Bilik Fondu "Fikir şənbəsi"ndə Xəlil Rza Ulutürkü xatırladı

Tarix: 20.10.2014 / 03:06
Bölmə: Sosial

Azərbaycan 23 ildir öz istiqlalına qovuşub. Xalqımız öz istiqlalına zərrə-zərrə, qarış-qarış, addım-addım irəliləyib. Əlbəttə, müstəqilliyə gedən yolda xalq tək olmayıb, fikir adamları, ictimai xadimlər, görkəmli şairlər bu məqsəd uğrunda xalqa bələdçilik edib.
Xalqın istiqlala hazırlanması prosesi son iyirmi-iyirmi beş ildən deyil, ondan əvvəlki vaxtlardan başlanıb. İstiqlalın ən görkəmli təbliğatçısı, carçısı kimi Xəlil Rza Ulutürkün siması gözlərimizin qarşısından çəkilmir. Ər əzəmətli Xəlil Rza Ulutürk əlinə qələm aldığı gündən xalqı istiqlala, imperiya buxovlarından azad olmağa səsləyib. Azərbaycanı bağımsız görmək istəyən Ulutürk bu günün xalqımıza bəxş ediləcəyi günə qədər mübarizə aparıb. İmperiya nökərləri tərəfindən millətçi damğası ilə damğalanıb. Bu yolda o, məşəqqətlərə, olmazın əzablarına sinə gərib. Hətta həbs edilib. Azərbaycanı müstəqil, suveren dövlət kimi görmək istəyən Xəlil bəyin həbs cəzasına məhkum edilməsi istiqlal yolunda olub.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Bilik Fondunun "Fikir şənbəsi"nin budəfəki sayı Azərbaycanın Müstəqillik Gününə hərs edildi. Əlbəttə, müstəqilliyimiz üçün borclu olduğumuz şəxsiyyətlərdən biri də Xəlil Rza Ulutürkdür. Dövlət Müstəqilliyi Günündə "Fikir şənbəsi"nin qonağı Firəngiz xanım Ulutürk oldu. Xəlil Rza Ulutürkdən, onun istiqlal mücadiləsindən, yeganə oğlu Təbrizin şəhidliyə gedən həyat yolundan danışdı Firəngiz xanım. İstiqlal şairinin həyat və əqidə yoldaşı Xəlil bəyin tufanlardan keçən ömür yolu haqda çox müfəssəl məlumat verdi.
Tədbirdə "Fikir şənbəsi" klubunun daimi üzvləri, eləcə də Bakı Slavyan Universiteti Yaradıcılıq fakültəsinin tələbələri və tanınmış media nümayəndələri, gənc yazarlar da iştirak edirdi.
Bu dünyada otun, suyun, torpağın da yaddaşı var.
Sındırılmış bir budağın,
söndürülmüş ocağın da yaddaşı var.
Ələk-vələk, darmadağın otağın da yaddaşı var.
Bayaq isti, indi bumbuz yatağın da yaddaşı var.
Nallı çəkmə altındaca qolu çıxan kuklacığın,
Miz üstündə yetim qalan bir qələmin,
varağın da yaddaşı var.
Bəli, canlının da, cansızın da yaddaşı var, Xəlil bəy. Təbiətin yaddaşı olmasa, insanların azadlıq mücadiləsi də olmaz. O da bəllidir ki, insanda azadlıq ruhu da cəmiyyətin, ideoloqların təsiri ilə formalaşmır, bu ruh insanla birgə doğulur. Xəlil Rza da anadan azadlıq aşiqi kimi doğulub. Xatirələrdən bəllidir ki, hələ bolşevizm dövründə, imperiyanın Azərbaycanda hökmdə olduğu çağlarda Xəlil Rza çəkinmədən Azərbaycan xalqının istiqlalı ilə bağlı çıxışlar edir, açıq fikirlər səsləndirirdi. Dissident şair kimi tanınan Xəlil Rza gəncliyin milli şüura sahib olması məsələsində məqsədyönlü iş aparırdı.
"Fikir şənbəsin"də iştirak edən Firəngiz Ulutürk Xəlil Rzanın həyatından elə məqamlar, elə ştrixlər qeyd etdi ki, bu, gənc nəsil üçün həqiqətən də dəyərli məlumatlar sayılır.
Firəngiz xanım qürurlu qadındır, Ulutürkün bütün ictimai-siyasi məzmunlu şeirlərini, azadlıq eşqinə yaratdığı nümunələri böyük ilhamla oxudu. Həyatı tufanlar içində keçib Firəngiz Ulutürkün də. Sözsüz ki, Xəlil Rza kimi şəxsiyyətin həyat yoldaşı olmaq bu xanıma böyük ağrılar, ağrıların içərisində də böyük qürur yaşadır.
Xəlil Rzanın sıxışdırılmasından danışan Firəngiz xanım bildirdi ki, dəfələrlə həyat yoldaşına istiqlalla bağlı çıxışlarını dayandırması üçün təsir etmək istəyib, lakin əyilməzlik simvoluna çevrilən Xəlil Rza bundan imtina edib. Firəngiz xanım danışdı ki, uzun illər Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında marksizm-leninizmdən, siyasətdən dərs deyib, yuxarı kurs tələbələrinə auditoriyada bu görüşləri öyrədib, həyat yoldaşı isə bunun əksini təlqin edib gəncliyə. Əslində, fərqli iki siyasi qütbə məlik olan ər və arvad həyatlarını sevgi içində keçiriblər. Yəni ilkin mərhələlərdə ayrı-ayrı dünyagörüşə, siyasi fikrə mənsub olmaları onların ailə münasibətlərinə təsir etməyib":Bir həyat yoldaşı kimi mən ondan zərrə qədər inciməmişəm. Xəlil məni heç incitməyib, xətrimə dəyməyib. Mən ona deyirdim ki, Xəlil, belə danışma, səni tutacaqlar, amma o yenə öz işində idi. Mən varlı bir ailənin qızıyam, Aşurbəyovlardanam. Ancaq Xəlil sadə bir ailədən çıxan kənd oğlanı idi. Xəlil sanki kənddən çıxmamışdı, kitablardan hörülən bir ələmdən çıxmışdı. O qədər saf adam idi ki. Xəlil həmişə təqib və təzyiqlərə məruz qalıb, amma öz məqsədindən dönməyib".
Xəlil Rza həqiqətən də azadlıq sevən, azad və özgür yaşamağı təbliğ edən bir şəxsiyyət olub. Firəngiz xanım deyir ki, təqiblər o həddə çatırdı ki, şairin həyatından narahat olurdu. Bolşevizm ideologiyasına qarşı çıxan X.Rzanın yazdığı dissertasiya işinin illərlə müdafiəsi ləngidilib. Heydər Əliyevin köməkliyindən sonra Xəlil Rza müdafiə edə bilib. "Lefertova" zindanında Xəlil Rzanın məşəqqətli günlərindən danışan F.Ulutürk dedi ki, o nə qədər təzyiq görsə də, heç vaxt öz prinsiplərindən geri çəkilməyib.
Azərbaycanda istiqlal mücadiləsinin öncüllərindən biri olan Xəlil Rza Ulutürkün xatirəsi hər birimiz üçün əzizdir.
Firəngiz xanımdan "Xəlil bəyin həyatı çox məşəqqətli olub, həyatda maddi və mənəvi cəhətdən sıxıntılar keçirmisiniz. Heç olurmu ki, onun həyat yoldaşı olmağınızdan təəssüf hissi keçirəsiniz" deyə soruşdum. O, özünəməxsus vüqarla "heç vaxt. Həyatda özümə həyat yoldaşı seçməli olsaydım, yenə Xəlili seçərdim" cavabını verdi. Görün, necə böyük sevgi olub onların sevgisi, illərin tufanı, təlatümü o sevgini sarsıda bilməyib, əksinə, o sevgi daha da möhkəmlənib.
Xəlil Rza Ulutürk mənəvi baxımdan yaşayır. Çünki onu yaşadanlar var. Ömür yoldaşı, həyat dostu Firəngiz xanım Ulutürk kimi...
Azadlığı istəmirəm
Zərrə-zərrə, qram-qram,
Qolumdakı zəncirləri qıram gərək
Qıram! Qıram!
Azadlığı istəmirəm
Bir həb kimi, dərman kimi,
İstəyirəm səma kimi,
Günəş kimi,
Cahan kimi.
Çəkil, çəkil, ey qəsbkar,
Mən bu yurdun gur səsiyəm,
Gərək deyil sısqa bulaq,
Mən ümmanlar təşnəsiyəm!
Ruhu şad olsun Xəlil Rza Ulutürkün!

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 02.10.2026 / 18:14

Azərbaycan VCT-lərinin qaldırdığı məsələlər BMT Komitəsinin Ermənistanla bağlı tövsiyələrində əksini tapıb

Tarix: 02.10.2026 / 18:06

Xankəndidə Kommunikasiya üzrə İşçi Qrupun növbəti iclası olub

Tarix: 02.10.2026 / 15:47

Yeni pensiya mexanizminə qarşı ciddi bir sual qoyulub - "fərqli əmsallar" nə deməkdir?

Tarix: 02.10.2026 / 13:52

DİN 21 şagirdin naməlum şəxsin payladığı konfetdən zəhərləndiyi xəbərlərini təkzib etdi...

Tarix: 02.10.2026 / 13:44

Sumqayıtda orta məktəbdə kütləvi zəhərlənmə - şagirdlərin vaxtı keçmiş şirniyyatdan zəhərləndiyi ehtimal edilir...

Tarix: 02.10.2026 / 12:33

"Rəqəmsal transformasiyanın inkişafı özü ilə bərabər təhdidlər gətirir" - Davud Rüstəmov

Tarix: 02.10.2026 / 11:26

Azərbaycanlı hüquqşünas Portoda keçirilən Dünya Bioetika Konqresində ölkəmizin transplantasiya təcrübəsini təqdim edib

Tarix: 01.10.2026 / 23:12

Yağıya “can” demə... düşmənə əyilmə... Dilican dərəsi...

Tarix: 01.10.2026 / 22:38

Dissertasiyaların rus dilində yazılmasının yaratdığı problemlər

Tarix: 01.10.2026 / 21:35

Azərbaycanın dövlət qulluğunda “ikili vətəndaşlıq” problemi yarana bilər...

Tarix: 01.10.2026 / 19:34

Ali Məhkəmə hüquqşünas olmayan gənclərlə bağlı mühüm layihənin sonuna yetişir...

Tarix: 01.10.2026 / 19:23

Hərbi hissəni özbaşına tərk etmiş Azərbaycan hərbçisi Ermənistan ərazisində saxlanılıb

VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 21.06.2025 / 08:15

Dünyada xaos böyüyür, Azərbaycana təhlükə də artır... - VİDEO

Tarix: 01.10.2026 / 21:35

Azərbaycanın dövlət qulluğunda “ikili vətəndaşlıq” problemi yarana bilər...

Tarix: 01.10.2026 / 19:34

Ali Məhkəmə hüquqşünas olmayan gənclərlə bağlı mühüm layihənin sonuna yetişir...

Tarix: 01.10.2026 / 19:18

Rusiya Ermənistanı “qaz rıçağı" ilə inqilaba sürükləyir...

Dağ-mədən sənayesində yeni mərhələ - “Böyük Qayıdış”ın məşğulluq perspektivləri...