Yardıma möhtac insanlar yardım edənlərin xilası üçün vəsilədir

Tarix: 18.08.2014 / 11:59
Bölmə: Sosial

İslama görə, hər bir xalq, millət və ümmətin nicat tapması üçün vacib şərtlərdən biri həmin sosial qurumları təşkil edən fərdlərin bir-birinə yardım etməsidir. Qeybə (Allaha, mələklərə, qiyamətə, qəza və qədərə), kitablara və peyğəmbərlərə inanıb ibadət edən şəxslər bir-birinə dəstək verməzsə, o zaman onların xilası ilahi zəmanəti altında olmaya da bilər.

"O kəslər ki, qeybə inanır, namaz qılır və onlara verdiyimiz ruzidən (ailələrinə, qohum-qonşularına və digər haqq sahiblərinə) sərf edib, paylayırlar; o kəslər ki, Sənə göndərilənə (Qurana) və Səndən əvvəl göndərilənlərə (Tövrat, Zəbur, İncil) iman gətirir və axirətə şəksiz inanırlar; məhz onlar öz Rəbbi tərəfindən (göstərilmiş) doğru yoldadırlar. Nicat tapanlar da onlardır" (Bəqəra 3-5). Göründüyü kimi, ayə ictimai varlıq olan insanın doğru yolda olub, nicat tapması üçün onun Rəbbin verdiyi ruzilərdən başqaları ilə bölüşüb, paylaşmasını önə çəkir. Quran Ramazan ayında nazil edildiyi üçün bu bərəkət, yardımlaşma və dəstək həm də hər il mübarək qədəmləri ilə həyatımıza daxil olan Ramazan ayının atributlarından hesab olunur.

Rəbbimiz verməyi istəməsəydi, istəməyi verməzdi

İmandan sonra "vermək, yardım etmək, əl tutmaq" İslamda elə bir ibadət formasıdır ki, onsuz dinə sahib çıxmaq qeyri-mümkündür. Məlumdur ki, iman qəlbə aid qüdsi bir duyğudur. İmanlı qəlbdə Allah sevgisi və Allah qorxusu olur. Sevginin ən bariz nümunəsi həmin nemətləri Allah naminə başqaları ilə bölüşdürməkdir. Allah qorxusunun əlaməti isə bəndənin malik olduğu ruzilərin Allahdan olması düşüncəsidir. Bu düşüncə ilə yaşayan insan bilir ki, onu ruziləndirən Allahdır və O, istədiyi şəxsə bu neməti verə də bilər, ondan ala da bilər. Vermək həm də nəfsin "hamısı mənimdir, mən qazandım" istəyini cilovlayan bir ibadət formasıdır. Vermək ilahi bir sünnət, əxlaq, iş və əməldir. Unutmayaq ki, Rəbbimiz verməyi istəməsəydi, istəməyi verməzdi. Allahu-Təalə istəməyi verib ki, yardım edənlə yardım etməyəni tanıtdırsın. Həmin səbəbdən vermək, yardım etmək Rəbbin namazdan öncə verdiyi ilk əmrlərdəndir. Təsadüfi deyil ki, hələ İslamın birinci ayında Peyğəmbər(ə) buyururdu: "Allahın sizə verdiyi nemətlərdən başqalarına da verin... Gözəl söz, gülər üz, xoş rəftar da bir sədəqədir". Yeri gəlmişkən, əl tutmaq, yardım etmək türk xalqlarının hələ islamdan qabaq ən bərəkətli milli dəyərlərindən biri idi.

Yardımın növləri

Rəbbin verdiyi nemət və ruzilər mənəvi və maddi olaraq iki növdür. Allahın yaratdığı bəndəsinə ehsan etdiyi elm, səadət, sağlamlıq, gözəl söz və nəsihət, cavanlıq, məlahətli səs, gülər üz və s. dəyərlər Rəbbin verdiyi mənəvi ruzilərdir.

a) Elm ilə yardım etmək.

Bu yardım növü həm dünyəvi, həm də dini elmlərə aiddir. İslam hesab edir ki, elm sahibləri malik olduqları bilikləri başqalarına öyrətməyə borcludurlar. "Alimin üzünə baxmaq, onunla söhbət etmək ibadətdir" və ya "Biliyilə xalqı faydalandıran bir alim 70 il ibadət edən adamdan xeyirlidir" buyuran Peyğəmbər(ə), həm də deyib ki, "əhali arasında geniş yayılmayan, başqalarına çatdırılmayan, yoxsulların yolunda istifadə edilməyən bilik, kimsəyə faydası dəyməyən xəzinəyə bənzər". Bu baxımdan, həm bəşər imanının kamilləşməsi, həm də dünyəvi elmlərin çağdaş səviyyəsi və müasir texnologiyaların inkişafı Yer kürəsinin "kiçilməsinə", uzaqların yaxınlaşmasına, qloballaşma və inteqrasiya prosesinə təkan verən mənəvi yardım növü kimi qəbul edilməlidir. Buna səbəb isə müəyyən bir alim ixtirasının bütöv bir millətin, nəhayət, ümmət və bəşərin malına çevrilməsidir. İrşad və təbliğ, elm və maarifləndirmə peyğəmbərlər vəzifəsi olduğu üçün müəllim və alimlər də bilməlidirlər ki, onlar bu sahədə peyğəmbərlərin varisidirlər. "Mən bunun müqabilində (Allahın hökmlərinin, risalətinin, elminin, maarifləndirmənin) sizdən heç bir muzd, əvəz istəmirəm. Mənim mükafatım ancaq aləmlərin Rəbbinə aiddir" (Şuəra 145). Deməli, elm və təhsildə rüşvət və digər haram muzdlar Rəbbə, peyğəmbərlərə və səməvi kitablara xəyanətdir. Alim və müəllimlər, əvəz gözləmək məqsədilə səlahiyyət sahibləri pula yox, xalqa, millətə xidmət etməlidirlər. Zira deyilib: "Bir alimin padşahla çox oturub-durduğunu gördünmü, bil ki, o, oğrunun, talançının biridir"; "Bildiklərini başqalarına öyrətməyənlərə, hər şey, hətta dənizdəki balıqlar və göydə uçan quşlar da lənət oxuyur" (Həz.Məhəmməd).

Yaşlılara, valideynlərə hörmət və sayğının bir ibadət forması olduğunu aşılayan Rəbb və Peyğəmbər(ə) kəlamları elm, maariflənmə və onların təbliğində yaşlı insanların cavan müəllim və alimlərin hüzurunda dayanmasını həmin ibadətdən də üstün ibadət sayırlar. Bunu Rəbbin "Heç bilənlə bilməyən eyni olarmı?!" və kainatın fəxri Peyğəmbər(ə)-nin "bir gəncdən müəyyən bir şey öyrənmək, bilik əldə etmək istəyən yaşlı adam utanmadan, çəkinmədən həmin gəncin hüzurunda oturmalıdır" kəlamları da təsdiq edir.

Quran hər bir millətin nicatını iman, elm və əməl vəhdətində gördüyü üçün onun 6204 (və ya 6236) ayəsindən 1000-i elmin müxtəlif sahələrinə həsr olunub. Təsadüfi deyil ki, Həz.Məhəmməd tərəfindən yaradılan İslam elmi konsepsiyası düz 600 il dünya elm və mədəniyyətinə örnək olub. Lakin sonradan xürufatçılıq və təqlidçiliyin güclənməsi İslam aləmini qeyri-islamın elm sədəqəsinə möhtac edib. Ürək ağrısı ilə qeyd etmək lazımdır ki, bu meyl indiyə qədər səngiməyib. İslam aləminin bir hissəsi olan Azərbaycanda isə bu proses əvvəl xürufatçılıq və təqlidçilik, sonradan isə dini elmlərə qadağa qoyan Allahsız (ateist) bir imperiyanın təsiri altında olub. Və nəhayət, güman etmək olardı ki, Azərbaycan müstəqillik qazanandan sonra belə zərərli yanaşmadan azad olub, dünyəvi və dini elmlərin inkişafında öz sözünü deyəcək. Əfsus, hələ ki, bu, arzuedilən səviyyədə deyil. Danılmaz faktdır ki, bu gün dini və xüsusən dünyəvi təhsil sistemlərində "dayı" və rüşvətlə oxuyan tələbələr kifayət qədərdir.

b) Xoş söz, gülər üz və gözəl

xasiyyətlə yardım. Mənəvi dəstək və yardımın bu növü çağdaş dünyamızın itirdiyi nadir cövhərlərdən biridir. Bəzən qütbləşən, bəzən də qloballaşan dünyanın bətnindəki bu boşluq maddi mənfəətə aludəçilikdən doğub. Halbuki, "öncə söz yaranıb" (İncil). Bu cöz Şeytanın yox, Allahın kəlamıdır. Söz olmasaydı, mövcudat tanınmazdı. Sözün qüdrət və təsirini Həz.Əli belə səciyyələndirib: "Ağıllı kişilər sözlərilə elə işlər görürlər ki, həmin işləri qılınc və kötək gücünə görmək mümkün deyil". Xoş söz demək xüsusi insanlarda özəl bir qabiliyyətdir. Xoş sözlə kiməsə təsəlli və nəsihət vermək Quran hikmətindən qaynaqlanır. Çünki Rəbbimiz buyurub: "Din nəsihətdir, tövsiyədir". Vaxtında və xoş niyyətlə deyilən söz, bəzən bütöv bir ailə və cəmiyyətin nicatına səbəb olur. "Pisliklə qalib gələn şəxs məğlubdursa" (Həz.Əli), insanlar arasında sevgini aşılayan xoş söz isə ən fəzilətli ibadətdir. "İki adamı barışdıran, onların arasını düzəldən adamın savabı namaz qılmaq və oruc tutmaqdan əfzəldir" (Həz.Məhəmməd).

"Bir-birinizə gülər üzlə yardım edin" Peyğəmbər(ə) kəlamıdır. Gülər üzə, xoş təbəssümə malik insan Allah rizasını vərdiş halına gətirib, Onun yaratdıqlarını sevər. "Rəbbin yalnız Ona ibadət etməyi və valideynlərə yaxşılıq etməyi buyurmuşdur. Onların biri və ya hər ikisi sənin yanında (yaşayıb) qocalığın ən düşkün çağına yetərsə, onlara: "Uf!" - belə demə, üstlərinə qışqırıb, acı söz söyləmə. Onlarla xoş danış! Onların hər ikisinə acıyaraq, mərhəmət qanadının altına alıb: "Pərvərdigarə! Onlar məni körpəliyimdən (nəvazişlə) tərbiyə edib, bəslədikləri kimi, Sən də onlara rəhm et!" - de" (İsra 23-24).

Xoş söz və gülər üz gözəl xasiyyəti tamamlayan keyfiyyətlərdir. Gözəl xasiyyətə malik insan bütöv bir qurumu ələmdən nəşəyə apara bilər. Belələri uşaqla uşaq, böyüklə böyükdürlər. "Kiçik körpəsi olan, onun xatirinə, gərək özünü uşaq kimi aparsın"; "Gözəl xasiyyət dinin yarısıdır"; "həlim xasiyyət hikmətin əzəlidir"; "Yaxşı xasiyyətlər Cənnətə aid əlamətlərdir" Peyğəmbər(ə) kəlamlarıdır. Gözəl xasiyyət insanın mübarizə əzmini azaltmaz. Əksinə, belə keyfiyyətə malik insanlar səbrli, təmkinli, uzaqgörən və lazım gələrsə, yerində şəhid olmağı bacaran imanlı bəndələrdir. Allahın dostuna dost, düşməninə düşmən olan həmin insanları Həz.Əli belə xarakterizə edib: "İman əhlinin üzündə təbəssüm, qəlbində hüzn var. Onun xasiyyəti gözəl, rəftarı xoş və yumşaqdır. O, şərəf və din baxımından sərt, xasiyyət baxımından isə qul kimidir".

c) Ziyarətlə yardım. Mənəvi yardımın növlərindən biri də xəstəni ziyarət etməkdir. Bu növ dəstək insanda Rəbbə şükranlıq hissini yaşadır. Ziyarətçi xəstə ilə öz durumunu müqayisə edib, ona verilən sağlamlığa görə Rəbbə şükr edir. Xəstənin isə necə deyərlər, gözü həmişə qapıda olar. Bu qapını açan şəxsə xəstə dua və minnətdarlıq hissini izhar etməklə, ona savab qazandırır. Xalqımızın milli dəyərlərindən olan bu yardım insanlar arasında sevgi və sayğını bərqərar edən ibadətlərdən biridir. Həz.Peyğəmbər buyurub: "Savab baxımından ibadətin ən üstünü xəstəyə baş çəkməyə gedəndə onun yanından tez qalxmaqdır". Kəlamdan göründüyü kimi, xəstəni ziyarət etməyi savab qazandıran əməl hesab edən Rəsuli-Əkrəm(ə), həm də xəstəni bezikdirməməyi ən üstün ibadət sayıb.

d) Cavanlıqla yardım. Gənclərin qocalara etdiyi istənilən mənəvi dəstək bu yardıma aiddir. Belə ki, milli adət və ənənələrimizdən biri olan həmin yardım cavanların yaşlı nəslə hörmət və ehtiramından, onların nəsihətlərinin qəbul edilməsindən və s. və i. dəyərlərdən ibarətdir. Burada əsas məsələ yaşlı nəslin hörmət və ehtiram iddiasında olmaması, gənc nəslin isə hörmət və ehtiramda bulunmasıdır. Təəssüflə qeyd edək ki, əcdadlarımızın əmanət verdiyi bu yardım ilbəil "mədəniləşməklə" mənəviyyatımızın tarixinə atılmaqdadır. Yeri gəlmişkən, dini tolerantlığın əlifbası olan salam barədə Rəsulu-Əkrəm(ə) buyurub: "Ürəkləri oxşayan sənət əsəri, həzin səs, hal-əhval tutmaq, salamlaşmaq və s. dəyərlər də mənəvi yardımın növləridir." Salam dinimizdən olanlara qarşı iltifat, alqış və tərif, başqa dindən olub, bizi sayanlara əmniyyətdir.

Maddi yardımlar

İslamda maddi yardımların ən geniş yayılanı sədəqə, zəkat, vəqf və başqa dəyərlərdir. Sədəqə, Allahın rizasına qovuşmaq üçün heç bir qarşılıq gözləmədən kasıblara, fağırlara, möhtaclara verilən mal, pul, bilik və s. yaxşılıqlardır. Sədəqə bəlaları dəf edər, ömrü uzadar, bədəni sağlam edər, malı artırar. "Şübhə yox ki, verilən sədəqə dilənçinin əlinə düşməzdən əvvəl Tanrıya agah olar"; "Verən əl verməyən əldən xeyirlidir" (Həz. Məhəmməd). Sədəqə ehtiyacı olan hər kəsə verilir. Sədəqə möminin bütün insanlara qarşı mükəlləf olduğu bir ibadətdir. Yalnız müsəlmana verilən zəkat isə İslamda dövlət büdcəsini formalaşdıran təsisatlardan biridir. O, malı zəkat həddinə çatan hər bir müsəlman üçün borcdur. Sədəqədən fərqli olaraq, zəkat aşkar şəkildə verilir. Zəkat bir ibadətdir. "Zəkatı olmayanın namazı yoxdur" Peyğəmbər(ə) kəlamıdır. İslamın ilkin dövründə zəkatda tərəddüd edənlərə Həz.Əbu Bəkr deyirdi: "Zəkat dinimizin təməl hökmlərindən biridir. Bu ibadət yaddan çıxarsa, islamiyyət çökər". Qeyd edək ki, sonuncu kəlam müasir dövlətçilik baxımından da çox önəmlidir. Çünki, kəlam dini və dünyəvi qurumlarda işləyən məmur və rəhbərlərin ilin sonunda gəlir bəyənnaməsini ictimaiyyətə təqdim etməsini də ehtiva edir. Kəlamın hikmətinə görə, əks halda nə demokratik dövlətdən, nə də İslamdan söhbət gedə bilər.

Yardım nəzakət və hörmət tələb edən ibadətdir

Məlumdur ki, ictimai varlıq olan insan cəmiyyət şəklində yaşamağa məhkumdur. Həmin səbəbdən o, malik olduğu maddi-mənəvi dəyərlərin çoxluğu və ya azlığından asılı olmayaraq, cəmiyyətdən nəsə alıb, ona nəsə verməyə məcburdur. Bu, yardımlaşmanın sırf sosial-ictimai tərəfidir. Məsələnin dini mahiyyəti isə ondan ibarətdir ki, yardım edilən insanlar əslində, yardım edənlərin xilas olmaları üçün bir vəsilədirlər. Başqa sözlə, yardım edilən insanlar dünya səhnəsində ilahi bir ssenarinin fədai iştirakçıları kimi, yardım edənlərə rəhmət və savab qazandırırlar. Həmin səbəbdən, onlara verilən istənilən yardım nəzakət və hörmət tələb edən ibadət olmalıdır. Çünki bu ibadətdə imkanlı imkansız, imkansız isə imkanlı da ola bilərdi. İlahi təqdir yardım etməni imkanlıya verdiyinə görə, imkanlı da Rəbbinə şükr etməli və ən azı öz xilası üçün imkansıza maddi-mənəvi dayaq olmalıdır. O ki qaldı ilboyu özü üçün yaşayanlara...

Onlar barədə deyilib: "Yalnız öz işinə yarayanların, bircə damğası var: "Yaramaz adam" (B.Vahabzadə).

Vaqif CƏLİLOĞLU,

T.e.üzrə fəlsəfə doktoru

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 02.10.2026 / 18:14

Azərbaycan VCT-lərinin qaldırdığı məsələlər BMT Komitəsinin Ermənistanla bağlı tövsiyələrində əksini tapıb

Tarix: 02.10.2026 / 18:06

Xankəndidə Kommunikasiya üzrə İşçi Qrupun növbəti iclası olub

Tarix: 02.10.2026 / 15:47

Yeni pensiya mexanizminə qarşı ciddi bir sual qoyulub - "fərqli əmsallar" nə deməkdir?

Tarix: 02.10.2026 / 13:52

DİN 21 şagirdin naməlum şəxsin payladığı konfetdən zəhərləndiyi xəbərlərini təkzib etdi...

Tarix: 02.10.2026 / 13:44

Sumqayıtda orta məktəbdə kütləvi zəhərlənmə - şagirdlərin vaxtı keçmiş şirniyyatdan zəhərləndiyi ehtimal edilir...

Tarix: 02.10.2026 / 12:33

"Rəqəmsal transformasiyanın inkişafı özü ilə bərabər təhdidlər gətirir" - Davud Rüstəmov

Tarix: 02.10.2026 / 11:26

Azərbaycanlı hüquqşünas Portoda keçirilən Dünya Bioetika Konqresində ölkəmizin transplantasiya təcrübəsini təqdim edib

Tarix: 01.10.2026 / 23:12

Yağıya “can” demə... düşmənə əyilmə... Dilican dərəsi...

Tarix: 01.10.2026 / 22:38

Dissertasiyaların rus dilində yazılmasının yaratdığı problemlər

Tarix: 01.10.2026 / 21:35

Azərbaycanın dövlət qulluğunda “ikili vətəndaşlıq” problemi yarana bilər...

Tarix: 01.10.2026 / 19:34

Ali Məhkəmə hüquqşünas olmayan gənclərlə bağlı mühüm layihənin sonuna yetişir...

Tarix: 01.10.2026 / 19:23

Hərbi hissəni özbaşına tərk etmiş Azərbaycan hərbçisi Ermənistan ərazisində saxlanılıb

VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 21.06.2025 / 08:15

Dünyada xaos böyüyür, Azərbaycana təhlükə də artır... - VİDEO

Tarix: 01.10.2026 / 21:35

Azərbaycanın dövlət qulluğunda “ikili vətəndaşlıq” problemi yarana bilər...

Tarix: 01.10.2026 / 19:34

Ali Məhkəmə hüquqşünas olmayan gənclərlə bağlı mühüm layihənin sonuna yetişir...

Tarix: 01.10.2026 / 19:18

Rusiya Ermənistanı “qaz rıçağı" ilə inqilaba sürükləyir...

Dağ-mədən sənayesində yeni mərhələ - “Böyük Qayıdış”ın məşğulluq perspektivləri...