Bu il ilan sancmalarından ölüm halları arta bilər

Azər Maqsudov: "Zəhərli və təhlükəli olmasına baxmayaraq, ilanları tutmağa maraq göstərənlər var"
Bu ilin aprel ayının 22-dən bu günədək 44 nəfəri ilan sancıb. Ağsu rayonundan gətirilmiş 13 yaşlı uşaq isə ilan sancmasından dünyasını dəyişib. Mərkəzi Tibbi Klinikanın Toksikologiya şöbəsinin müdiri Azər Maqsudov "Bakı-Xəbər"ə açıqamasında bildirir ki, ilan sancmaları daha çox Azərbaycanın isti və aran zonalarında özünü büruzə verir. Bərdə, Yevlax, Astara, Masallı, Lənkəran və digər rayonlar buna misaldır:
"Bakıətrafı ərazilərə gəlincə, ən ciddi problem Zirə qəsəbəsində yaşanır. Qobudan, Qobustandan, Qaradağ rayonundan, meyvə-tərəvəz əkini və yığımı ilə məşğul olan vətəndaşların yaşadığı kəndlərdən də şöbəmizə müraciətlər müntəzəm olaraq daxil olur. Ən çox ilan, sarı əqrəb və qaraqurd adlı hörümçək zəhərindən zəhərlənmələrə məruz qalanlar da var. Bundan əlavə, Bakıda və ayrı-ayrı regionlarda tikinti işləri aparılan ərazilərdə və daş karxanalarında da ilan sancmaları qeydə alınır. Adətən yay mövsümündə tikinti-inşaat işləri aparılan yerlərdə fəhlələr ilan dişləmələrinə məruz qalır".

Bu il ilan sancmalarından ölüm halları arta bilər
Bu il ilan sancmalarından ölüm hallarının arta biləcəyini ehtimal edən şöbə müdiri vurğulayır ki, bu cür hadisələr əsasən rayonlarda baş verə bilər. Çünki rayon mərkəzi xəstəxanalarında zəhərlənmələrə məruz qalanlara yüksək tibbi xidmətin göstərilməsi üçün yüksək səviyyədə avadanlıqlar və qurğular yoxdur. Onun dediyinə görə, ilan sancmalarına məruz qalmış insanların belə səhiyyə ocaqlarında uzun müddət saxlanması zəhərin təsirini artırır: "Bəzən də xəstələr xəstəxanalara gec çatdırılır. Ona görə də fəsadların aradan qaldırılması mümkünləşmir. Hətta dəfələrlə xəstəxanalara gec çatdırılmış, yaxud xəstəxanada bir neçə gün saxlandıqdan sonra bizə müraciət edənlərin dünyasının dəyişməsi faktları da qeydə alınıb".
Yay mövsümünü "zəhərlənmə mövsümü" adlandıran həmsöhbətimiz qeyd edir ki, sözügedən mövsümə start veriləndə radio, televiziya və digər KİV-lər vasitəsilə bu cür məsələlərlə bağlı müzakirələr aparır, tövsiyə və məsləhətlərini verirlər: "Bundan əlavə, ilkin yardımlar, profilaktik tədbirlər və sair barədə kitabçalar hazırlanıb və Fövqəladə Hallar və Müdafiə nazirliklərinə paylanıb".
Xatırladaq ki, ilkin tibbi yardım zamanı ilan sancan yerin bint və ya kəmərlə bağlanması, yaxud həmin yerin bıçaqla və başqa kəsici alətlə deşilərək qanın axıdılması və sair hallara da rast gəlinir. Amma Azər müəllim sancmaya məruz qalmış insan orqanlarının bağlanmasını, sıxılmasını, sorulmasını və kəsilməsini məsləhət görmür: "Yəni zəhərlənmiş hissə "marqansovka" (kalium-permanqanat) ilə yuyulmalı və təmiz tənziflə sarınmalıdır. Sancılmış yerin hərəkətsiz saxlanması da əsas şərtdir. Bundan sonra xəstə dərhal xəstəxanaya çatdırılmalıdır".  

Ermənilərin törətdiyi yanğınlar ilanları aktivləşdirir
Xatırladaq ki, əvvəlki illərdə işğal olunmuş rayonlarımızın neytral zonalara daxil olan hissələrində ermənilər tərəfindən yanğınlar törədildiyindən, ilanların və əqrəblərin sözügedən rayonlarla sərhəddə yerləşən yaşayış massivlərinə kütləvi axını və ilan sancmaları qeydə alınıb. Xüsusilə də "Haramı düzü" adlanan məkanda ermənilər tərəfindən yanğınlar törədilir və nəticədə ciddi fəsadlar baş verir.
Şöbə müdiri cari ildə də analoji prosesin gerçəkləşəcəyini istisna etmir. Onun dediyinə görə, ilanlar və əqrəblər yanğınlardan canlarını qurtarmaq üçün işğal olunmuş rayonlarla həmsərhəd rayonlara kütləvi axın edir və nəticədə ilan və əqrəb sancmaları baş verir: "Lakin bununla bağlı bizim şöbəmizə deyil, yerli kənd xəstəxanalarına və rayon mərkəzi xəstəxanalarına müraciət edilir. Ona görə də bununla bağlı konkret statistik məlumatlara malik deyiləm. Yəni bəzi xəstələr yüngül dərəcəli zəhərləndiyindən, rayon xəstəxanalarında ilkin yardım göstərildikdən sonra evə buraxılırlar. Orta-ağır və ağır dərəcəli xəstələrə gəlincə, onların müalicəsi çətinləşərsə, yaxud bu imkansız olarsa, o zaman həmin xəstələr bizim şöbəyə göndərilir. Ümumiyyətlə, əvvəlki illərdə də qeyd etdiyiniz hallar çox müşahidə edilib. Cari ildə də belə məqamların şahidi olacağıq. Xüsusən də döyüş bölgələrində yerləşən hərbi hissələrdəki hərbçilərin ilan və əqrəb sancamalarına məruz qala biləcəyi ehtimal olunur. Bu baxımdan da Fövqəladə Hallar Nazirliyinin təcili tibbi yardım şöbəsinin əməkdaşları ilə birlikdə sözügedən regionlarda birbaşa ilan sancamalarının müalicəsi ilə bağlı dərslər keçmişik. Bizim həkimlərimiz bu dərsləri keçiblər. Ona görə də hərbçilərlə bağlı ciddi problemlərin yaşanmayacağını ehtimal etmək olar".

Turistlər diqqətli və ehtiyatlı olmalıdırlar
Şöbə müdiri diqqətimizə çatdırır ki, adətən yay aylarında Azərbaycana gələn turistlərin sayında artım müşahidə olunur. Üstəlik, ölkəmizə təşrif buyuracaq turistlər arasında paytaxımızı, xüsusilə Bakıətrafı əraziləri gəzmək və istirahət etmək istəyənlər çox olur. Bu baxımdan da həmin turistləri ilan, əqrəb və hörümçək dişləmələrinə qarşı qorumaq üçün bəzi tədbirlər həyata keçirilir: "Ümumiyyətlə, turist və ya qonaq kimi, eləcə də həftə sonlarında istirahətə gedənlərin ilan sancmalarına məruz qalması istisna edilmir. Həmin vətəndaşlar sakit və kölgəlik yer seçməklə xoş istirahət keçirmək istəyirlər. Ancaq onlar unudurlar ki, ağacların altında, kolların arasında, bir sözlə, sakit guşələrdə ilanlar ola bilər. Çünki həmin sürünənlər də sakitliyi, daha təhlükəsiz yerlərdə olmağı xoşlayırlar. Bu səbəbdən də belə məkanlarda vətəndaşlar həddən artıq diqqətli və ehtiyatlı olmalıdırlar".   

Özlərini qorxmaz göstərmək üçün ilan tutmaq istəyənlər var
Söhbətimizin sonunda Azər Maqsudov maraqlı bir fakta da toxundu. Bildirdi ki, ilanların təhlükəli və zəhərli heyvan olması barədə dəfələrlə deyilib, kitablarda, dərsliklərdə və mətbuat orqanlarında yazılıb. Hətta bununla bağlı filmlər, sənədli filmlər və ilanlarla bağlı kadrları özündə əks etdirən videomateriallar da hazırlanaraq ictimaiyyətə təqdim edilib: "Lakin buna baxmayaraq, ilanları diri tutmaq istəyənlərə də rast gəlinir. Bəziləri buna sadəcə maraq göstərir. Yəni onlar ilanları hər hansı bir məqsəd üçün deyil, sadəcə özlərini qorxmaz kimi göstərmək üçün tuturlar. Ümumiyyətlə, ilanlar çox təhlükəlidir. Onları yalnız bu işlə məşğul olan peşəkar ilantutanların tutması məsləhətdir. İlanları tutmağın qaydalarını və onlarla necə davranmağı bilməyən insanlar isə ilan tutmağa cəhd göstərməklə öz həyatlarını ciddi təhlükə altında qoya bilərlər. Ona görə də ilanlardan uzaq durmağı, onlara yaxınlaşmamağı tövsiyə edirəm".    

Ən təhlükəli ilan gürzədir
İlanı Seyid Əhməd əli ilə tutarlar. Bu məşhur deyimdə adıçəkilən Seyid Əhməd mənim ulu babamdır və Cənubi Azərbaycanın Xoy şəhərində yaşayıb. Öz dövrünün məşhur seyidlərindən biri olub. Belə bir nəsildən olduğumuz üçün, eyni zamanda ulularımızdan qalma, irsən keçmə xüsusiyyətlərimizdən biri də ilanlardan qorxmamaq olub. Elə bizim ailə üzvlərimiz də istər quru, istərsə də su ilanları ilə çox rastlaşsalar da, ehtiyatı fövtə vermədən ya onları öldürüblər, ya da hürküdərək qaçmağa məcbur ediblər. Diri tutaraq sonradan buraxdığımız ilanların da sayı çox olub. Bir sözlə, ailə üzvlərimiz də ilan tutmağı, yaxud onlarla necə rəftar etməyi az-çox bacarır. Ona görə də ilanlarla bağlı bəzi məsləhətlərimizi oxucuların diqqətinə çatdırmaq istəyirik.
Qarşınıza təsadüfən ilan çıxarsa, "Ey ilan, mənə toxunma. Toxunsan, Həzrəti Fatimənin, Həzrəti Süleymanın yanına üzüqara gedərsən" desəniz ilan sizə toxunmadan uzaqlaşar.
Bəzən həvəs üzündən, bəzən də kimlərəsə özlərini göstərmək istəyindən ilan tutmağa meyl göstərənlərə rast gəlinir. Amma unutmaq lazım deyil ki, ilan ilk baxışdan kiməsə zərəri toxunmayacaq dərəcədə sakit və xeyirxah görünsə də, əslində çox təhlükəli heyvandır. Bu səbəbdən də el arasında "İlanın ağına da, qarasına da lənət", deyirlər. Azərbaycanda ilanların müxtəlif növlərinə rast gəlinsə də, yaşayış massivləri ərazisində daha çox gürzə, qızıl ilan və su ilanları çox yayılıb. Su ilanları zəhərsiz olsa da, dişləməsi dərin yara aça və bu, dişlədiyi adam üçün təhlükəli ola bilər. Qızıl ilanlara nisbətən gürzələrin dişləmələri daha dərin olur. Həm də gürzələrin dişlərmələri digərlərinkindən bir neçə saniyə çox olduğundan, təsiri də daha çoxdur. Ona görə də sözügedən sürünənlərə qarşı son dərəcə ehtiyatlı və diqqətli olmaq lazımdır.
İlanlar adətən onları incitməyənlərə, yəni onlara zərər verməyənlərə toxunmur. Məsələn, hər hansı bir yerdə ilanın qıvrılaraq yatdığını görürsünüzsə, oradan uzaqlaşmağınız məsələhətdir. İlan sizi görübsə, oranı dərhal tərk etməlisiniz. Bəzən qorxmadan hər hansı bir əşya ilə ilanı qorxutmağa, hürkütməyə cəhd edənlər, hətta onu öldürməyə səy göstərənlər də olur. Unutmayın ki, ilanlar çox fırıldaq olur. Yaralansa belə qaçmağa cəhd göstərir, yaxud onu yaralayan insana sarı sürünür. Bəzi hallarda da yaralanmış ilan özünü ölülüyə vurur və ovunu, yəni onu yaralayan insanın yaxınlaşmasını gözləyir. Belə halda tam öldürüləcəyini bilsə belə, onu yaralayanı sancmaqla intiqam almamış ölmür. Ona görə də ilanı öldürdüyünüzə əmin olduqdan sonra ona yaxınlaşın və sonra onu təhlükəsiz bir yerdə basdırın. Çünki ölmüş ilanın əti çürüdükdən sonra nə zamansa üzə çıxmış ilan sümükləri insanlar üçün təhlükə mənbəyinə çevrilə bilər.
Yaralanmış ilan qaçmağı bacararsa, bunun nəticəsi çox dəhşətli ola bilər. Çünki yüngülvari yaralanmış, məsələn, quyruğu qopmuş ilan müəyyən müddətdən sonra yaralarını sağaldır və intiqam almaq fikrinə düşür. Onu yaralayan insan olmasa belə, başqalarını dişləməklə kin-küdurətini büruzə verir.

İlanı tutmaq üçün cəsarətli, diqqətli və ehtiyatlı olmaq lazımdır
Bəs ilanı necə tutmaq olar? İlanları tutmaq üçün kifayət qədər cəsarətli, diqqətli və ehtiyatlı olmaq lazımdır. İlanı tutmaq istəyirsinizsə, onun qarşısını kəsin. Hansı tərəfə sürünmək istəsə, o tərəfdə durun. İlan dayanaraq qıvrılacaq və fısıldamağa başlayacaq. Hətta özünü müdafiə etmək üçün sizə sarı sürünə də bilər. Ehtiyatlı olun, su ilanı və qızıl ilandan fərqli olaraq, gürzə ilanı irəliyə doğru 0,5 - 1 metr tullanmağı bacarır. Çalışın ki, əlinizdə uzun bir ağac, çubuq, taxta parçası, yaba, yaxud başqa bir bu tip əşya olsun. Siz əlinizdə olan əşyanı ilanın başının üzərində möhkəmcə saxlasanız, ilan sürünə bilməyəcək və sağa-sola çırpınacaq. Bu zaman ayaqlarınızdan birini onun quyruğunun, digərini isə başla boyun arasına qoyun. Unutmayın, quyruğa fikir verməsəniz, ilan quyruğu ilə sizə güclü zərbə vura bilər. Dediklərimizi etdikdən sonra iki barmağınızla ilanın gicgah hissəsindən tutun. Digər əlinizlə isə quyruğun son hissəsindən yapışın. Çünki orta hissədən yapışsanız, ilanın qabırğaları yay kimi yığılıb açılacaq. Unutmayın, 1 metr uzunluğu olan ilan təxminən 20-25 santimetrə qədər yığıla və sonra 1,5 santimetrə qədər uzana bilir. Ona görə də quyruğun son hissəsindən tuta bilməsəniz, quyruq əlinizdən çıxar və bu sizi çaşdıra bilər. Nəticədə bir anlıq yaşanan həyəcan ilanın barmaqlarınızı, ya da əlinizi sancması və qaçması ilə nəticələnə bilər. Ola bilər ki, ilan həddən artıq uzun olsun. Bu zaman əsas diqqətinizi ilanın gicgahına və oradan tutduğunuz barmaqlarınıza yönəldin. Siz oradan tutduğunuz zaman ilan özünü təhlükədən qorumaq üçün quyruğunu qolunuza dolaya bilər. İlan həddən artıq həssas heyvan olduğundan, öz qabırğaları və əzələləri ilə fiziki quruluşu zəif olan insanın qolunu qıra bilər. Ona görə də ehtiyatı əldən verməyin. Qolunuzun müqavimətinə arxayınsınızsa, problem yoxdur. Ancaq unutmayın ki, ilan əsas gücünü sümüyə deyil, nəbzin vurduğu hissəyə - vena damarlarının keçdiyi zəif yerə salır. Digər tərəfdən, ilan qolunuza bədənini ilgəc, düyün formasında dolayacaq. Bu zaman üçüncü barmağınızı ilanın boğaz hissəsində ehtiyatda saxlayın. İlan qolunuzu sıxmağa başladığı anda onun gicgah və boğaz hissəsini barmaqlarınızla möhkəmcə sıxın. Bu zaman ilan gücdən düşəcək, ya bədənini qolunuzdan açacaq, ya da güc göstərmədən asılı vəziyyətdə saxlayacaq.
Tutduğunuz ilan gürzədirsə, onun gözlərinə baxmamağınız məsləhətdir. Çünki bu gözlərin vahiməsi heç bir vəhşi heyvanda yoxdur və sizi çox qorxuda bilər. Beləliklə, ehtiyatlı olmaq şərtilə ilanı istədiyiniz yerə apara, onu öldürə, yaxud buraxa bilərsiniz. Buraxsanız, yenə də ehtiyatlı olun. Çünki ilan sizdən qorxubsa, sürünərək yanınızdan uzaqlaşacaq, qorxmayıbsa, sizə hücum edə bilər. Bu zaman adi bir hay-küy belə ilanı oradan uzaqlaşdıracaq.
Yuxarıda söylədiklərimizi sınaqdan keçirməyə risq edə bilməyəcəksinizsə, ilanlardan uzaq olmağınız məsləhətdir.