Səhihi Buxaridən bəzi hədislər

Qurani-Kərimdən sonra ən etibarlı mənbələrdən biri olan "Səhihi Buxari" müsəlmanların istinad etdiyi kitablardan biridir. Əsərin müəllifi Məhəmməd bin İsmail əl-Buxari 810-cu ildə (hicri 194-ci il) Buxarada anadan olmuş və 870-ci ildə (hicri 256-cı il) vəfat etmişdir. Həz Peyğəmbərə aid olmasına şübhə olmayan bu hədis toplumuna "Səhihi Buxari" adı verilib. Buxari həmin kitablardakı hədisləri topladığı 600 min rəvayətdən seçib.
Hansı hədisin qüsurlu və problemli olmasını yaxşı tanıyan Buxari qüvvətli hafizəyə malik idi. O 100 min səhih, 200 min qeyri-səhih hədisi əzbər bilirdi.
Buxari kitabını niyyətlə bağlı hədislə başlayıb. Çünki İslamda niyyət çox önəmli məsələlərdən biridir. Görülən yaxşı işlərdən əldə ediləcək savab niyyətə bağlıdır. Məs., Namaz qılarkən niyyətimiz Allah rizası və Allaha qulluqdursa bu davranışlardan savab gözlənilir. Vücudumuzu hərəkət etdirmək üçün namaz qılırıqsa, bu bədən tərbiyəsi olar. Yaxud həcc ibadətini yerinə yetirərkən niyyət gəzmək, tanış olmaqdırsa, onda bu səyahət adlanar. Yemək yeyən bir kimsə bu yeməyini Allaha ibadət edən bir bədəni saxlamaq üçün yeyərsə, onun bu niyyətindən savab gözlənilər.
Rəsululləh(ə) buyurub: "Əməllər niyyətlərə bağlıdır. Hər kəsə niyyət etdiyi şey qalır. Kimin hicrəti dünya malı və ya evlənəcəyi qadın üçünsə, onun hicrəti hicrət etdiyi şeyə görədir". Yəni bir şəxs dünya malı və ya evlənmək üçün vətəni tərk edərsə, bu hicrət həmin şeyləri qazanmaq üçündür. Qeyd edək ki, xarici görünüşcə İslama uyğun davranışlarda niyyət İslama uyğun deyilsə, bu davranışın sonu yaxşı deyil. Digər tərəfdən, xarici görünüşü İslama uyğun olmayan, fəqət niyyəti yaxşı olan davranışlar isə zahirə, yəni görüntüyə görə dəyərləndirilər, niyyətə baxılmaz. Bu yanaşma insanların dəyərləndirdiyi xüsuslardır. Ancaq Allahu-Təalə niyyəti nəzərə alıb, bəndəni dəyərləndirə bilər.
"Bir adam Həz.Peyğəmbərə dedi: "Kimisi qənimət üçün savaşır, kimisi şan və şərəf üçün savaşır, kimisi də cəsarətdəki mövqeyini göstərmək üçün savaşır. Allah yolunda olan kimdir?" Rəsulu Əkrəm buyurdu: "Kim Allahın sözünün ən uca olması üçün savaşarsa, o kimsə Allahın yolunda olur". Digər bir hədisdə deyilir: "Rəsululləh(ə) müşriklərlə döyüşərkən əshabın içindən bir nəfər Peyğəmbərin qərargahında məqam gözləyir. O, qarşı tərəf qərargahına çəkiləndən sonra küncdə bucaqda düşməndən qalan nə var idisə, hamısını qılıncdan keçirir. Həmin səbəbdən onun üçün deyildi: "Bu gün onun qazandığı savab qədər heç birimiz savab qazanmadı". Peyğəmbər(ə) isə buyurdu: "Baxın, bu adam cəhənnəmlikdir". Bu sözdən sonra ordudan bir nəfər dedi: "Mən həmin adamı döyüşdə izləyəcəyəm". Sonda Peyğəmbər deyən adam ağır yaralandığı üçün özünün intihar etdi. Bunu görən həmin əsgər Rəsululləhə dedi: "Sənin Allahın Rəsulu olduğuna şahidlik edirəm". Peyğəmbər buyurdu: "Nə olub?" "Az öncə cəhənnəmlik olduğunu söylədiyin adam... qılıncla özünü öldürdü". Rəsululləh buyurdu: "Bir kimsə insanlara zahirən cənnətliklərin əməlini göstərər, halbuki o, cəhənnəmlikdir. Yenə bir kimsə insanlara göründüyü şəkliylə cəhənnəmliklərin əməlini göstərər, halbuki cənnətlikdir".
Həmişəyaşar Peyğəmbər(ə) kəlamlarındakı hikmət ondan ibarətdir ki, şan-şöhrət, pul-mənsəb, qəhrəmanlıq göstərmək naminə döyüşməklə Allah rizasına qazanmaq olmaz. Məsələyə müasir konkret olaylar müstəvisində yanaşılsa, aydın olar ki, Suriyada, İŞİD və digər qurumlarda cihad adı ilə vuruşanların əksəriyyəti Allah rizası yox, öz maraqları üçün savaşırlar. Və təbii ki, belə döyüşlərdə həlak olan muzdluların niyyətləri tamam başqa şey olduğu üçün, onlar müqəddəs statusdan-şəhidlikdən məhrumdurlar.
Peyğəmbər(ə) buyurub: "Ey filənkəs qalx. "Cənnətə ancaq mömin olanın girəcəyini və Allahın dini günahkar bir kimsə ilə də dəstəkləyə biləcəyini elan et". "Səhihi buxari"yə şərh yazan Ayninin məlumatına görə, bu adam münafiq Kuzman əz-Zəfəri olub. Uhud döyüşünə getmədiinə görə qadınlar ona: "Sən ancaq arvad ola bilərsən" dedilər. Əz-Zəfəri də bunun müqabilində döyüşə gedib və ilk oxu da o atıb. Döyüşdə isə deyib: "Ey Evslilər, soyunuzun şərəfi üçün savaşın". Səhabədən Kutade bin Numanın ona: "Şəhadət sənə qismət olsun" arzusunu isə o belə cavablandırıb: "Vallahi, mən din uğrunda savaşmadım. Mən sadəcə şərəfimi qorumaq üçün döyüşdüm. Əz-Zəfəri özünü intihar etdikdə Peyğəmbər(ə) buyurdu: "Şübhəsiz ki, Allah bu dini günahlar bir kimsə ilə də dəstəkləyə bilər".

Əməllərin qarşılığının verilmə əsasları
Həz.Peyğəmbər Rəbbindən belə rəvayət edib: "Allah yaxşı və pislikləri yazdıqdan sonra onların durumunu belə açıqlayıb: Kim bir yaxşılıq etməyə qərar verdikdən (niyyət etdikdən) sonra bu işi edə bilməzsə, Allah bunu bəndəsi üçün tam bir yaxşılıq kimi yazar; Əgər bəndə bu yaxşı işi yerinə yetirərsə, Allah bəndəsinə 700-ə qədər savab yazar. Kim bir pislik etməyə qərar verdikdən sonra bu işdən vaz keçərsə, Allah bunu bəndəsi üçün bir yaxşılıq yazar. Əgər pislik etməyə qərər verdikdən sonra bu işi edərsə, Allah həmin pisliyi bəndəsi üçün bir pislik yazar". Hədisdən göründüyü kimi, həvəsləndirmə metodundan istifadə edən Rəbbimiz, insanları yaxşı işlərə dəvət, pislikdən çəkindirmək üçün yaxşı niyyətini reallaşdıra bilməyən və pis niyyətini əmələ çevirməyən bəndəyə bir savab, xoş niyyətini əməllə reallaşdırana isə bol-bol savab yazır.
İnsanlar niyyətlərinə görə dirildiləcəklər
Rəsulullah(ə) buyurub: "Kəbəyə hücum etmək məqsədilə hərəkət edən bir ordu əl-Beydada (Məkkə ilə Mədinə arasında qəsəbə) çatdıqda hamısı yerin altına sürüklənər". Buna rəğmən Həz.Aişə deyib: "Ey Allahın Rəsulu, içərisində başqa adamlar da olduğu halda onların hamısı yerin altına sürüklənər?" Peyğəmbər(ə) buyurdu: "Bəli, hamısı yerin altına sürüklənər; qiyamətdə isə onlar niyyətlərinə görə dirildilər". Hədisdəki hikmət ondan ibarətdir ki, bacardıqca zalım və bədəməl insanların yanında olmamalıyıq. Onlara əzab göndərildikdə biz də zərər çəkə bilərik. Qiyamət vaxtı dirildilərkən isə onların yanında nə niyyətlə olmuşuqsa, həmin duruma görə dirildiləcəyik. Deməli, pis insanların yanında olarkən onları yaxşılığa dəvət, pislikdən çəkindirməliyik.
Peyğəmbər(ə) buyurub: "Allah bir topluma əzab göndərdikdə həmin əzab bütün topluma şamil olar. Qiyamət vaxtı isə hərə öz niyyətinə görə dirildilər". Deməli, bir cəmiyyətdə pislik çoxalarsa, həmin toplum içində yaşayan yaxşı insanlar gücləri çatdığı qədər pisliklərlə mübarizə aparmalıdırlar: əməlləri ilə, sözü ilə, qəlbləri ilə... Əgər yaxşı insanlar pisliyə biganə olarsa, onda bütöv toplumun əzaba düçar olması qaçılmaz olar. Əslində bu, ilahi bir postulatdır. Zira Allah kəlamlarının, nazil edilən səməvi kitabların, göndərilən bütün peyğəmbərlərin mahiyyəti, hədəfi insanları yaxşı işlərə dəvət, pislikdən çəkindirməkdir. Unutmamalıyıq ki, bu iş bilavasitə peyğəmbərlərin missiyası olduğu üçün onu yerinə yetirən hər bir şəxs peyğəmbərlərin varisləri qismindədir.
Ən böyük günah
Peyğəmbər(ə) səhabəyə dedi: "Böyük günahların ən böyüyünü sizə bildirimmi? Allaha şərik qoşmaq. Ata və anaya hörmətsizlik etmək... Və bir də yalan danışmaq". Səhabə: "Son sözü (yalan danışmağı) təkrar-təkrar elə dedi ki, kaş tez susaydı" - dedik. Eyni mövzu ilə əlaqədar digər hədisdə Peyğəmbər(ə) buyurub: "Böyük günahların ən böyüyü bir şəxsin ata-anasına lənət etməsidir". "Ey Allahın Rəsulu, bir şəxs ata-anasını necə lənətləyər"? Peyğəmbər(ə) buyurdu: "Bir insan digərinin ata-anasına söyər, o da onun ata-anasına söyər". İbrət: özünə, soyuna hörmət edən şəxs, başqasına hörmətsizlik etməz. Söymə ki, söyülməyəsən.
Peyğəmbər(ə) buyurub: "Yeddi həlak edici şeydən qaçın: Allaha şərik qoşmaq, cadu və sehrə uğraşmaq, ölümü haqq edən Allahın əmanət verdiyi cana qıymaq, faiz (sələm) vermək, yetim malını mənimsəmək, döyüşdə düşmənə arxa çevirmək, namuslu və heç bir şeydən xəbərsiz olan mömin qadınlara zina iftirasında bulunmaq".
Allahın əzabı hər şeydən çətindir
"De: "Allah başınızın üstündən və ayaqlarınızın altından (göydən və yerdən) sizə əzab göndərməyə, sizi dəstələr halında qarışdırmağa və birinizə digərinizin zorunu daddırmağa qadirdir! Gör ayələrimizin onlara nə cür izah edirik ki, bəlkə, başa düşsünlər" (Ənam 65). Bu ayənin "...başınızın üstündən və ayaqlarınızın altında əzab göndərməyə..."hissəsi nazil olarkən Peyğəmbər(ə) 2 dəfə buyurdu: "Sənin zatına sığınıram, ya Allah". Ayənin "sizi... qarışdırmağa və... zorunu dadırmağa qadirdir" Hissəsi nazil olanda isə buyurdu: "Bu nisbətən daha yüngül və xəfifdir. Peyğəmbər(ə) ayənin 2-ci hissəsini daha xəfif hesab etməsinin hikməti ondan ibarətdir ki, ayənin 1-ci hissəsi sırf Allahın işi, 2-ci hissəsi isə bəndələrin işidir. Bəndə nə qədər zərər versə də, Allahın verdiyi əzaba çatmaz. Yaxşı deyilib: Şilləyi Xudanın sədası olmaz, bir də gəldimi dəvası olmaz.
Peyğəmbər(ə): "Şübhəsiz ki, Allah zalıma möhlət verər, lakin yaxaladımı, onu heç kəs xilas edə bilməz" buyurduqdan sonra, səhabəyə: "...Rəbbin zülmkar məmləkətləri əzabla yaxalayanda belə yaxalayar. Onun cəzası, doğrudan da, ağır və şiddətlidir" (Hud 102), ayəsini oxudu".
Ən yaxşı insan kimdir
Peyğəmbər(ə): "İnsanların ən yaxşıları mənim dövrümdə yaşayanlardır. Sonra onlardan sonra gələnlərdir. Sonra da elə toplumlar gələcək ki, onların birinin şahidliyi andı ilə, andı da şahidliyi ilə yarışacaq".
Hədis çox böyük mənəvi dəyər olan şahidlik və andın qiymətdən düşdüyü zamana işarə edir. Elə müasir dövrdə olduğu kimi.
Peyğəmbər(ə)-yə sual verdilər: "Hansı insan daha üstündür". Cavab: "Allah yolunda(!) canı və malı ilə cihad edən mömin şəxs". "Bəs sonra kimdir? sualına Peyğəmbər(ə) buyurdu: "Müsəlmanların əli və dilindən güvəndə olan kimsədir; 2) Şübhəsiz ki, sizin ən yaxşınız əxlaqlı olanınızdır; 3) Sizin ən yaxşınız Quranı öyrənən və ayrədəndir".
Şəhidlik
"Canım əlində olan Allaha aid içirəm ki, Allah yolunda yaralanan hər bir şəxs - Öz yolunda yaralanı Allah yaxşı tanıyır - qiyamət günü rəngiqan rəngində, qoxusu da mişk qoxusunda olar". Digər bir hədisdə Peyğəmbər(ə) buyurub: "Kim malını qorumaq uğrunda öldürülürsə şəhid olur". Hədisin müxtəlif rəvayətlərinə ümumən belə açıqlama verilir: Bir nəfər Rəsululləhdən(ə) soruşur: Bir şəxs malımı zorən almaq istəsə, nə etməliyəm? "Cavab: Malını vermə. "Bəs mənimlə savaşsa, nə etməliyəm?" Peyğəmbər(ə) buyurdu: "Sən də onunla savaş". "Bəs məni öldürsə?" Cavab: "O zaman sən şəhid olarsan". Sual: "Bəs mən onu öldürsəm?" Cavab: "cəhənnəmi qazanar".
Başqa bir hədisdə isə Peyğəmbər(ə) buyurub: "Kim canını, malını, ailəsini, dinini qorumaq uğrunda öldürülərsə, şəhid olar". Hədisi açan mənbələrə görə, buradakı "şəhid" sözü "şəhid savabı alır" deməkdir. Deməli, təcavüzkara qarşı müsəlman mal və canı ilə mübarizə aparmalıdır. Çünki təcavüzkarın əlinə keçən həmin mal və sərmayə sonda cəmiyyətə qarşı çevrilir.
Allaha səcdə etmədən cənnətə girən şəxs
Üzü dəmir zirehli bir şəxs Peyğəmbər(ə)-yə dedi: "Savaşa qatılım, ya müsəlman olum?" "Həzrət(ə) buyurdu: "Əvvəl müsəlman ol, sonra savaşa qatıl". Həmin adam islamı qəbul edir və dərhal savaşa qatılaraq şəhid olur. Buna rəğmən Peyğəmbər(ə) buyurur: "Az çalışdı, fəqət çox savab qazandı". Hədisdəki adam səhabədən əl-Əsram Əmr b. Sabit əl-Əşhəlidir. Uhud döyüşündə müsəlman olduqdan sonra dərhal döyüşə qatılaraq şəhid olub. Onun haqqında deyilib: "Allaha səcdə etmədən cənnətə girən şəxs".
Peyğəmbər(ə) buyurub: Kim Allah yolunda qəzaya çıxan şəxsi silah-sursatla təchiz edərsə, o da qəzaya çıxmış kimi sayılar. Kim də Allah yolunda qəzaya çıxan şəxsin ailəsi, qohumları ilə maraqlanarsa (onlara yardım edərsə), o da qəzaya çıxmış kimi sayılar". Hədisdə arxa cəbhənin ön cəbhəyə köməyindən söz açılır. Müharibə vaxtı arxa cəbhənin işi bilavasitə döyüşənlərin işi ilə vəhdətdə olmalıdır. Əks halda məğlub durum şübhəsizdir.