Dua Rəbbə ünvanlanan məktubdur

İstəmə, yalvarma, çağırma mənalarını verən dua bəndənin Allaha yalvararaq özü və ya başqası üçün müəyyən arzusunun yerinə yetirilməsini Ondan istəməsidir. Klassik təfsirçilərin bir çoxu duanı yerdən Allah dərgahına dikilən mənəvi nərdivan kimi qəbul ediblər. Digərləri isə: "Dua, aləmlərin Rəbbi olan Allahu-Təaləyə ünvanlanan xahiş məktubudur" deyiblər. Zərurətdən doğan bu tələb, iştahası olan ac adamın yemək istəməsinə bənzər.
"Əgər duanız olmazsa, Rəbbiniz yanında nə qiymətiniz olar?" (Furqan, 77), "Mənə dua edin, Mən də sizin dualarınızı qəbul edim! Mənə ibadət etməyi təkəbbürlərinə sığışdırmayanlar Cəhənnəmə zəlil olaraq girəcəklər!" (Mömin, 60) Quran ayələri və "Allah dərgahında duadan daha şərəfli heç bir şey yoxdur", "Allah, bəndəsinin istəməsindən məmnun qalar" - Peyğəmbər(ə) kəlamları duanın sırf ibadət elementi olduğuna dəlalət edir. Əslində dua etmək insanın yaradılışdan gətirdiyi ruhi ehtiyacdır. Bu baxımdan hər bir iş dua ilə başlanmalıdır. "Siz Mənə işin başında dua ediniz ki, Mən işinizin sonunu xeyirli edim" ifadəsi Rəbb kəlamıdır. Duanın fəlsəfəsi düşdüyü bəla və müsibətlərə heç kimin kömək edə bilməyəcəyini dərk edən bəndənin sonsuz qüdrət və qüvvət sahibi olan Allaha üz tutmasıdır.
Məlumdur ki, bütün səbəblər Rəbbin qüdrət əlindədir. O, istədiyi şeyə istədiyi şəkildə əmr etmə gücünə sahibdir. Bununla yanaşı, Rəbbin əmr və qadağalarına uymadan, səbəbləri araşdırıb çalışmadan dua etmək, əslində, Allahdan möcüzə istəmək deməkdir ("Həm ziyarət, həm ticarət" filmində Hacının lotereya bileti almadan möcüzə istəməsi kimi). Yəni İslamda həm çalışılır, həm də dua edilir. Bu səbəbdən Peyğəmbər(ə) buyurub: "Çalışmadan dua edən, silahsız hərbə gedənə bənzər", "Elə adamlar var ki, yedikləri və geydikləri  haramdır. Sonra da əllərini qaldırıb dua edirlər. Belə dua necə qəbul oluna bilər?", "Zalım kimsələri adil deyə mədh edənin və din düşmənlərinin ölüsünə və dirisinə dua edənin imanı gedər". Göründüyü kimi, duanın cəsədi kəlmələr olsa da, ruhu isə təhlil və mülahizələrdir.
Mömin bəndənin ibadətinin özü, mayası olan dua həm də imanın üzvlərindən biridir. Belə ki, əksər klassik islam alimlərinə görə: imanın başı lə ilahə illəlləhu, Mühəmmədən rasululləh; imanın qəlbi Quran oxumaq; imanın bədəni Allahı tez-tez zikr etmək; imanın nuru doğru danışmaq; iman korluğu (qaranlığı) yalan danışmaq, imanın şirinliyi abdəst almaq; imanın müdriklüyü bəndənin qorxu və ümid arasında olması; imanın şəriəti günahı günah, mübahı mübah bilmək; imanın toxumu elm; imanın meyvəsi Allaha qulluq (geniş mənada ibadət); imanın yarpaqları bəndənin Allah qorxusundan yarpaq kimi əsməsi; imanın kökü utanmaq, həya etmək, abrını saxlamaq; imanın təri təmizkar olmaq; imanın evi insan qəlbi (o qəlb ki, yer və göylərə sığmayan Allahu-Təalənin mömin bəndənin yumruq boyda olan qəlbində məskən salması) və nəhayət, imanın yağı-insan qəlbini paslandırmağa, ərpləşdirməyə qoymayan duadır. 
Allah dərgahında duadan qiymətli ibadət yoxdur. Dua ibadətin özü və iliyidir. "Bəndə dua etdikdə üç şeydən birinə nail olur: 1. Ya etdiyi dua səbəbi ilə günahı bağışlanar; 2. Ya duadan sonra bir mükafata nail olar; 3. Ya da axirətdə onun qarşılığını alar" - buyurub Peyğəmbər(ə). Bəzən bizim istədiyimiz nəticə etibarilə xeyirli olmadığından, bir rəhmət əsəri olaraq, Allah bizə istədiyimizi yox, istəmədiyimizi verir. "Bəzən xoşlamadığınız bir şey sizin üçün xeyirli, bəzən xoşladığınız bir şey sizin üçün zərərli ola bilər. Onu Allah bilir, siz bilməzsiniz" (Bəqara, 216).
Hər əməl və ibadətin bir qaydası olduğu kimi, duaetmənin də öz üsulu var. Əvvəla, dua hər bir insanın başa düşdüyü dildə deyilməlidir. Duasının qəbul olunmasını istəyən şəxs isə: 1. Bütün günahlardan tövbə etməli; 2. Duadan qabaq bir xeyir və savab iş görməli; 3. Duanı sidq ürəklə və ixlas ilə yerinə yetirməli; 4. Duanı abdəsli, qibləyə dönərək dizi üstə oturub etməli; 5. Dua edərkən namazda olduğu kimi, heç bir şeylə məşğul olmamalı, özünün cəmləşdirməli, sağa-sola baxmamalı; 6. Duanı özü eşidə biləcək dərəcədə gizli etməli; 7. Ağız təmiz və pak olmalı. Soğan, sarımsaq kimi iy verən şeylər yeməməli; 8. Duanı ikiyə bölməməli, nə istəyirsə onu deməli; 9. Peyğəmbər(ə)-nin dualarından istifadə etməli. Mənasını bilmədiyi uydurma şeyləri duaya qatmamamlı; 10. Dua edərkən əlləri açıq şəkildə yuxarı qaldırmalı. Dua istinad və istimdad (kömək) Sahibinə yalvarış olduğu üçün, dua edən bəndə Şeytana xas olan təkəbbürdən, "mənəmlik" düşüncəsindən uzaq olmalıdır. Elə əllərin açılması da buna xidmət edir. Çünki, istəyən, kömək diləyən insanın əli açıq olur. Yəni  Verənin istəyənə verməsi üçün istəyinin əlləri açıq olmalıdır. Dua bitincə əlləri üzə sürtməli və "Amin" deməli.
Dua etmə vaxtları: 1. Azan ilə iqamə arasındakı vaxtda edilən dua; 2. Səhər və gecə yarısından sonrakı vaxtlar; 3. Ərəfə günləri (Hicri-qəməri təqvimdə Zilhiccə ayının 9-cu günü); 4.Cümə gecələri; 5. Bayram gecələri; 6. Ramazan ayında; 7. Quran xətmindən və Quran oxuduqdan sonra; 8. Fərz namazlarından sonra; 9. Tənha və kimsənin olmadığı yerlərdə, mühacirətdə; 10.Mübarək gecələrdə; 11. Yağış yağarkən; 12. Rəcəb ayının ilk gecəsi.
Duası qəbul olunan şəxslər: 1. Valideynlərin övladları üçün etdiyi dualar (atanın duası daha tez yerinə yetir) 2. Valideynlərinə ehtiram edən saleh övladların duaları; 3. Quran əhlinin duaları; 4. Qiyabi-kimsənin arxasından edilən dua; 5. Məzlumun duası; 6. Oruclu müsəlmanın duası; 7. Xəstələrin duası; 8. Yaxşı iş görənlərin duası; 9. Yaxşılıqlara şükr etməyən insana, yaxşılıq edən insanın edəcəyi bəddua; 10. Hacıların duası; 11. Sıxıntıya düşənin duası; 12. Ərinə ehtiram göstərən qadının duası; 13. Adil dövlət başçısının duası.
Göründüyü kimi nankor, zalım, Allaha asi olan insanlar üçün əməlisaleh insanları etdiyi bəddua da, qəbul olunan dualardandır. Bunu bəzi peyğəmbərlərin bəddualarının qəbul olunması da sübut edir. Məsələn, Qurani-Kərimdə Rəbbimiz buyurub: "Nuh dedi: "Ey Rəbbim! Yer üzündə bir nəfər belə kafir sağ qoyma! Çünki Sən onları (sağ) buraxsan, onlar Sənin bəndələrini yoldan çıxaracaq, ancaq pozğun və kafir (oğul -uşaq) doğub-törədəcəklər" (Nuh 26,27) Aqibət məlum...
Min cür mənəvi və fiziki əzablara tuş gələn Həz.İsa isə belə bəddua edib: "Ey Yerusəlim! Peyğəmbərləri öldürən və göndərilənləri daşlayan Yerusalim! Toyuq öz cücələrini qanadları altına topladığı kimi, mən də sənin övladlarını necə dəfə toplamaq istədim, fəqət siz istəmədiz! Budur, eviniz sizə tənha buraxılır..." (İncil, Luka 13:34,35). Aqibət burada da məlum. Düz 1981 ildir ki, peyğəmbər bəddusına tuş gələn bu bölgədən ixtişaş, təxribat, insan qanı əskik olmur...
Duada əsas şərt Allaha həmd-sənada bulunmalı, sonra Peyğəmbər(ə)-yə Allahdan salam və rəhmət diləməli. Salavatdan sonra şəxs öz istəyini, duasını bəyan etməli. Və dua bitəndən sonra bir də salavat çəkməli. Buradakı hikmət ondan ibarətdir ki, Peyğəmbər(ə)-yə salavatları qəbul edən Rəbb, onun xatirinə bəndənin də duasını yerinə yetirər. "Duası mənə çəkilən salavatlar içərisində olan bəndənin arzusunu Allah qəbul edər".
Dua həm də istinad və istimdad (kömək) Sahibinə yalvarışdır. Bu baxımdan dua edən şəxs şeytana xas olan təkəbbürdən, "mənim günahım yoxdur" düşüncəsindən uzaq olmalıdır. Özlərinin saleh, günahsız olmasını zənn edən, güvənən, başqalarına xor baxan bəziləri üçün Həz.İsa belə misal çəkib: "İki nəfər dua etmək üçün məbədə girdi: biri fərisey (yəhudi din xadimi-V.C), digəri isə vergiyığan. Fərisey ağac üstə durub şəstlə belə dua edirdi: "Ya Allah! Mən başqaları kimi soyğunçu, haqsız zinakar və yaxud da bu vergiyığan kimi olmadığım üçün Sənə minnətdaram: Həftədə iki dəfə oruc tuturam, əldə etdiyim hər şeyin ondabirini verirəm". Vergiyığan isə məbədin bir küncünə sığılıb gözlərini göyə qaldırmağa belə cəsarət etmirdi. O, sinəsinə döyə-döyə Allaha yalvarıb deyirdi: "Ya Allah! Mən günahkara mərhəmət et!" Bu iki nəfərin duasını müqayisə edən İsa(ə) buyurdu: "Sizə deyirəm ki, fərisey yox, vergiyığan evinə saleh olaraq getdi. Zira özünü yüksəldən hər kəs alçalacaq, fəqət özünü kiçildən yüksələcəkdir" (İncil, Luka 18:9-14).
Dua maddi-mənəvi, görünən və görünməyən bütün dərdlərə dərmandır. Dua yalnız Rəbbin bəyəndiyi işlər üçün edilərsə, yerinə yetər. Əksinə, Onun rizası olmayan şeylər üçün edilən duaları Rəbb qəbul etməz. Elə qəflətdə olan bir çox insanların yanıldığı, aldandığı hikmət də budur.
Dua Rəbbə ünvanlanan qəmli xahişnamədir. Çünki qəmsiz, kədərsiz dua soyuq olur. Səmimi qəmli insan isə məktubundan bilinir. Elə isə müqəddəs Ramazan günlərində xalis niyyətlə, Onun rizası üçün dua edib məktubumuza cavab verilməsi arzusu ilə.
Allah millətimizi ədalətsiz, ədaləti millətimizsiz etməsin. Ya Rəbbimiz, "Vətəni sevmək imandandır" Həz.Peyğəmbər kəlamına görə, imanımızı kamilləşdirmək üçün işğal altında olan torpaqlarımıza sahib durmaq naminə bizim əzm, elm, iradəmizi artır, ordumuzu şahlandır. Arxa cəbhə deyilən hər bir Azərbaycan vətəndaşını potensial şəhidlik dərəcəsinə yüksəlt. Mənəvi durum və elm, texnologiya səviyyəsinin tərs mütənasib olduğu müasir dövrdə əxlaqımızı, həyamızı artır. Bizi Sənin kəlamlarından, Milli kimliyimizdən ayrı salma. "Oruclu bəndənin duası rədd edilməz" Məhəmməd(ə) kəlamına görə, oruclularımızın duasını qəbul et.
Allah bütün dualarımızı qəbul etsin! Amin.