Cümə günü, 17 iyul 2026
     

Sovet dövrü ilə müqayisədə Azərbaycanda təbii əhali artımı niyə zəifləyib?

Image


Aparılan statistik araşdırmalara görə, əhalinin təbii artımında azalma müşahidə olunur. Araşdırmalara görə, müstəqillik dövründə əhalinin təbii artımı ciddi surətdə aşağı düşüb. 1993-2003-cü illərdə bu proses davam edib. Hazırda bu proses normal olsa da, ancaq bir demoqrafik nəsil təxminən 10 ildən sonra nikah yaşına çatanda təbii artımın azalması meyli müşahidə olunacaq.
Çünki bir ildə doğulmuş uşaqların sayı 50-70 min nəfər az olubsa, bu, cavanların sayında da özünü göstərəcək.
Əhalinin təbii artımının azalması barədə fikir bildirən iqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov "Bakı-Xəbər"ə açıqlamasında bunları dedi: "Hazırda yerləşdiyimiz regionda ən çox müzakirə edilən məsələlərdən biri də təbii artım problemidir. Azərbaycan müstəqillik əldə edən zaman, daha doğrusu, 1991-ci ildə ölkəmizdə doğulan uşaqların sayı 190 min nəfərdən çox olub. 2013-cü ildə isə doğulan uşaqların sayı 112 min nəfərədək azalıb. Bu isə o deməkdir ki, keçmiş SSRİ dağılan dövr ilə müqayisədə təbii artım ildə təxminən 80 min nəfər azalıb. Doğrudur, ötən əsrin 90-cı illərinin sonu ilə müqayisədə son ilin yekunları nikbindir. Belə ki, həmin dövrdə illik təbii artım 75 minədək azalmışdı".
İqtisadçının fikrincə, Azərbaycan üçün təbii artımın qorunub saxlanması və ən azı müstəqilliyin ilk illəri səviyyəsinə çatdırılması olduqca vacibdir: "Aydındır ki, indi ailədə uşaqların optimal sayına münasibət keçmiş SSRİ dövründə olduğu kimi eyni deyil. Bunun kifayət qədər obyektiv və psixoloji səbəbləri var. Məhz bu səbəblər yerləşdiyimiz regionda və hətta bütün MDB ölkələri üzrə təbii artımın azalmasına səbəb olub. İqtisadi faktorlar ilə yanaşı, psixoloji və zamanla dəyişən dəyər kimi səbəblər də təbii artımın aşağı düşməsində az rol oynamır. Təbii ki, bu artım daha çox iqtisadi məsələdir. Əgər orta əsrlərdə daha çox uşaq daha çox işçi qüvvəsi anlamına gəlirdisə, indi çox ailə üzvü çox xərcdir. Yəni ailədə uşaqların sayının çox olması artıq ailə büdcəsində gəlir deyil, xərc yaradır. Təbii artımda maraqlı olan dövlətlər isə məhz həmin xərci qarşılamalıdırlar ki, ailələr artımda maraqlı olsun. Digər tərəfdən, təbii artım işçi qüvvəsinə olan tələbatın ödənilməsi baxımından da əhəmiyyətlidir. Əslində təbii artımın zəif olması səbəbindən hazırda bir sıra inkişaf etmiş ölkələr işçi qüvvəsinə olan tələbin ödənilməsi üçün xaricdən əmək miqrantlarının gəlməsinə şərait yaradır.
Bəs, təbii artımın stimullaşdırılması üçün nələrin edilməsinə ehtiyac var? İqtisadi və Sosial İnkişaf Mərkəzinin bu sahədə araşdırdığı fərqli ölkələrin təcrübəsi göstərir ki, təbii artımın dəstəklənməsi üçün stimullaşdırıcı tədbirlərin həyata keçirilməsinə ehtiyac var. Əvvəla, Norveç və bir sıra digər inkişaf etmiş ölkələrdə olduğu kimi, uşaqların sayına uyğun olaraq gəlir vergisindən azad edilmə prinsipinin tətbiqi həyata keçirilə bilər. Belə ki, bu ölkələrdə ailədə uşaqları sayı 3 və daha artıqdırsa, o zaman valideynlər gəlir vergisi ödəməkdən azad edilir. Bu isə ailədə uşaqların sayının artırılması üçün stimul yaradır. Çünki bu halda çox uşaq çox xərc anlamına gəlmir. Vergi ödəməməkdən əldə edilən qənaət uşağın xərclərinə yönəldilir.
İkincisi, Rumıniya və bir sıra Mərkəzi Avropa ölkələrində olduğu kimi, uşaqların sayı çox olan ailələrə aşağı faizli və uzunmüddətli kreditlər, o cümlədən güzəştli ipoteka krediti təklif edilə bilər. Bu zaman çoxuşaqlı ailə simvolik faizli kredit götürərək hətta özünə biznes belə yaratmaq imkanına malik olur.
Üçüncüsü, əksər Cənubi-Şərqi Asiya ölkələrində olduğu kimi, ailədə uşaqların sayına uyğun olaraq pensiyaya çıxma yaşı müəyyənləşdirilə bilər. Uşaqların sayı 3-dən artıq olduğu halda dünyaya gələn hər bir körpəyə görə valdeynlərin pensiya yaşı azaldıla bilər. Məsələn, 3 uşaqlı ailədə ataya pensiyaya 63 yaşında deyil 61, anaya isə 59.5 deyil, 57.5 yaşında çıxma hüququ verilə bilər. Uşaqların sayı 4 olduqda isə daha 2 il azaldıla bilər. Uşaqların sayı 5-dən çox olduqda isə, bu saydan çox olan hər körpəyə qədər pensiya yaşı azaldılması 1 il müəyyənləşdirilə bilər.
Dördüncüsü, Rusiya və hətta neftlə zəngin əksər Yaxın Şərq ölkələrində olduğu kimi, uşaq doğulan zaman verilən birbaşa müavinətin məbləği yüksək müəyyənləşdirilə bilər. Verilən vəsait uşağın adına açılmış hesaba köçürülür və valideynin həmin vəsaitin 1/3-dən istifadə etmək hüququ olur. Qalan vəsaitdən isə uşaq böyüdükdən sonra özü sərbəst istifadə edir. Bu zaman hər bir uşaq doğulan zaman 5 min manat birdəfəlik yardımın edilməsi və onun 66 faizi depozit kimi uşağın gələcəkdə təhsili və digər məqsədlər üçün istifadə edilməsinə sərf edilə bilər.
Göründüyü kimi, təbii artımın stimullaşdırılması üçün tətbiq edilən stimullaşdırıcı metodların əksəriyyəti birbaşa deyil, dolayı yardımları nəzərdə tutur. Deməli, bunlar dövlət üçün birbaşa ciddi xərclər yaratmasa, ölkədə təbii artımı təşviq etmiş olur".



VİDEO

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Dünyada xaos böyüyür, Azərbaycana təhlükə də artır... - VİDEO

Azərbaycan Ermənistanla “əbədi müharibə” təhlükəsini zamanındaca aradan qaldırdı...

Azərbaycana münasibətdə Trampın əvvəlki hökumətlərdən əsaslı fərqi... Cəmi 6 ay lazım oldu...

Məktəblərdə vakant müəllim yerlərinin gizli saxlanması faydadan çox ziyan vurur...(?)...

SON XƏBƏRLƏR

17.07.2026 / 06:59
İraq şiə qrupu Trampın başına mükafat təyin etdi - 10 milyon dollar

17.07.2026 / 00:21
Mehriban Əliyeva xərçəngdən əziyyət çəkən Nuraniyə dəstək oldu

16.07.2026 / 23:45
Mərhum tarixçi alim Qeyrət Quliyevin 21 il əvvəl qaldırdığı problemlər

16.07.2026 / 22:03
Avropanın “yaşıl gündəliyi” Azərbaycana ciddi şəkildə mane olur - dünya Şuşadan dinlədi...

16.07.2026 / 21:42
Üç ölkənin konsolidasiya olunmuş siyasəti Azərbaycana qarşı...

16.07.2026 / 21:06
Azərbaycan Ermənistanla “əbədi müharibə” təhlükəsini zamanındaca aradan qaldırdı...

16.07.2026 / 20:54
Odessa yaxınlığında həlak olan azərbaycanlı gəmi kapitanının nəşi tapıldı

16.07.2026 / 20:30
Azərbaycana münasibətdə Trampın əvvəlki hökumətlərdən əsaslı fərqi... Cəmi 6 ay lazım oldu...

16.07.2026 / 20:11
Ermənistan Zəngəzur dəhlizi sənədlərinin rəsmi ratifikasiyasına başladı...

16.07.2026 / 19:48
Azərbaycan öz hüdudlarından kənarlardakı proseslərə necə təsir edə bilir...

16.07.2026 / 19:21
Qəhrəmanlıq da Allah lütfüdür

16.07.2026 / 19:06
MDU və Marmara Universiteti arasında yeni anlaşma - Tələbə mübadiləsi, ortaq laboratoriyalar və ikili diplom imkanları...

16.07.2026 / 19:02
Qadınların fotolarını süni intellektlə saxtalaşdıraraq şantaj edənlər yaxalandı - VİDEO

16.07.2026 / 18:54
Əliyevin Makrona "14 iyul" məktubu ermənilərə böyük dərd oldu... Zəngəzur dəhlizinin buna nə dəxli var?!..

16.07.2026 / 18:39
İran müharibəsində ilk dəfə "gündüz zərbə" taktikası işə düşür - Tramp quru əməliyyatlarını anons etdi....

16.07.2026 / 18:35
Prezident İlham Əliyev Trampa təşəkkür etdi

16.07.2026 / 17:50
Bakıda ilk yarımildə 7 minə yaxın cinayət qeydə alınıb, onların 93,2 faizi açılıb

16.07.2026 / 17:27
Paşinyan Tsarukyanı “damladı”, indi də var-dövlətini əlindən alır - 75 daşınmaz əmlak, 42 avtomobil...

16.07.2026 / 17:20
Biləsuvarın qüruru, cəsur pulemyotçu... Alim Yoldaşov

16.07.2026 / 17:04
İrandan ABŞ-a sərt xəbərdarlıq - bölgədəki bütün infrastruktur məhv ediləcək, müharibə yeni ərazilərə yayılacaq...

16.07.2026 / 16:44
Azərbaycanlı dənizçilərə çağırış edildi - müharibə zonalarından uzaq durun...

16.07.2026 / 16:30
Kanalizasiya qoxusu içində həyat!

16.07.2026 / 16:15
Azərbaycanın İslam həmrəyliyinə töhfələri bütün müsəlman aləmi üçün müstəsna rol oynayır...

16.07.2026 / 15:51
Narkomaniya yer üzünün cəhənnəmidir

16.07.2026 / 15:46
Parakənd Xalkolit yaşayış yeri

16.07.2026 / 15:40
Şuşa Forumundan Rusiya daha çox əndişəyə düşdü... Kritik 3 məsələ...

16.07.2026 / 15:06
Tramp Hörmüzün 20 faiz vergi gəlirlərini İranla yox, Körfəz ölkələri ilə bölüşür...

16.07.2026 / 14:55
Azərbaycan Çar Rusiyasının da, SSRİ-nin də müstəmləkəsi olub...(?)

16.07.2026 / 14:07
"Neftin qiyməti kəskin şəkildə artacaq" - Fars körfəzində yeni böyük müharibə xəbərdarlığı…

16.07.2026 / 13:45
Müdafiə nazirinin istefası Ukraynanı ayağa qaldırdı - "Fedorovu geri qaytarın"...

16.07.2026 / 13:27
Gəncə və Samuxda kütləvi zəhərlənmə lavaşdan olub? - AQTA-dan mübahisəli açıqlama...

16.07.2026 / 13:18
Federasiya Hidayət Heydərovu sosial şəbəkə paylaşımlarına görə cəzalandırdı

16.07.2026 / 13:03
Bakıda təmayül modeli tətbiq olunacaq məktəblər açıqlandı

16.07.2026 / 12:50
TRIPP-dən sonra TRIPP+ şirkəti niyə yaradıldı? – İrəvan “Tramp yolu” sazişini təsdiqlədi...

16.07.2026 / 12:36
Əli Əsədov Fələstinin Baş naziri ilə görüşdü - FOTO

16.07.2026 / 12:24
ABŞ ordusu 23 ildən sonra İraqdan çəkilir – konkret tarix açıqlandı...

16.07.2026 / 12:11
Malayziya bütün İsrail vətəndaşlarını ölkədən çıxarır...

16.07.2026 / 11:55
Prezident İlham Əliyev “John Deere” şirkətinin nümayəndə heyətini qəbul edib - FOTO

16.07.2026 / 11:39
İranla müharibə ABŞ-a 100 milyard dollara başa gələ bilər...

16.07.2026 / 11:25
Şəmkirdə zəhərlənmə baş verən restoranın fəaliyyəti dayandırıldı

16.07.2026 / 11:11
Prezident İlham Əliyev Fələstinin Baş nazirini qəbul etdi - FOTO

16.07.2026 / 11:03
Tramp Prezident İlham Əliyevin Şuşa Media Forumundakı çıxışı ilə bağlı paylaşım etdi

16.07.2026 / 10:46
Küveytdən İrana ATACMS ballistik raketi atıldı...

16.07.2026 / 10:35
Şükürbəyli kəndinə növbəti köç karvanları yola salındı

16.07.2026 / 10:34
İran bölgədəki ABŞ bazalarına zərbələr endirdi – İraqda ABŞ hərbçiləri öldürüldü...

16.07.2026 / 09:45
Rusiya "3+3" formatı ilə bağlı açıqlama - Bakı və İrəvanın razılığa gələcəyini gözləyirik…

16.07.2026 / 09:22
Odessa sahillərində hücuma məruz qalmış gəmidəki azərbaycanlılar ölkəmizə yola salındı

16.07.2026 / 09:17
Azərbaycan ilə UN-Habitat arasında Şərqi Zəngəzurun dayanıqlı inkişafına dair saziş imzalandı

16.07.2026 / 09:10
Ceyhun Bayramov Rusiyaya getdi

16.07.2026 / 08:22
ABŞ-ın İrana ikinci həmləsi Kuba məsələsini arxa plana atdı - gündəmdən çıxarmadı

16.07.2026 / 07:30
Bosforda qayıqlar xatirə korteji təşkil etdi

16.07.2026 / 07:10
ABŞ vitse-prezidenti İsrailin ölkəsinin İran siyasətinə təsirini absurd adlandırdı

16.07.2026 / 06:39
Netanyahu ailəsi post-Baş nazirlik dövrünə hazırlaşır(?)..

15.07.2026 / 23:29
Almaniyada seçki gərginliyi - Kansler ABŞ-a açıq şəkildə xəbərdarlıq etdi...

15.07.2026 / 22:31
İrandan ABŞ-a açıq mesaj - hazırda danışıqlar üçün heç bir planımız yoxdur...

15.07.2026 / 21:44
Əliyevin bəyanatı Kremli yanlış şəkildə dilə gətirdi...

15.07.2026 / 21:20
Tikilməkdə olan 10 böyük gəmi Azərbaycanın daşıma gücünü əsaslı dərəcədə artıracaq...

15.07.2026 / 20:49
Tramp olmasaydı, Bakı-İrəvan sülhünün hazırkı çərçivəsi olmazdı...

15.07.2026 / 20:31
İlham Əliyev Makrona çətin seçki ərəfəsində şans verdi...

15.07.2026 / 20:08
Borrel elə idi, Lyayen, Koşta belədir - Avropa qurumlarının qərəzi suverenliyin bərpasından sonra daha da qızışdı...

15.07.2026 / 19:35
Tramp İranın ABŞ-a qarşı “böyük boksçu” kimi döyüşdüyünü deyir - məğlub etdiyinizi düşünürsünüz, amma...

15.07.2026 / 19:12
Azərbaycanın “orta gücə çevrilmə kriteriyaları” üzərində dərin müzakirələr başladı...

15.07.2026 / 18:26
Samux rayonunda kütləvi zəhərlənmə - 7-si azyaşlı olmaqla 10 nəfər...

15.07.2026 / 18:14
Tramp Putinə çağırış etdi – “Vladimir, dayanmağın vaxtıdır”...

15.07.2026 / 18:09
Slovakiya Prezidenti “Sea Breeze”də... - FOTO

15.07.2026 / 17:50
"Azərbaycan ilə Slovakiya arasında əlaqələr strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlib" - Vüqar Rəhimzadə

15.07.2026 / 17:36
Tovuzda həyat yoldaşına 14 il zorakılıq etməkdə şübhəli bilinən kişi saxlandı

15.07.2026 / 17:23
Mədəni irsə yeni yanaşma: Qarabağ abidələrinin konservasiyası və rəqəmsal bərpası - memar Rizvan Qarabağlıdan maraqlı təklif...

15.07.2026 / 17:03
İrandan ABŞ-ın dəniz blokadasına sərt reaksiya – neft ixracı ya hamıya açıq olacaq, ya da heç kimə...

15.07.2026 / 16:43
ABŞ-la İran Hörmüzdə "0" nöqtəyə qayıtdılar - boğazda yığılacaq pulları bölə bilmirlər...

15.07.2026 / 16:24
Türkiyədə uzman təhsili alan azərbaycanlı həkimlərə 647 manat aylıq da çox görülür...

15.07.2026 / 16:20
“İnsan haqları daxili məsələ deyil” deyənlər Bakının anti-müstəmləkə gedişlərinə dözmədi...

15.07.2026 / 16:07
Uşaq hüquqlarının həyata keçirilməsinə dövlət nəzarəti Qaydasında dəyişiklik edildi

15.07.2026 / 16:04
Şuşa Şəhəri Dövlət Qoruğu İdarəsinin səlahiyyətləri genişləndirilir

15.07.2026 / 16:01
İnsan alverinə qarşı mübarizəyə dair 2026–2030-cu illər üçün Milli Fəaliyyət Planı təsdiq edildi

15.07.2026 / 16:00
Venesuela tamamilə ABŞ-ın nəzarətinə keçir, hakimiyyət Vaşinqtondakı səfirə təhvil verilir...

15.07.2026 / 15:48
Azərbaycan XİN vətəndaşlara xəbərdarlıq etdi - riskli bölgələrdə işləməyin...

15.07.2026 / 15:35
Əli Əsədov Slovakiya Prezidenti ilə görüşüb - FOTO

15.07.2026 / 15:15
TRIPP marşrutu ətrafında yeni ABŞ, İran, Rusiya, Ermənistan gərginliyi...

15.07.2026 / 15:07
ABŞ İrana qarşı yeni hücumlara başladı...

15.07.2026 / 14:30
Avropa Şurasının baş katibi Əliyevdən xahiş etdi, lakin xahişə uyğun heç nə etmədi... Təəssüf...

Azərbaycanın İslam həmrəyliyinə töhfələri bütün müsəlman aləmi üçün müstəsna rol oynayır...

XƏBƏR ARXİVİ