Lövhi Məhfuz, İməmi Mubin və Kitəbi Mubin

Kainatda nizam, mizan, tənzim və təvzin xaricində heç bir şey yoxdur. Bunların hamısı Lövhi Məhfuzun iki bölümündə-İmami Mubin və Kitəbi Mubində qeyd edilib.
Lövhi Məhfuz
Lövhi Məhfuz hər cür müdaxilədən qorunan, Allahın yanında saxlanılan və necəliyi dərk olunmayan ilahi bir lövhədir. O, Allahın təqdir etdiyi hər şeyin taleyinin yazıldığı mərkəz, kitab və ya dəftərdir. "Kitabın əsli (Lövhi Məhfuz) Onun yanındadır" (Rad 39). "Yer üzündə baş verən və sizin öz başınıza gələn elə bir müsibət yoxdur ki, Biz onu yaratmazdan əvvəl o, bir kitabda (Lövhi Məhfuzda) yazılmamış olsun. Bu, Allah üçün çox asandır! Bu, sizin əlinizdən çıxana kədərlənməməyiniz və sizə verilənə də sevinib qürrələnməməyiniz üçündür" (Hədid 22,23).
"Bismilləh" sözü ilə başlayan Lövhi Məhfuzda Rəbbimiz yazıb: "Allahdan başqa iləh yoxdur. Məhəmməd Onun qulu və rəsuludur. Verdiyim hökmə razı olan, bəlalara səbr, nemətlərə şükür edən kimsəni doğrular sırasına yazdım. Hökmümün xaricində bir şey axtaran, səbr və şükür etməyən kəs, Məndən başqa iləh axtarsın!" (Həz.Məhəmməd). Bütün səmavi kitab və suhufların (səhifələrin) əsli, orijinalı, əsası olan və heç vaxt dəyişməyən ana kitab və ya kitabların anası (Ummul Kitəb) ancaq Allah yanındadır. Bu ana kitaba Lövhi Məfhuz və ya Allahın əzəli elmi deyilir. Hər şey həmin kitabda yazılıb, bitib və bununla da "qələm tükənib". Çünki Allahın elmi ilə müqayisədə yenidən yazılacaq heç bir şey yoxdur.
İməmi Mubin və Kitəbi Mubin
İməmi Mubin Allahın Əvvəl və Axır isimlərinin təcəlliləri olan başlanğıc və sona, əsil və nəslə, keçmiş və gələcəyə, əmr və elmə işarə edir. Kitəbi Mubin isə Allahın Zahir və Batin isimlərinin təcəllilərini ehtiva edir. Təfsir alimləri İməmi Mubin və Kitəbi Mubin haqqında müxtəlif şərhlər veriblər. Onların bir qismi İmami Mubin ilə Lövhi Məhfuzu eyniləşdirərək yazıblar: "Hər şey Lövhi Məhfuzda, yəni İməmi Mubində yazılıb. Onun da əsli "Ummul Kitab" olan elmulləhdir". Əksəriyyət isə Lövhi Məhfuzun bu bölümlərinin müstəqil lövhələr, "dəftərlər" olduğunu qəbul ediblər. İkinci qrup təfsirçilər ilahi elm və əmrin ünvanı olan İməmi Mubinə şəhadət aləmindən daha çox qeyb aləmini şamil ediblər. Yəni bu ünvan indiki zamandan daha çox keçmiş və gələcək zamana baxır. Onlar həm də hesab ediblər ki, Kitəbi Mubin qeyb aləmindən daha çox şəhadət aləmilə əlaqəlidir. Yəni o, keçmiş və gələcək zamandan daha çox, hazırkı zamanı ehtiva edir. Bu kitab ilahi elm və əmrdən daha çox, ilahi qüdrət və iradənin ünvanıdır. Başqa sözlə, İməmi Mubin qəzavü-qədər dəftəridirsə, Kitəbi Mubin qüdrət dəftəridir.
Kainat sehirli ağaca bənzəyir
Kainat sehirli böyük bir ağac kimidir. Onun içində olanların da hər biri ayrıca ağac. Və bu varlıqların hər birinin əsli və nəsli, əvvəli və axırı var. Həmin əsil torpağa atılandan sonra ağacın təşəkkül tapmasına səbəb olan toxumdur. Ağacın ölümündən sonra onun vəzifəsini yerinə yetirən bir nəsli də var. Həmin nəsil ağacın meyvələrindəki toxumlarıdır. Allahın Əvvəl isminin təcəllisinə layiq olub, başlanğıc və əsli ifadə edən ilk toxum, sanki ağacın gələcəkdəki taleyini özündə əks etdirən bir maya və nüvədir. Ağacın meyvələrindəki toxumlar isə Onun Axır isminin təcəllisidir. Meyvələrdəki bu toxumlar hikmətlərindəki kamalları ilə sanki o ağacın ikinci bir bənzərinin yaradılmasına səbəb olan sehrli sandıqçalardır. Bu toxumda qədər qələmilə gələcək ağacın yaşama düsturları yazılıb.
Ağacın xarici görünüşü Onun Zahir isminin təcəllisidir. Çünki o, mükəmməl intizam və hikmətilə qaməti ölçüsündə inayətlə biçilən yaraşıqlı bir libasa bənzəyir. Ağacın daxili aləmi isə Batin isminin təcəllisidir. Çünki onun daxili aləmində ağılları heyrətə gətirən və görünməyən biokimyəvi proseslər gedir. Beləliklə, ağacın əvvəli qəribə, çox nadir və axırı da xariqüladə bir varlıq olmaqla, İməmi Mubinə işarə edir. Həmin qayda üzrə onun zahiri, sehirli sənətlə biçilən bəzəkli batini paltarı olan ecazkar bir fabrik kimidir. Bu isə Kitəbi Mubinə dəlalət edir. İndi də bu kiçik ağac modelini keçmişi, indiki durumu və gələcəyilə böyük bir ağacı xatırladan Yer kürəsi ilə... başlanğıc və sonu ilə kainat ağacı ilə... əcdad və nəsillərilə bəşər ağacı ilə müqayisə edək... Bu zaman heyrətdən doğan təslimiyyətlə yalnız bunları deyə bilərik: Bütün bunları yaradan Zatın şanı nə qədər ucadır. Doğrudan da, Ondan başqa heç bir iləh yoxdur!
Allah mütləq elm və qüdrət sahibidir
Əzəli elmə, əhatəli iradəyə, böyük hikmətə, geniş rəhmətə və sonsuz qüdrətə sahib olan Allah, həm də hər şeyi keçmiş, indiki və gələcək zamanı ilə bir nöqtədə görən və biləndir. Onun mikroaləmdən makroaləmə, atomlardan qalaktikaya qədər hər şeyi elm, iradə, rəhmət, ədalətlə planlaşdırması və bu plan və layihədə onların surət və tərcümeyi-halını, məkan və məqamlarını, kəmiyyət və keyfiyyətlərini bilməsi İməmi Mubində təyin, təsbit və təqdir olunub. "Həqiqətən, ölüləri dirildən, onların (dünyada) nə etmiş olduqlarını və qoyub getdiklərini yazan Bizik. Biz hər şeyi hesaba alıb, İməmi Mubində təsbit etmişik" (Yəsin 12). Allahın İməmi Mubində yazdıqlarını elm müstəvisindən iradə və qüdrət müstəvisinə keçirməsi, bilavasitə və ya dolayısı ilə xarici aləmdə göstərməsi və yaratması isə Kitəbi Mubində qeyd olunub. "Qeybin açarları Onun yanındadır. Onları ancaq O bilir. Suda və quruda nə varsa O bilir. Onun elmi xaricində bir yarpaq da düşməz. Yerin qaranlıqları içində elə bir toxum, yaş və quru elə bir şey yoxdur ki, açıq-aydın kitabda (Kitəbi-Mubində) olmasın!" (Ənam 59).
Qeyd edək ki, Quranın bu ayəsini misal gətirən bəzi müfəssirlər Kitəbi Mübinin Qurani-Kərim olduğunu ehtimal ediblər. Doğrudur, Quranda hər şey var. Lakin ölçüsündə, qədərində, yerində. Əvvəla, Quran bir fənn kitabı deyil ki, orada hər şey açıq-aydın şərh edilsin. İkincisi, Qurandakı hər şeyi (yaş və qurunu da) hər kəs də görə bilməz... Həmin səbəbdən Kitəbi Mubinlə Quranın fərq incəliyi göz qabağındadır.
Elm və iradə qədərləri
İməmi Mubinlə Kitəbi Mubin arasındakı nüansı-fərq incəliyini Bədiüzzaman (v.e. 1960) belə açıqlayıb: "Hər bir toxumda görünən, açıq-aydın bilinən, ilahi iradə və var etmə əmrinin ünvanı olan, Ondan xəbər verən, Ona işarə edən bir qədər təcəllisi var. Bu ünvan Kitəbi-Mubindir. Eyni qayda üzrə həmin toxumda nəzəri cəhətdən də İlahi əmr və elmin ünvanı olan və İməmi Mubindən xəbər verən digər bir qədər təcəllisi də mövcuddur". Görünən (praktik) qədər təcəllisi həmin toxumun əmələ gətirdiyi və sonradan gözlə görünəcək ağacın maddi vəziyyətləri, vəzifələri və yaşamalarıdır. Nəzəri (elmi) qədər təcəllisi isə, həmin toxumdan əmələ gələn ağacın yaşama müddəti, taleyi və s.-dir. Kitəbi-Mubin varlıq aləmində özünü göstərən, bilinən hər şeyin yaradılış planını, proqramını ifadə edir. Toxumlar, yumurtalar və nütfələrdən əmələ gələn bütün mövcudatın özəllikləri "genetik şifrə" deyilən həmin proqramda yazılır. Və tibbin müvafiq sahəsi artıq bunu sübut edir. Digər tərəfdən, həmin toxumun hansı bağçada əkiləcəyi, nə vaxt qollu-budaqlı ağac olub meyvələr verəcəyi, meyvələrini kimin yeyəcəyi, qol-budağını kimin kəsəcəyi, nə vaxt çürüyəcəyini genetik şifrədə qabaqcadan bilmək mümkün deyil. Bunlar İməmi-Mubində qeyd olunur.
İnsan da belədir. Nütfə adlanan toxumda onun da bütün taleyi yazılıb. Bir sözlə, insanın ana bətnində nütfə ilə başlanan həyatı və həyatda başına nələr gələcəyi, qəbr evi və axirətdəki durumu İməmi-Mubin və Kitəbi-Mubində yazılır.
Görünən qüdrətə, görünməyən elmə şahidlik edir
Bu aləmin hər bir ünsürü hələ yaradılmazdan qabaq Onun əzəli elmində mövcud idi. Onlar ilahi qüdrətlə yaradılması lazım bilindiyi vaxt dünya səhnəsinə çıxırlar. Deməli, ilahi elm qeyb aləmindən, ilahi qüdrət isə şəhadət aləmindən xəbər verir. Mövcudat elm və qüdrət isimlərinin təcəlliləri kimi, İlahi iradə ilə səyyalədir (hərəkətdədir). Kainat Rəbb əmrilə səyyarədir (fırlanır). Məxluqat Onun iznilə zaman nəhrində daim axır. Onun qüdrətilə qeyb aləmindən (ana bətnindən) göndərilən insan isə vücuda gəlib, şəhadət aləmində (dünyada) görünür. Sonra o, yenidən qeyb aləminə (qəbrə) dönür. Başqa sözlə, bəşər Rəbbani əmrilə mütəmadi olaraq gələcəkdən indiki zamana gəlir, orada bir az nəfəs alır (dünya həyatı) və nəhayət, hesabat vermək üçün keçmişə (qəbr və axirətə) qayıdır. Beləliklə, zaman nəhrində axan bütün varlıqların görünən (şəhadət) tərəfi Onun qüdrətini, görünməyən (qeyb) tərəfi isə Onun elmini təmsil edir.
Allah hər şeyi biləndir
Zaman adlanan sonsuz ümmanın dünya adlanan fani və ani məkanda bir az qərarlaşması, yalnız gəlişi və gedişi özündən asılı olmayan bəşər naminədir. Çünki dünya və onun içindəkilər insan üçün xəlq edilib. Lakin insan bu kiçik məkanda özbaşına da buraxılmayıb. Onun xeyir və şər işləri mələklər vasitəsilə əməl dəftərinə qeyd olunur. Həmin yazılar hələ insan dünyaya gəlməzdən öncə Lövhi-Məhvuzun İməmi Mubin və Kitəbi Mubin dəftərlərində yazılıb. Və bu yazılar mələklərin yazdıqlarından əsla fərqlənməz. Çünki Allah əzəli və əbədi elmilə bilir ki, Onun hansı bəndəsi nə vaxt, hansı işi görəcək.
"Allah hər şeyi biləndir". Deməli, insan xeyir və şər əməlləri Allah yazdığına görə yox, öz iradəsilə, öz ağlı ilə edir. Allah mütləq alim sifətilə, əzəli elmilə bu işin görüləcəyini qabaqcadan bildiyi üçün, həmin əməlləri bəndənin "anketinə" yazır (Ayın və Günəşin tutulması qabaqcadan xəbər verildiyi kimi). Bu ilahi yazı Lövhi-Məhfuzda hər bir millət və ümmət üçün də təsbit olunub. Sözsüz ki, qabaqcadan yazılan və mütləq doğru olan bu ilahi yazı, sonradan dünya səhnəsinə çıxan həmin xalqın praktiki işləri, əməlləri və durumu ilə heç bir ziddiyyət təşkil etməz. Çünki Allah o xalqın nəyə qadir olacağını alim sifətilə qabaqcadan bilir: "Yaradan bilməzmi?!"
Hər bir fərd və millət iman, elm və iradə vəhdətinə necə nail olmasını, Rəbb kəlamlarına necə sahib çıxmasını, ən azı, Allahın dəlili olan vicdanı ilə hiss edir. Bəndənin qazandığı savab və günahlar, xeyir və şərlər, fəaliyyəti dövründə onun əməllərini yazan iki mələyin yazısı ilə eynidir. Quran hikmətinə görə, mələklərin yazdıqları həm də "Lövhi-Məhfuzdakı nəzəri (elmi) yazıların praktik (iradə) təsdiqidir. Deməli, səmavi bəla və müsibətlər, Rəbbin bəndəni sınaq və imtahan etməsi halları istisna olmaqla, əksər hallarda bəndə ümumən və ya təxminən bilir ki, Lövhi Məhfuzda onun anketinə nə yazılıb. Bu Quran məntiq və hikmətlərini son 200 ildəki durumumuza tətbiq etsək, hər birimiz və bütövlükdə cəmiyyət üçün mələklərin nə yazdığının, Lövhi Məhfuzda nə yazıldığının şahidi olub, özümüz-özümüzü tanımarıq...
Bax, bu olmasın deyə, gec də olsa, mələklərin qələmini və Lövhi-Məhfuzun qədərini şərəfləndirmək üçün əməllərimizi saleh edək ki, bir xələf kimi sələflərimizin bizə əmanət etdiyi dəyərləri (həm də işğal altındakı torpaqlarımızı) qoruya bilək.