Bəşər genefonduna yaradılışdan qoyulan bəzi dəyərlər bütün xalqlar üçün yaşadılması və gələcək nəslə ötürülməsi vacib olan cövhərlər olmasına baxmayaraq, təəssüf ki, bu gün çox az xalq, toplum bu əmanətləri qoruyub saxlaya bilib. Həmin dəyərlər uşaqlara, ağbirçək və ağsaqqallara, xüsusən tənha ahıllara qayğı, hörmət, iltifat göstərilməsidir.
Bu baxımdan həm mənsub olduğumuz dinimizə, həm də xalqımızın əsrlər boyu formalaşdıraraq inkişaf etdirdiyi adət-ənənələrimizə sadiqliyimiz bizi digərlərindən fərqləndirən cəhətlərdən biridir desək, məncə yanılmarıq. Əslimizdən, nəslimizdən, kimliyimizdən xəbər verən bu cövhərlər tariximizin müxtəlif dövrlərində fəaliyyət göstərən hər hansı dövlətin qərarından asılı olmayaraq yaşayıb, yaşayır və yaşayacaq. Yaşayacaq ona görə ki, dinimiz və milli adət-ənənələrimizin tövsiyə etdiyi bu dəyərlər həm də müstəqil Azərbaycan dövlətinin prioritet sosial siyasət istiqamətlərindən biridir.
Milli-mənəvi dəyərlərimizin fundamental prinsiplərindən olan qocalara mərhəmət, qayğı göstərmək həm də bir İslam ümməti olaraq bizə vacib bilinib. "Kiçiyimizin halına acımayan, böyüyümüzün haqqını bilməyən bizdən deyil" Peyğəmbər(ə) kəlamında böyük hikmət var. Milli-mənəvi dəyərlərimiz və dinimizə görə, böyüyə hörmət, qocaya mərhəmət əslində cavanların yox, ahılın, qocanın cavanlar üzərində haqqıdır. Çünki ahılın işlədiyi vaxtlar büdcəyə keçirtdiyi sosial ayırmalar cavanların təhsilində, onların sosial həyatında mühüm rol oynayıb. Deməli, vətəndaş cəmiyyətində tənha ahıllara göstərilən qayğı bizim borcumuz, onların haqqıdır. Bu baxımdan, ictimai nəqliyyatda ahıllara yer vermək cavanın iltifatı kimi yox, ahılın cavan üzərində haqqı kimi qəbul edilməlidir.
Məlumdur ki, xarici siyasətilə dünya birliyinə uğurla inteqrasiya edən müasir Azərbaycanın sosial yönümlü daxili siyasəti prioritet məsələ olaraq ölkə ictimaiyyətinin geniş dəstəyini qazanıb. Yəni dövlətin ən ümdə vəzifəsi ölkə vətəndaşlarının sosial rifahını yüksəltməkdir. Və sözsüz ki, burada tənha ahıllarla bağlı dövlət siyasəti necədir və bu siyasət nəyə söykənir məsələsi də mühüm əhəmiyyət kəsb edir. İlk öncə onu qeyd edək ki, cəmiyyət dövlətdən daha qabaq təşəkkül tapdığı üçün ahıllar, o cümlədən tənha ahıllarla bağlı dövlət siyasəti hər hansı keçici prinsiplərə yox, əsrlərin süzgəcindən keçmiş və yaşama hüququ qazanmış milli-mənəvi dəyərlərə söykənir.
Azərbaycanda ahıllarla bağlı dövlət siyasətinin olması bəzi ölkələrdən fərqli olaraq cəmiyyətin qocalara biganələyindən deyil, dövlətin ömrü qüruba doğru gedən vətəndaşının layiqli sosial müdafiəsindən qaynaqlanır. Bu həm də vaxtilə dövlətin vergi ödəyicisi olmuş vətəndaşı qarşısında öhdəliyi, vəzifəsi və ahıl vətəndaşın dövlət və cəmiyyət üzərində qaytarılması vacib olan haqqıdır.
Məlumdur ki, BMT Baş Assambleyasının 1992-ci ildə qəbul etdiyi "Ahılların müdafiəsi ilə bağlı Qətnamə"sinə əsasən 1 oktyabr Beynəlxalq Ahıllar Günü kimi təsis edilib. Ölkəmizdə isə Beynəlxalq Ahıllar Günü 1993-cü ildən qeyd olunur. Qeyd edək ki, Azərbaycanda, başqa sahələrdə olduğu kimi, ahıllarla bağlı milli və ümumbəşəri dəyərlərə söykənən dövlət siyasətinin əsası da məhz mərhum Prezident Heydər Əliyev tərəfindən qoyulub. Və bu siyasət son 11 ildə Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə uğurla davam etdirilir. İstər xarici, istərsə də daxili siyasətdə milli maraqlarımıza və milli-mənəvi dəyərlərimizə sadiqlik nümayiş etdirən cənab İlham Əliyevin inkişafına dəstək verdiyi bu humanist siyasətin əsasında ahıl, xüsusən tənha ahıl vətəndaşlarımızın sosial vəziyyətinin, mənəvi durumunun yaxşılaşdırılması, onlara dövlət qayğısının artırılması dayanır.
Azərbaycan Respublikasının "Ahıllara sosial xidmət haqqında" Qanununa əsasən, 70 yaşına çatan hər bir vətəndaş ahıl hesab olunur. Rəsmi statistikaya görə, hazırda ölkəmizdə 400 min nəfərdən artıq ahıl insan yaşayır ki, bu da ümumi əhalinin təxminən 23 faizini təşkil edir. Dövlət qarşısında xüsusi xidmətləri olmuş ahıllar Azərbaycan Respublikası (AR) Prezidentinin təqaüdü, dövlət hesabına bərpa müalicə xidməti, reabilitasiya avadanlıqları, sanatoriya-kurort göndərişləri ilə mütəmadi olaraq təmin edilirlər.
Ahıl vətəndaşlarımızın sosial vəziyyətinin yaxşılaşdırılması və onlara dövlət qayğısının artırılması üçün AR Prezidentinin 2006-cı il 17 aprel tarixli Sərəncamı ilə "Ahıl vətəndaşların sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi üzrə Dövlət Proqramı" təsdiq edilib. Bu proqramda, eləcə də "2008-2015-ci illərdə Azərbaycan Respublikasında yoxsulluğun azaldılması və davamlı inkişaf Dövlət Proqramı"nda və digər sənədlərdə ahılların sosial müdafiəsi ilə bağlı nəzərdə tutulan tədbirlər uğurla həyata keçirilir. Vurğulayaq ki, ahılların sosial müdafiəsinə yönələn tədbirlər təkcə dövlət proqramları ilə məhdudlaşmır. Prezidentin diqqət mərkəzində olan bu sahə müxtəlif sərəncam və göstərişlər vasitəsilə ilbəil inkişaf etdirilir.Fikrimizi AR Prezidentinin bu günlərdə 1941-1945-ci illərdə Böyük Vətən Müharibəsi iştirakçılarına, döyüşlərdə həlak olmuş və ya sonralar vəfat etmiş döyüşçülərin dul arvadlarına birdəfəlik maddi yardım verilməsi barədə Sərəncam imzalaması təsdiq edir. Və artıq milli-mənəvi dəyərlərimizə söykənən bu siyasət əksər dövlət və qeyri-hökumət təşkilatlarının iş metoduna çevrilib. Müəssisələrdə ağsaqqallar, veteranlar şurasının fəaliyyəti, ahıl jurnalistlərin AR Prezidenti yanında KİV DF-nin keçirdiyi tədbirlərdə iştirakı, Azərbaycan Mətbuat Şurasında Ahıl Жurnalistlər Məclisinin fəaliyyəti və MŞ İdarə Heyəti üzvlərinin jurnalistikamızın inkişafında xidmətləri olmuş, ömrünü-gününü bu çətin peşəyə sərf etmiş və qayğıya ehtiyacı olan ahıl qələm sahiblərini mütəmadi ziyarət etməsi bu qəbildəndir.
Məlumdur ki, tənha ahıllarla bağlı dövlət siyasəti bilavasitə Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tərəfindən həyata keçirilir. Nazirlik dövlətin prioritet elan etdiyi siyasət daxilində qayğıya ehtiyacı olan sosial təbəqə və xüsusən tənha ahılların problemlərinin həlli istiqamətində mühüm işlər görür. Son illər bu sahədə atılan əsaslı addımlarla yanaşı, həm də qanunvericilik bazası möhkəmləndirilib. Artıq sosial təminat və sosial xidmətlər sisteminə baxışda keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoyulub. Belə ki, Nazirlər Kabinetinin təsdiq etdiyi "Evdə sosial xidmətin göstərilməsi Qaydaları" əmək qabiliyyətli qohumları və ya qanuni nümayəndələri ilə eyni yaşayış məntəqəsində yaşamayan, sosial xidmətə ehtiyacı olan tənha ahıllara, ahıl ər-arvadlara, əlillərə, sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlara, xəstəliyin terminal (son) mərhələsində olan şəxslərə evdə sosial xidmətin göstərilməsini tənzimləyir. Bu sahədə nazirlik yanında fəaliyyət göstərən Dövlət Sosial Təminat Xidmətinin şəhər, rayon əhalisinin sosial müdafiəsi mərkəzlərinə ərizə ilə müraciət edilməsi kifayət edir.
Şəhər və şəhər tipli qəsəbələrdə, rayon mərkəzlərində 1 nəfər sosial işçi 12 nəfərə, kənd yerlərində isə 8 nəfərə xidmət göstərir. Mərkəzin sosial işçiləri həftədə ən azı 2 dəfə tənha ahıl və əlil şəxslərin evində olur, onlara təmizlik işlərinin aparılmasında, dərman, ərzaq, sənaye və məişət əşyalarının alınması və digər işlərdə xidmət göstərirlər. Qeyd edək ki, bu gün respublika üzrə 14 min nəfərdən çox tənha ahıl vətəndaşa və əlilə evlərində sosial-məişət xidməti göstərilir. Evdə sosial xidmət ödənişsiz, qismən ödənişli və tam ödənişli əsaslarla göstərilir. Sosial xidmət tərəflər arasında bağlanan sosial xidmət müqaviləsi əsasında həyata keçirilir.
Doğrudur, Azərbaycan cəmiyyətində tənha ahılların dövlət və özəl pansionatlarda yaşamasının mənəvi tərəfinə, onun dini-milli dəyərlərimizə və nəhayət, ənənəvi ailə institutumuza mənfi təsirini, valideyn-övlad münasibətlərinə xələl gətirəcəyini düşünənlər də kifayət qədərdir. Lakin o da danılmaz faktdır ki, əksər hallarda ahıl, xüsusən tənha ahıl insanlar öz arzusu ilə pansionatda yaşamağa üstünlük verirlər.
Bu zaman onlar heç kimdən asılı olmadığı üçün mənən daha rahat olurlar.
Məsələyə diqqət çəkən millət vəkili Musa Quliyev bunları bildirib: "həmin pansionatlar ahıllar üçün daha rahat olacaq, istədiyi menyunu sifariş edəcək, onun qulluğunda duracaqlar, tibbi yardım göstərəcəklər və o da rahat yaşayacaq. Belə məsələlər xarici ölkələrdə normal qarşılanır. Bizdə isə bir qədər fərqli yanaşma var ki, kiminsə övladı varsa, nəyə görə pansionatda yaşamalıdır? Yəqin ki, gələcəkdə bu sistem bizdə də tam oturuşacaq". Göründüyü kimi, müasir dünyanın bir parçası olan Azərbaycan Respublikasında ailə institutu nə qədər güclü olsa da, fəqət, burada həm özəl, həm də dövlət büdcəsindən maliyyələşən ahıllar evlərinin fəaliyyətinə də ciddi ehtiyac var. Bir şərtlə: tənha ahıllarla bağlı dövlət siyasəti milli-mənəvi dəyərlər üstündə kökləndiyi üçün həmin şəxslər heç vaxt qohum-əqrəba, dost-tanış ziyarətindən, cəmiyyətdən kənarda qalmamalı, unudulmamalıdır. Belə yanaşma ahıllara gözəl anlar yaşatdığı kimi, cavan nəslə, ziyarətçilərə "mən də belə ola bilərəm" ibrətini yaşadaraq cəmiyyətdə mərhəmət, şəfqət hissini daha da gücləndirər.
Tənha ahıllarla bağlı milli-mənəvi dəyərlərə söykənən dövlət siyasəti nəticəsində Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin Sabunçu rayonunun Bilgəh qəsəbəsində yerləşən müharibə və əmək əlillərinə xidmət edən pansionatında hazırda 155 nəfər tənha ahıl və əlil dövlət himayəsində yaşayır. Onlar həmişəlik yaşayış şəraiti, qida, geyim və tibbi xidmətlə təmin olunub. Burada əsaslı təmir işləri aparılıb və inşa edilən ikinci korpusun açılış mərasimi cənab İlham Əliyevin iştirakı ilə keçirilib. Mərasimdə tənha ahıllar göstərilən dövlət qayğısından, yaradılan şəraitdən, sosial xidmətdən razılıqlarını bildirib.
Hazırda buradakı pansionat 300 nəfərə sosial xidmət göstərmək imkanındadır. Onu da qeyd edək ki,inşa edilən yeni korpusda qabaqcıl beynəlxalq təcrübədən irəli gələn meyarlara uyğun olaraq, tənha ahıl və əlillərin daha keyfiyyətli tibbi-sosial xidmətlə təmin edilməsi, vaxtlarının daha mənalı təşkili üçün müvafiq şərait, kitabxana və idman zalları, onların özünüməşğulluğu üçün emalatxanalar yaradılıb. Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin Buzovna qəsəbəsindəki 9 saylı internat evində isə 214 nəfər ruhi-əsəb əlillər və ahıllara dövlət hesabına sosial xidmət göstərilir. Sevindirici haldır ki, nazir Səlim Müslümov pansionat və internatdakı sosial xidmətin vəziyyətini həmişə nəzarətdə saxlayır.
Göründüyü kimi, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamları ilə təsdiq edilən dövlət proqramları, "Sosial xidmət haqqında" Qanunun qəbulu ahılların sosial müdafiəsinə yönələn dövlət siyasətinin uğurla həyata keçirilməsini təmin edir. Əlbəttə, bu siyasət milli-mənəvi dəyərlərimizə söykəndiyi üçün onun xalqımız tərəfindən təqdir və müdafiə edilməsi də şübhəsizdir.
Vaqif CƏLİLOĞLU, Tex.e.üzrə fəlsəfə doktoru
Yazı Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun birgə keçirdiyi müsabiqəyə təqdim etmək üçündür.