Xalqımızın toy və yas kimi qədim adətləri ətrafında müzakirələr davam edir. Bir zamanlar toylarda və yaslarda israfçılığa yol açan məqamlar daha çox tənqid edilirdi. Bu gün sanki onlar bir qədər arxa plana keçirilib. Toylarla və yaslarla bağlı indi yeni bir tendensiya ortaya atılıb.
Söhbət toy və yas sahiblərinin yığılan puldan vergi ödəməsindən gedir ki, bunu da Yeni Yazarlar və Sənətçilər İctimai Birliyinin sədri, kitabxana.net - Mir Cəlal Paşayev adına Milli Virtual Kitabxananın təsisçisi, yazıçı-kulturoloq Aydın Xan Əbilov irəli sürüb.
Kulturoloq toy və yas məclislərindən əldə edilən gəlirin vergiyə cəlb olunmasını təklif edib:
"Ona görə də hər bir insan işləyən zaman, mükafat alan zaman onun ailə büdcəsinə pul gələn zaman dövlətə mütləq vergi verməlidir və bu onun müqəddəs borcudur. Vergilər verilməsə, dövlət orqanları çalışa bilməz, pensiyalar verilə bilməz, məktəblər işləyə bilməz, dövlətlərin sosial problemləri həll oluna bilməz. Bu baxımdan Azərbaycanda toylar və yaslarla bağlı vergi mədəniyyəti olmalıdır. Bir çox insan deyir ki, toylar üçün xərclər çəkilir, bu toy sahibindən çıxır, amma çox maraqlı və qəribədir ki, toy və yas sahibləri bu məclislər hesabına öz büdcəsini doldurur, yəni ailəyə əlavə gəlir daxil olur, amma həmin məbləğ vergiyə cəlb edilmir. Bir toydan 50-100 min yığıla bilər və bunun yarısı xərclərə gedir, o xərcləri kənara qoyuram, lakin real gəlir var və o gəlirin müəyyən faizi dövlətin büdcəsinə getməlidir. Yoxsa hər kəs uşaq pulu istəyir, pensiyaların artmasını tələb edir, məvaciblərinin artırılmasını istəyir, bəs dövlət bu pulu haradansa götürməlidir ki, artım da olsun.
Qəribədir, biz 10 manat lotereyadan pul udanda həmin puldan vergi tutulur, banklara pul qoyduqda faiz götürürüksə, həmin faizdən də vergi tutulur. Amma toyda, yasda, ad günü şənliklərində qazanılan həmin pullardan, nəmərlərdən, yığılan vəsaitlərdən heç bir vergi tutulmur. Yüz minlərlə qazanılan puldan insanlar vergi vermək istəmir. Bu nə dərəcədə düzgündür?"
Aydın Xan Əbilov təklif edib ki, toylardan tutulan vergi hesabına kasıb təbəqəyə kömək etmək də mümkündür və bu, ədalət prinsipi ilə tənzimlənməlidir:
"Burada bir məsələ var, düşünürəm ki, yuxarı və orta təbəqə vergi verməlidir, amma aşağı təbəqə üçün əksinə, dövlət konpensasiya ödəməlidir. Çünki kasıb toy etdiyi zaman bəzən restoranlara verməyə pulu olmur, bu da həm yeni yaranan ailənin özü üçün problem olur, həm də toy edən valideynlər üçün. Hətta əvvəllər şadlıq evləri yeni evlənən cütlükləri girov götürürdülər ki, gedin borcu gətirin, sonra bəylə gəlin evə getsin. Bu da çox böyük konfliktlər yaradırdı. Əgər belə hallar yaşanarsa. Yığılan vergi hesabına dövlət həmin insanlara yardım etməlidir. Biz ədalət prinsipini qorumaq şərti ilə bu məsələyə xüsusi önəm verməliyik"-deyə bildirib.
“Dövlət toy edən şəxslərdən vergi almalı deyil, əksinə, onlara kömək etməlidir”
A.X.Əbilovun fikirlərinə münasibət heç də birmənalı deyil. Bəzi ekspertlər hesab edir ki, kulturoloqun ortaya atdığı ideya mənasız və perspektivsizdir. Toylara və yaslara yazılan pullardan vergi tutulmasının absurd olduğunu deyən Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, bu anormal bir hal olardı. “Aydın Xanın o fikirləri ilə tanışam. Kulturoloqun irəli sürdüyü təklif tamamilə absurddur. Dünyanın heç bir yerində toydan, yasdan vergi yığılması məsələsi qaldırılmayıb. Hətta ən kasıb ölkədən tutmuş ən varlı ölkəyə qədər toydan, yasdan yığılan pulların dövlət tərəfindən vergiyə cəlb edilməsi halı yoxdur. Toydan yığılan vəsaitin, yas pulunun və nəmərin məxsusi təyinatı var. Dünyanın elə ölkələri var ki, orada toylardan bizimkindən qat-qat çox pul yığılır. Toyda yığılan nəmər bəylə gəlinə çatır. Bizim toylarda da xeyli məbləğ yığılır, amma bizim toylarda yığılan məbləği elə toyun özünə xərcləyirik, bu heç kimin cibinə pul getmir. Dövlət də toy edən şəxslərdən vergi almalı deyil, əksinə, onlara kömək etməlidir”-deyən A.Nəsirli qeyd etdi ki, toydan yığılan pulların xərcləndiyi məkanlar - restoranlar, gözəllik salonları, gəlin maşını icarəyə verən şirkətlər və sair o vəsaitdən dövlət büdcəsinə vergi verir. O vurğuladı ki, sahibkarlar toydan əldə edilən gəlirdən vergi verirlər. “Nəmərdən vergi tutmaq artıq ikiqat vergi ödəmək olardı. Bunun qanuni, nəzəri, iqtisadi tərəfindən söhbət gedir. Nəmərdən, yas pulundan vergi almaq artıq ikiqat vergi tutmaq olardı. Yas pulundan da mərhumun dəfn mərasiminə, qəbidaşının düzəldilməsinə, ehsana və sair xərclənir. Yəni yas pulunun öz xərclənmə istiqaməti var. Bu baxımdan, kulturoluqun təklifi düzgün deyil” - deyə A.Nəsirli qeyd etdi.
Əli TURABOV
