şənbə günü, 15 avqust 2026
     

Azərbaycanda yeni teatr - "Dastan" teatrı...

  • Tarix: 12.03.2014 / 08:56
  • Bölmə: Mədəniyyət
Image


Dastan yaradıcılığı Azərbaycan ağız ədəbiyyatının əsas qollarından, janrlarından biri kimi özünü minilliklər boyudur ki, göstərə bilir. Şifahi xalq ədəbiyyatımızda yaşı bilinməyən dastanlar çoxdur. Həmin dastanlar insanların yetişməsində, formalaşmasında müstəsna rol oynayır. Bu da bəllidir ki, dastanlar aşıq yaradıcılığı ilə sıx vəhdət təşkil edir.
Biz xalqımızın məhəbbət və qəhrəmanlıq dastanlarını el aşıqlarının repertuarından eşitmişik. Yazıya alınıb kitaba çevrilən dastanlar da aşıqların dilindən köçürülüb. Dastançı aşıqlarımız çox olub. O aşıqlar xalqımızın qədim tarixini, söz mədəniyyətini özündə ehtiva edən dastanları məclislərdə və efirlərdə tamaşaçılara çatdırıblar. Aşıq özündə bir neçə cəhəti birləşdirməlidir. Bu işin öhdəsindən 20-30 il əvvəlki aşıqlar çox uğurla gəlirdi... Aşıq həm saz çalıb oxumağı bacarmalıdır, həm gözəl nitqə malik olmalıdır, həm də dastan danışmaq məharətinə sahiblənməlidir. Hesab edin ki, məclisdə, efirdə dastan danışan aşıq bir mahir aktyora bənzəməlidir. Aşığın özündə aktyorluq qabiliyyəti güclü olmalıdır ki, o, dastanı mükəmməl şəkildə dinləyiciyə çatdıra bilsin. Aşıqlar olub ki, bu tələbə cavab verib və dastançı aşıq kimi özünü təsdiqləyə bilib. Məsələn, aşıqlar bütün obrazların dilində danışmağı bacarıblar. Əlbəttə, bu da onların yüksək istedadından, ustadlığından irəli gəlib. Mütəxəssislərin fikrincə, dastançılıq ənənəsinin yaşaması üçün keçmiş zamanlarda, illərdə münbit şərait olub. Daha doğrusu, dastanlar ustad vasitəsilə şəyirdlərə öyrədildiyi üçün onların canlı qalması mümkün idi. Hər aşığın şəyirdi öz ustadından öyrəndiyi dastanı özünəməxsus formada çatdıra bilirdi. Aşıq sənətini yaxından izləyən tamaşaçılar və mütəxəssislər yaxşı bilir ki, hazırda dastan danışılması, dastançılığın təbliği aşağı səviyyədədir. Həyatda olan ustad aşıqlara da çox zaman efirlərdə dastan danışmaq üçün şərait yaradılmır. Yaradılanda da zaman məhdudiyyəti qoyulur ki, bu da onların istənilən dastanı mükəmməl şəkildə çatdırmasına əngəl törədir. Vaxt vardı ki, televiziyada (AzTV) "Dastan axşamları" olardı və ustadlar dastan danışardı. Ancaq indi o ənənə davam etdirilmir... Son zamanlar Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin təşəbbüsü ilə Dövlət Filarmoniyasında müasir aşıqların iştirakı ilə "Dastan axşamları" keçirilir. Ancaq bu gecələr tam olaraq dastan təkiyəçiliyini ehtiva edə bilmir. Bu mənada ki, o dastanları danışan aşıqlar onu lazımi səviyyədə çatdıra bilmir. Düzdür, çağdaş dastan danışan aşıqların sırasında bu dastançılıq tələblərini ödəyənlər yox deyil, ancaq onların barmaq sayı olması və yetirmələrinin olmaması narahatlıq yaradır. Bugünkü gənc aşıqların çoxunun dastana meyl göstərmədiyi bəllidir. Az sayda maraq göstərənlərin bir qismi ustadlardan bəhrələnməyə can atır, bir qismi isə kitablardan öyrənir. Təbii ki, kitab dililə dastan danışmaq çox gülməli və bayağı görünərdi. Dastanlar xalq dili ilə sıx bağlıdır və o canlı dildə danışılmalıdır.
Artıq bəzi mütəxəssislər təkliflər irəli sürür ki, Azərbaycan dastançılıq ənənəsini yaşatmaq üçün yeni tədbirlər görülməlidir.
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun direktor müavini, görkəmli folklorşünas, professor Məhərrəm Qasımlı həmmüəllifi olduğu "Musiqi xəzinəsi" verilişində bildirib ki, dastan yaradıcılığının inkişaf etdirilməsi üçün ən optimal yol "Dastan" teatrının yaradılmasıdır. Onun fikrincə, "Dastan" teatrının yaradılması xalqımızın folklor mədəniyyətinə, aşıq yaradıcılığına verilən böyük töhfə olardı. Məsələnin maraqlı olduğunu nəzərə alıb, bununla bağlı professor Məhərrəm Qasımlının fikirlərini genişləndirdik. Onun sözlərinə görə, "Dastan" teatrının yaradılmasının ancaq aşıq sənətinə xeyri dəyə bilər: "Aşıq sənətinin əsas qolu olan dastançılığın yükək səviyyədə inkişafına böyük ehtiyac var. Ustad sənətkarların dünyadan köç etməsi nəticəsində bir qədər dastançılıq inkişafdan dayandı. Hesab edirəm ki, dastançılığın inkişafı üçün "Dastan" teatrının yaradılmasına ehtiyac var. Düşünürəm ki, burada dastanlarımız aktyorların iştirakı ilə səhnələşdirilsin. Yəni dastanlarda aşıqlarla yanaşı, aktyorlar da iştirak etsinlər. Bu çox maraqlı alınar. Dastanlardakı hadisələri aktyorlar danışar, personajları onlar canlandırar, çalıb oxumaq hissəsini isə aşıqlarımız ifa edərlər. Mənə belə gəlir ki, bu teatrın mövcudluğu dastanlarımızın həyatında mühüm rol oynayacaq".
Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin mətbuat katibi, tanınmış jurnalist Musa Nəbioğlu "Bakı-Xəbər"ə açıqlamasında "Dastan" teatrı ideyasını dəstəklədiyini dedi: "Mənim bu işə münasibətim müsbətdir. Bilirsiz, hər bir ideyanın reallaşmasının sonu maliyyəyə bağlı olur. "Dastan" teatrı yaradılması ideyası da özlüyündə alqışlanası ideyadır, ancaq bunu yaratmaq Aşıqlar Birliyinin imkanları xaricindədir. Çünki bunun üçün hər şeydən əvvəl müvafiq yer və maddi vəsait lazımdır. Maddi imkanları yol verirsə, Folklor İnstitutu da yarada bilər, Aşıqlar Birliyi də üzərinə düşən köməyi göstərər. Amma Aşıqlar Birliyi üçün ayrıca bina tikildikdən sonra, təbii ki, biz bu istiqamətdə işlər görməyə çalışacağıq".
Qeyd edək ki, bəzi mütəxəssislərin fikrincə, "Dastan" teatrı AMEA-nın Folklor İnstitutunun nəzdində fəaliyyət göstərməlidir ki, bu sahəyə peşəkar nəzarəti olsun.
Bu gün Azərbaycan xalqının yaddaşında mühüm səhifə olan dastanlarımız var ki, bədnam ermənilər onlara iddialıdır. Məsələn, onlar "Əsli və Kərəm", "Aşıq Qərib" kimi dastanları öz adlarına çıxırlar. Hətta 2011-ci ildə ermənilər "Aşıq Qərib" dastanının onlara mənsub olması iddiası ilə YUNESKO-ya müraciət edib, bu dastanın erməni adı ilə qeydiyyata alınmasına çalışıblar. Lakin erməni yalanını Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi, eləcə də Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyi ifşa edərək bu məsələnin qarşısını alıblar.
Onu da bildirək ki, bir-iki xırda həcmli dastan aktyorların ifasında təqdim edilib. Bu, aşıq Ələsgərin həyatı ilə bağlı dastan olub. Deyək ki, çox effektli bir tamaşa kimi yadda qalıb. Bəzi mütəxəssislər hesab edir ki, artıq teatr rejissorları dastan-tamaşalarının hazırlanmasına meyl göstərməlidir. Dastan-tamaşaların böyük auditoriyası ola bilər. Bilirik ki, dahi Üzeyir Hacıbəyov Azərbaycan məhəbbət və qəhrəmanlıq dastanlarından bəhrələnərək özünün şah əsərlərini - "Əsli və Kərəm", "Koroğlu" operalarını yaradıb. Əslində, bu ona işarədir ki, dastanlarımızın teatrlaşmış şəkildə təqdimatı maraqlı alınar. Hesab edirik ki, həyatda olan ustad aşıqların repertuarındakı dastanlar həm onların iştirakı ilə müstəqil şəkildə, həm də ayrıca aktyorların da iştirakı ilə lentə alınmalıdır. Bizə belə gəlir ki, hər bir dastanın təbii aşıq repertuarında yaşaması mütləqdir və vacibdir. Eyni zamanda da müəyyən dastanlar eksperiment üçün peşəkar rejissorlar tərəfindən səhnələşdirilməlidir, burada aktyorlarla yanaşı, aşıqlarımız da rol almalıdır. Biz bu məsələni gündəmə gətirməklə ciddi bir məsələyə aidiyyəti qurumların diqqətini yönəltmək istədik. Yəqin ki, "Dastan" teatrının yaradılması məsələsi reallaşacaq. Bu, xalqımıza gərəkdir.

İradə SARIYEVA




DİGƏR XƏBƏRLƏR

  • Tarix: 14.08.2026 / 14:03

Əfsanədən gerçəkliyə uzanan 5 minillik tarix - Troya

  • Tarix: 13.08.2026 / 22:41

Macarıstanda Yupiterə həsr olunmuş qurbangah aşkarlandı

  • Tarix: 13.08.2026 / 18:49

Müharibə aparan ölkələrə "Avroviziya” qadağası - Təşkilatçılar qərar verdi...

  • Tarix: 13.08.2026 / 16:00

Məşhur rejissorların teatr premyeraları və əfsanəvi tamaşaları Bakı Beynəlxalq İncəsənət Festivalında nümayiş olunacaq

  • Tarix: 11.08.2026 / 12:34

Pianonun düymələrində saxlanmış bir Vətən: Züleyxa Abdullayevanın səsi insanlara bu cür çatır

  • Tarix: 10.08.2026 / 12:48

Yunus Oğuz – Tarixi romanın müasir nəfəsi

  • Tarix: 09.08.2026 / 11:50

50 illik yubileyidir, yoxsa bu da yeni zarafatıdır...

  • Tarix: 07.08.2026 / 12:34

Türkiyənin UNESCO-nun Dünya İrsinin İlkin Siyahısına daxil edilən unikal tarixi abidəsi - Kadıkalesi

  • Tarix: 06.08.2026 / 22:08

Azərbaycan Mədəniyyəti sosial platforması Yayfest-də uğurla çıxış edib...

  • Tarix: 05.08.2026 / 20:10

Rayon teatrlarında direktorlar və müavinlər seçilir, ya təyin edilir...

  • Tarix: 05.08.2026 / 14:15

Musiqi terapevti soydaşımızdan Türkiyədə unudulmaz sənət gecəsi...

  • Tarix: 04.08.2026 / 20:47

Xarici sərmayiçilər kinomuza 12 milyon dolları necə yatırıb?...

VİDEO

  • Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

  • Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

  • Tarix: 21.06.2025 / 08:15

Dünyada xaos böyüyür, Azərbaycana təhlükə də artır... - VİDEO

  • Tarix: 13.08.2026 / 21:44

Ərdoğan “Məkkə sazişi”nin arxasındakı sirri açdı - Ekspertlər şübhə ilə baxır...

  • Tarix: 13.08.2026 / 20:16

Avropa Birliyinin Naxçıvan dəmir yollarında marağının görünən və görünməyən tərəfləri...

  • Tarix: 13.08.2026 / 15:30

İrəvanda Azərbaycan təbii qazına qarşı ikitərəfli kampaniya başladı...

SON XƏBƏRLƏR

15.08.2026 / 11:43
Bakıda mağazanın tavanı uçdu, bir nəfər dağıntı altında qaldı - VİDEO
15.08.2026 / 11:35
Tramp Hörmüzü "Amerika ərazisi" elan edəcəyini dedi, İrandan sərt reaksiya gəldi - məğlubiyyətinizi etiraf edin...
15.08.2026 / 11:09
İndoneziyada 7,7 bal gücündə zəlzələ - ölənlərin sayı 20-yə çatdı…
15.08.2026 / 10:53
Rusiya Azərbaycandan üzərindən Ermənistana 8 vaqon buğda göndərdi
15.08.2026 / 10:35
Kilsə və monastırları soyan iki erməni saxlandı
15.08.2026 / 10:18
Hörmüzdə daha bir gəmi vuruldu…
15.08.2026 / 08:15
FAZ müxbirinə Rusiyada cinayət işi açıldı - “Milli zəmində düşmənçilik çağırışı…”
15.08.2026 / 07:50
Türkiyə Rusiya limanlarından neft alışını azaldır - dronlar üzündən…
15.08.2026 / 06:55
Yaponiya Müdafiə naziri militarizm simvolu məbədi ziyarət etdi
15.08.2026 / 06:44
Lavrovdan Serbiya prezidentinə mesaj - “AB onu lağa qoyur…”
15.08.2026 / 06:33
Ardıcıl istefalar İYİ Partiya liderini özündən çıxardı - “siyasi şərəfsizlik bataqlığında boğulacaqsınız…”
15.08.2026 / 06:18
Lavrov ABŞ-dan cavab gözləyir - sərt ritorika da öz yerində…
15.08.2026 / 06:11
Rusiya Avropa ilə müharibəyə hazırlaşır: “ Gəmiləri hədəf alacağıq”…
15.08.2026 / 05:56
Tramp Hörmüz boğazını ABŞ ərazisi elan edəcək - müharibə bitdikdən sonra…
15.08.2026 / 05:47
Dünyanın ilk ən böyük elektrik təyyarəsi uçuşda - 27 dəqiqəyə 5 dollarlıq yanacaq…
14.08.2026 / 22:54
Türkiyənin BƏƏ ilə S-400 danışıqları dalana dirəndi… ABŞ-dan qəti mesaj - S-400-dən qurtulmadan F-35 olmayacaq…
14.08.2026 / 22:10
Londonla Təl-Əviv arasında gərginlik artır - Netanyahu Britaniyanı "Britaniya İslam Respublikası" adlandırdı...
14.08.2026 / 21:26
Zəngəzur dəhlizinə görə İran Ermənistana hərbi zərbələr endirəcək...
14.08.2026 / 20:53
Azərbaycanın 1-ci Ali hərbi Ordeni “Xətai”nin tarixində acı-şirin faktlar...
14.08.2026 / 20:27
Azərbaycan Rusiyanın ərzaq bazarında Ermənistanın mövqelərini tam ələ keçirdi – rəqəmlər açıqlandı…
14.08.2026 / 20:01
Rusiya 5 il Zəngəzur dəhlizini azı 2 səbəblə gecikdirdi...
14.08.2026 / 19:24
Naxçıvanın üstündən 15 milyon ton yük keçəcək-az qaldı, hədəf bəllidir...
14.08.2026 / 19:06
ABŞ qalmaqala səbəb olan nəhəng təyyarə gəmisini Yaxın Şərqdən geri çəkir…
14.08.2026 / 18:37
Hörmüz boğazında gərginlik yenidən artır - BƏƏ-nin iki tankeri vuruldu…
14.08.2026 / 18:22
İran ABŞ-ın daha bir MQ-9 Reaper pilotsuz təyyarəsini vurdu...
14.08.2026 / 18:10
Ukraynanın taleyi Ermənistan mediasında dərin məyusluq doğurub...
14.08.2026 / 17:55
Rusiyadan Ermənistana Azərbaycandan tranzit keçməklə buğda göndərildi
14.08.2026 / 17:42
Tezliklə Azərbaycana Ermənistan məhsulları idxal olunacaq - müxalifət TRİPP-i radikal hədəfə aldı...
14.08.2026 / 17:10
Hörmüz boğazına kimin nəzarət etdiyi bilinmir - Trampla İranın söz davası qızışır...
14.08.2026 / 16:48
Ermənistan və Rusiya kənd təsərrüfatı nazirlərinin görüşü gərgin keçdi...
14.08.2026 / 16:25
Samuxda qarayaraya görə nəzarət postu quruldu
14.08.2026 / 16:11
Xərclərimizin yarıdan çoxu yemək-içməyə gedir - ya çox yeyirik, ya qazanc azdır...
14.08.2026 / 15:57
Paşinyan Rusiyaya satılmış dəmiryolunun heç olmasa bir hissəsini geri alır... Plan...
14.08.2026 / 15:41
TRİPP İrana qarşı silah və qoşun yığmanın ən qısa yoludur - səfirdən sensasiya...
14.08.2026 / 15:24
İran İsrailə qarşı sürətli hücum əməliyyatlarına başlayır...
14.08.2026 / 15:06
Gürcülər İrəvanla Rusiyanın quru əlaqəsinin yenidən qurulmasına 90 milyon sərmayə qoyur...
14.08.2026 / 14:43
DİN vətəndaşlara xəbərdarlıq etdi - Şübhəli mesajlara inanmayın!
14.08.2026 / 14:28
Türkiyədə "PKK açılımına" şübhələr dərinləşir - 2013-də eyni proses cəmi 2 ilə pozulmuşdu...
14.08.2026 / 14:15
Xorvatiya alovlar içində - dünən başlayan yanğın şəhər mərkəzinə çatdı…
14.08.2026 / 14:03
Əfsanədən gerçəkliyə uzanan 5 minillik tarix - Troya
14.08.2026 / 13:55
Türkiyədən ABŞ-a xəbərdarlıq - İsrailə lazımi təzyiq göstərməsəz, biz hərəkətə keçəcəyik…
14.08.2026 / 13:53
“Dövlət auditi” informasiya sistemi yaradıldı
14.08.2026 / 13:49
Hesablama Palatasına yeni səlahiyyətlər verildi
14.08.2026 / 13:07
NATO qırıcıları Latviyanın hava məkanını pozan dronu vurdu…
14.08.2026 / 12:50
Xəyalları ölümsüzlüyə qovuşan şəhid Xəyal...
14.08.2026 / 12:35
"Vətən müharibəsindən sonra mina partlayışları nəticəsində 73 nəfər həlak olub, 363-ü xəsarət alıb" - Baş Prokurorluq
14.08.2026 / 12:22
Naxçıvanda külli miqdarda saxta aksiz markalı alkoqollu içkilər aşkarlandı
14.08.2026 / 11:50
Norveçdən Trampı özündən çıxaracaq açıqlama - İranla müharibə məqsədlərinə çatmadı…
14.08.2026 / 11:33
Trampın Yaxın Şərqə göndərdiyi təyyarə gəmisində baş verənlər ABŞ-ı ayağa qaldırdı – silahlı qarşıdurma, intiharlar… çox sayda ölü, və yaralı var…
14.08.2026 / 10:42
Kəlbəcərdə minaya düşən şəxsin ayağı amputasiya olunub, vəziyyəti orta ağırdır
14.08.2026 / 10:20
Bölgələrdə yanğın törədən 5 nəfər məsuliyyətə cəlb olundu
14.08.2026 / 10:08
Azərbaycan Pakistanı Müstəqillik Günü münasibətilə təbrik etdi
14.08.2026 / 09:10
Xankəndiyə növbəti köç yola salındı
14.08.2026 / 08:21
Yaponiya Putinə “əks-həmlə” hazırlayır - mövzu Kurildir
14.08.2026 / 08:09
ABŞ İranla müharibədə MQ-9 Reaper dronlarının dörddə birini itirib - The Washington Post
14.08.2026 / 07:54
Moskva və Tokio arasında “Kuril mübahisəsi” yenidən qızışır
14.08.2026 / 07:21
Odessa bölgəsində "Şahed" pilotsuz təyyarəsi 340 sərnişin daşıyan qatara çırpılıb - ölənlər var…
13.08.2026 / 23:22
Rum patiarxının saxta fikirlərini partiya funksioneri yenidən səsləndirdi
13.08.2026 / 22:57
Lazarev Klubu Patriarx Kirill və Papanı bütün ermənilərin katolikosunun müdafiəsinə çağırdı - Paşinyanı “hakimiyyətin qəsbi”ndə suçladı
13.08.2026 / 22:49
Ağ ayını oyatdı, 50 min cərimə ödədi - Norveçdə…
13.08.2026 / 22:41
Macarıstanda Yupiterə həsr olunmuş qurbangah aşkarlandı
13.08.2026 / 22:09
Tahirov Vüsal Mehdi oğlunun orden və medalları
13.08.2026 / 21:44
Ərdoğan “Məkkə sazişi”nin arxasındakı sirri açdı - Ekspertlər şübhə ilə baxır...
13.08.2026 / 21:26
Zelenski ABŞ-dan “Patriot” ehtiyatlarının 5 faizini istədi - Onda qışdan sağ çıxarıq...
13.08.2026 / 21:10
Zəngəzur Elektrik Dəhlizi - Metsamor Atom stansiyası mütləq bağlanacaq...
13.08.2026 / 20:31
Tərtər sakini Kəlbəcərdə minaya düşdü...
13.08.2026 / 20:16
Avropa Birliyinin Naxçıvan dəmir yollarında marağının görünən və görünməyən tərəfləri...
13.08.2026 / 19:58
"PKK qanunu" Türkiyə siyasətini parçaladı - beynəlxalq reytinqçilər inamsız yanaşır...
13.08.2026 / 19:41
İrandan Azərbaycana narkotik keçirməyə cəhd göstərən şəxs saxlandı
13.08.2026 / 19:25
İran generalı TRIPP layihəsi ilə bağlı Ermənistanı hədələdi - heç bir razılıq yoxdur...
13.08.2026 / 19:08
Naxçıvanın üzərindən Türkiyəyə və Avropaya elektrik ixrac olunacaq...
13.08.2026 / 18:49
Müharibə aparan ölkələrə "Avroviziya” qadağası - Təşkilatçılar qərar verdi...
13.08.2026 / 18:32
Rusiya Kennedinin qardaşı oğlu barədə qiyabi həbs qərarı çıxardı
13.08.2026 / 18:17
İran Fransanı “utancverici ikiüzlülükdə” ittiham etdi – buna son qoyun...
13.08.2026 / 18:05
Medvedev vətənpərvərlik hisslərini bölüşməyən rus gəncləri təhqir etdi - "axmaqlar"…
13.08.2026 / 17:48
Türkiyəda göyərtəsində 115 nəfərin olduğu gəmi yandı... - VİDEO
13.08.2026 / 17:43
Trampın "ən etibarlı köməkçisi” işdən ayrıldı
13.08.2026 / 17:25
Azərbaycanda vətəndaş cəmiyyətinin inkişafında rəqəmsallaşma və innovasiyalar ön plana çıxır
13.08.2026 / 17:09
Ermənistan enerji təhlükəsizliyini Azərbaycana həvalə etməyə hazırdır
13.08.2026 / 16:56
TRIPP ətrafında yeni oyunlar başlanır, amma Azərbaycan israrlıdır...
13.08.2026 / 16:41
APA ilə Çinin CCTV+ Agentliyi arasında əməkdaşlıq sazişi imzalanıb
BÜTÜN XƏBƏRLƏR

Azərbaycanda vətəndaş cəmiyyətinin inkişafında rəqəmsallaşma və innovasiyalar ön plana çıxır

Populyar xəbərlər

XƏBƏR ARXİVİ