın orqanizminə inanılmaz dərəcədə mənfi təsiri artıq elmi cəhətdən öz təsdiqini tapıb. Yetkinlik yaşına çatmayan qızların məcburi analığa təhrik edilməsi onların orqanizminə mənfi təsir göstərməklə yanaşı, dünyaya gələn körpənin normal qidalanmasına da imkan vermir. Belə ailələrdə uşaq dünyaya gəldikdə isə əlavə problemlər yaranır. Erkən nikahlar heç yerdə qeydiyyata alınmadığından, sonradan həm məktəbyaşlı qızlar üçün, həm də bütün cəmiyyət üçün ciddi problemlər yaradır".
Ailəli qadının başqa kişilə qaçması hadisəsini şərh edən M. Zeynalova qeyd etdi ki, əxlaqi-mənəvi dəyərlər sisteminin bu qədər deqradasiyaya uğraması dəhşətlidir: "Belə xəbərlərin sayı, təəssüf ki, artmaqdadır. Kişilər qadınları yoldan çıxarır, qadınlar kişiləri. Demirəm ki, əvvəllər belə hadisələr olmayıb. Əxlaqa, mənəviyyata zidd hərəkətlər hər zaman və bütün cəmiyyətlərdə mövcud olur. Amma hazırda sanki əxlaqsızlıq normaya çevrilməkdədir. İnsanlar utanmadan ailə gizlinlərini ictimaiyyətə ötürür, ailə məsələlərinin geniş müzakirə edilməsində maraqlı görünürlər. Dəyərlər sistemi dağılmaq üzrədir. Gənc qızla evlənirlər, 5-6 aydan sonra boşayırlar. Daha düşünmürlər ki, küçəyə buraxdığın bu gənc xanım ən əvvəl sənin namusundur. Evli qadınlarla əlaqə yaratmaq bəziləri üçün böyük "kişilik" hesab edilir. Bununla öyünürlər, bu barədə hamıya danışırlar. Xüsusi tip insanlar var ki, evli adamların həyatına müdaxilə etmək, ailə dağıtmaqdan sanki həzz alırlar, bunu özlərinə "peşə" seçənlər də var. Bəzən bu insanlar qadının, gənc xanımın yaşadığı qısamüddətli bədbinlikdən məharətlə istifadə edirlər. Qadınla ünsiyyət qurur, görüşə çağırır, sonra da həyatını məhv edirlər. Qadınlar da hədsiz səhvlərə yol verir, daşıdıqları məsuliyyəti dərk etmirlər. Ona görə də biz həmişə bu təklifimizdə israr edirik ki, evlənməyə hazırlaşan cütlüklər psixoloq, sosioloq məsləhəti alsınlar.
Ailə həyatına ciddi hazırlaşıb sonra birgə yaşayışa başlasınlar. Gənclər ailə həyatına hazır olmadıqlarından, baş vermiş hansısa kiçik inciklik böyük qalmaqala çevrilir. Münasibətlər gərilir".
M.Zeynalova onu da əlavə etdi ki, qaçan və ya qaçırılan gəlinin övladları olması məsələsinə də xüsusi diqqət göstərilməlidir: "Əvvəla hesab edirəm ki, CM-də şəxsin etibarından sui-istifadə etmə maddəsi tətbiq edilməlidir. Belə olarsa, ailəli qadınları yoldan çıxaranlar cinayət məsuliyyətinə cəlb edilər. Çünki bu tip əməllər cinayətdir. Konkret bu hadisədə isə valideyn olaraq həm qadının, həm də kişinin övladları üzərində hüququ var. Kişi iddia edə bilməz ki, övladlarını anadan alıb ona versinlər. Boşanacaqları təqdirdə isə atanın da ana qədər övladları ilə birgə vaxt keçirmək hüququ tanınacaq. Uşaqların ölkədən çıxarılmasına atanın və ya ananın icazəsi tələb olunacaq. Öz aralarında problemləri çözə bilməyənlərin çıxış yolu məsələni hüquqi müstəvidə həll etməkdir".
Psixoloq Bahar Qafarova "Bakı-Xəbər"ə açıqlamasında qeyd etdi ki, erkən ərə verilmə halları daha çox bölgələrdə baş verir: "Bunun da səbəbi erkən nikahlar və kiçik yaşda qızların razılığı olmadığı şəxslərlə evləndirilməsidir. Əgər diqqət yetirsək, bu hadisədə qonşusu ilə qaçan gəlinin 21 yaşı var və iki uşaq anasıdır. Deməli, bu qız erkən yaşlarda evləndirilib və onun beynində hər hansı travma qalıb. Onda analıq hissləri tam formalaşmayıb.
Təbii ki, biz hadisənin gerçək səbəblərini bilmirik və heç kimi ittiham edə bilmərik. Ancaq bölgələrdə gəlinləri qaçmağa vadar edən daha bir səbəb ailələrinin boşanmalara razı olmamasıdır. "Ər evindən qəbir evinə kimi" ifadəsi rayonlarda qadınları istəmədikləri ailədə yaşamağa məcbur edir və nəticədə bu cür hadisələr meydana çıxır. Bu hadisənin səbəbləri qadın və kişi ilə yekunlaşmır, əsl səbəblər daha dərindədir. İki uşaq anasının övladlarını atıb başqa bir kişi ilə getməsinə, təbii ki, bəraət qazandırmaq olmaz. Mədəni cəmiyyətdə belə bir hal olursa, bir-birini sevən evli şəxslər hər ikisi həyat yoldaşından boşanır və ailə qururlar. Ancaq iki uşağını atıb qaçmaq isə artıq sonuncu yoldur və rüsvayçılıqdır. Biz hadisələrin içində deyilik və reallıqda bu hadisənin hansı faktorlar nəticəsində baş verdiyi də önəmlidir. Burada işgəncə faktları, ailədaxili zorakılıq halları da ola bilər. Həmçinin ailənin dağılmasının başlıca səbəblərindən biri intim həyatlarında problemlərin olmasıdır ki, bu səbəb hər zaman ictimaiyyətdən gizli saxlanır".
Psixoloqun fikrincə, bölgələrdə valideynlər qız övladlarını daha tez ərə verərək onların təlim-tərbiyə məsuliyyətini öz üzərindən atırlar: "Kənd camaatını geridə qalmış təfəkkürdən xilas etmək lazımdır.
Bölgələrdə maarifləndirmə işi gücləndirilməlidir. Şəhərdən yüksək mədəniyyətə və intellektə malik insanlar bölgələrə getməli və insanların maarifləndirilməsinə çalışmalıdırlar. Sovet dövründə bu təcrübə var idi və müsbət nəticələr verirdi. İndi isə maarifləndirmə işi yox dərəcəsindədir".

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 02.10.2026 / 18:14

Azərbaycan VCT-lərinin qaldırdığı məsələlər BMT Komitəsinin Ermənistanla bağlı tövsiyələrində əksini tapıb

Tarix: 02.10.2026 / 18:06

Xankəndidə Kommunikasiya üzrə İşçi Qrupun növbəti iclası olub

Tarix: 02.10.2026 / 15:47

Yeni pensiya mexanizminə qarşı ciddi bir sual qoyulub - "fərqli əmsallar" nə deməkdir?

Tarix: 02.10.2026 / 13:52

DİN 21 şagirdin naməlum şəxsin payladığı konfetdən zəhərləndiyi xəbərlərini təkzib etdi...

Tarix: 02.10.2026 / 13:44

Sumqayıtda orta məktəbdə kütləvi zəhərlənmə - şagirdlərin vaxtı keçmiş şirniyyatdan zəhərləndiyi ehtimal edilir...

Tarix: 02.10.2026 / 12:33

"Rəqəmsal transformasiyanın inkişafı özü ilə bərabər təhdidlər gətirir" - Davud Rüstəmov

Tarix: 02.10.2026 / 11:26

Azərbaycanlı hüquqşünas Portoda keçirilən Dünya Bioetika Konqresində ölkəmizin transplantasiya təcrübəsini təqdim edib

Tarix: 01.10.2026 / 23:12

Yağıya “can” demə... düşmənə əyilmə... Dilican dərəsi...

Tarix: 01.10.2026 / 22:38

Dissertasiyaların rus dilində yazılmasının yaratdığı problemlər

Tarix: 01.10.2026 / 21:35

Azərbaycanın dövlət qulluğunda “ikili vətəndaşlıq” problemi yarana bilər...

Tarix: 01.10.2026 / 19:34

Ali Məhkəmə hüquqşünas olmayan gənclərlə bağlı mühüm layihənin sonuna yetişir...

Tarix: 01.10.2026 / 19:23

Hərbi hissəni özbaşına tərk etmiş Azərbaycan hərbçisi Ermənistan ərazisində saxlanılıb

VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 21.06.2025 / 08:15

Dünyada xaos böyüyür, Azərbaycana təhlükə də artır... - VİDEO

Tarix: 01.10.2026 / 21:35

Azərbaycanın dövlət qulluğunda “ikili vətəndaşlıq” problemi yarana bilər...

Tarix: 01.10.2026 / 19:34

Ali Məhkəmə hüquqşünas olmayan gənclərlə bağlı mühüm layihənin sonuna yetişir...

Tarix: 01.10.2026 / 19:18

Rusiya Ermənistanı “qaz rıçağı" ilə inqilaba sürükləyir...

Dağ-mədən sənayesində yeni mərhələ - “Böyük Qayıdış”ın məşğulluq perspektivləri...