Aşıq Ramin Qarayev və aşıq Avdı Musayev gənc olmalarına baxmayaraq, aşıq sənətində kifayət qədər tanınırlar. Onlar bu populyarlığı aşıq sənətinə, saza dərin bələd olduqları, mahir ifaları və klassik irsə, ənənəyə bağlılıqları ilə qazanıblar. Ustad aşıq Kamandar Əfəndiyev yolunun, dəst-xəttinin layiqli davamçısı olan Avdı və Ramin aşıqlıq sənətində ustadın mənəvi varisləri sayılır.
Bəlli məsələdir ki, aşıq Ramin və aşıq Avdı aşıq Kamandar nəfəsini, yolunu layiqli şəkildə davam etdirir, böyük ozanın çatdığı ocağı sönməyə qoymurlar. Aşıq Kamandar ləmisini, aşıq Kamandar üslubunu yaşadan bu gənclər dövrümüzün ən istedadlı aşıqları kimi özlərini təsdiqləyiblər. Onlar ulu ustadlardan, dədə ozanlardan əmanət qalan aşıq sənətinə xəyanət etmədən bu müqəddəs dəyəri gələcəyə daşımağa qadirdirlər.
Aprel ayının 8-də aşıq Ramin Qarayev və aşıq Avdı Musayev "Bakı-Xəbər"in qonağı oldular. Sazımızın-sözümüzün, milli dəyərlərimizin, tariximizin qədrini bilən və bu sərvəti hər zaman qədirşünaslıqla təbliğ edən "Bakı-Xəbər" Avdı və Raminə də meydan verdi. Təbii ki, bu gənc aşıqların istedadı, klassik irsə dərindən bələd olmaları, gözəl ifaları, başlıcası isə tamaşaçılar tərəfindən sevilmələri onlara bəlli yolu açdı.
- Siz bir neçə il əvvəl "Arteks XXI əsr" şirkətinin telekanallardan birində keçirilən ozan-aşıq müsabiqəsinin iştirakçılarısınız. Yaxşı yadımdadır, finala ikiniz qalmışdınız, uzun mübarizədən sonra Avdı qalib gəldi, yəni müsabiqədə birinci yer tutdu. Belə söhbətlər dolaşırdı ki, Avdının qalib olması Raminlə onun arasında problemə səbəb olub. Əslində iş nə yerdə idi?
Aşıq Ramin: - Əlbəttə, müsabiqənin gedişi zamanı, onun tələblərinə uyğun olaraq rəqib ola bilərdik. Ancaq sənətdə bizim qoşa qanad olduğumuzu görürsünüz. Bilirsiz ki, ikimiz də aşıq sənətində aşıq Kamandar Əfəndiyev məktəbinin davamçısıyıq. Bu baxımdan da bizim hansısa bir problemimizin olması mümkünsüzdür. Sənətdə də, həyatda da dostuq. Deyim ki, biz "Arteks XXI əsr" şirkətinin keçirdiyi müsabiqədən əvvəl Tovuzda SM televiziyasının keçirdiyi saz müsabiqəsində iştirak etmişdik və ikimiz də orada birinci yeri qazanaraq "Qızıl saz" almışdıq. Demək istəyirəm ki, dostluğumuzun təməli Tovuzda qoyuldu, Bakıda isə daha yaxın dost olduq.
Aşıq Avdı: - Bizim yaxın dost olmağımıza heç bir şəkk - şübhə ola bilməz. Çünki biz nəhəng bir sənətin daşıyıcılarıyıq. Eyni yolda addımlayırıq. O yolu da bizim böyük ustadımız aşıq Kamandar qoyub. Biz o yolun davamçısıyıq, bu üzdən də dost olmaya bilmərik.
-Sizin səhnələrdə qoşa görünməyiniz müsbət bir haldır. Yeni layihələriniz varmi?
Aşıq Avdı: - Sözsüz ki, layihələrimiz var. Ancaq bəzi "aşığam" deyənlər bir az sanballı işlərə zərbə vururlar. Tamaşaçılar da yaxşı bilir ki, bəzi dırnaqarası aşıqlar klounluq edir, şit hərəkətlərlə efirlərdə görünürlər. Dəfələrlə efirlərdən də açıq şəkildə onları kəskin tənqid etmişəm. Mənim o sazoynadanlardan qorxum yoxdur. Raminlə mənim qoşalığım da sənətin inkişafına yönəlib, ikimiz də klassik irsi yaşadırıq, məqsədimiz də bu tükənməz ifaçılıq xəzinəsini tamaşaçılara, dinləyicilərə təqdim etməkdir. Əlimizdən gələn qədər də üzərimizə düşən işi görürük. Biz efirlərdə, el şənliklərində də aşıq sənətini, klassik ifaçılıq yolunu təbliğ edirik. Sazı duyan, anlayan insanlar var ki, onlar Raminlə məni klassik irsi yaşatdığımız, o yolda ifa etdiyimizə görə məclislərinə dəvət edirlər.
-Bəziləri iddia edir ki, hazırda insanların saza münasibəti zəifdir. Siz bir aşıq olaraq tamaşaçıdan hansı mesajlar alırsız? Deyilənlərin əsası varmı?
Aşıq Ramin: - Birinci ozan-aşıq müsabiqəsindən sonra həm gənclərin saza, aşıq sənətinə meyli artdı, həm də tamaşaçılar bu sənətə kütləvi şəkildə istilik göstərməyə başladı. Eşitdiyimə görə, aşıq sənətində boşluq olub, bu, aşıq Kamandar "Aşıq Qərib" dastanını efirdə danışıb lentə yazdırana qədər davam edib. Ustadın ifasında el-aləmə yayılan "Aşıq Qərib" dastanı sükuta son qoyub. "Ana mən Qəribəm" deyə yeri-göyü yandıran ustadımın ifası sinəsi övlad dağı görən analara bir məlhəm olub. Mən özümüzü aşıq Kamandarla müqayisə etmək fikrindən uzağam, amma biz onun yolunu davam etdiririk. Sözümün canı odur ki, Avdı da, mən də bu müsabiqədə tanınıb populyarlaşdıq. Bu müsabiqədən sonra aşıqlar məclislərə, efirlərə daha sıx-sıx dəvət olunmağa başladılar.
-Demək olarmı ki, bu müsabiqə aşıq sənətinə və aşıqlara bir stimul verdi?
Aşıq Ramin: - Fikrimcə, bəli, verdi. Molla Cuma deyir ki:
Aşıqlıq Adəmdən icad olubdur,
O Adəm atanın nəvəsiyəm mən.
Nə qədər dünyaya aşıq gəlibdir,
Küllü aşıqların anasıyam mən.
Bilirsiz ki, aşıqlıq Adəm Peyğəmbərin dövründən mövcuddur. Onun yaşı insanlığın yaşına bərabərdir. Ancaq sirr deyil ki, vaxt vardı küçədə əlimizdə saz gedəndə bizə bəziləri lağ edirdi, yaxşı baxmırdılar. Ata anaya, qardaş-bacıya, Vətən torpağına, xalqa, Tanrıya, insanlığa sevgi və bağlılıq var aşıq sənətində. Fikrimizcə, aşıq sənəti onu sevib duyan, ona dəyər verən insanlar varkən çox yüksəkdədir.
-Aşıq sənətini yüksək dəyərləndirib onu ucalara qaldıranlar da, ona sırf qazanc məqsədilə baxanlar da, sazı oyuncağa çevirib efirlərdə, el şənliklərində klounluq edənlər, sazımız ucuzlaşdırmaq məqsədi güdənlər də var. Sonuncularla mübarizənin zamanı yetişməyibmi?
Aşıq Ramin: - Düşünürük ki, yetişib. Bayaq Avdı ona toxundu. Mən də onun fikrinə qüvvət verirəm. Deyim ki, sazoynadanlar, əlində saz klounluq edən şəxslər məni ciddi narahat edir. Siz aşıq sənətinə bələd olan bir yazar kimi yaxşı bilirsiz ki, o insanların aşıq sənətinə aidiyyəti yoxdur, onların haqqı çatmır ki, xalqımızın baş tacı olan sazımızı bu vəziyyətdə təqdim etsinlər. Sazdan istifadə edib müxtəlif şənliklərə, məclislərə gedir, efirlərə çıxırlar. Bilirik ki, üzü qədimlərdən saz ustad aşıqların sinəsində olub. Ancaq bu gün sazı aşağa endirmək azərbaycanlıya, türk övladına yaraşmayan bir işdir. Bu həm də günahdır.
-Aşıq Kamandar sağ olsaydı belələrinə nə deyərdi?
Aşıq Ramin: - Mən də, Avdı da eyni fikirli gənc aşıqlarıq. Ustad həyatda olsaydı və bu barədə nə deyəcəkdisə, biz də həmin sözə dəstək olaraq deyirik ki, o sazoynadanlar aşıq sənətinə ləkə gətirib, onu aşağı endirməyə cəhd etməsinlər. Aşıq sənəti bizim milli kimlik pasportumuz, milli dəyərimiz, ruhumuzdur. Saz türkə məxsusdur, onun əzəmətinin, qəhrəmanlığının yorulmaz təbliğatçısıdır. Mən elə bir Azərbaycan türkü tanımıram ki, saz çalınanda damarda qanı oynamasın. Zəlimxan Yaqub demişkən: "Əgər saz sənətinə kim isə yuxarıdan aşağı baxırsa, ən azından onun qanını yoxlamaq lazımdır ki, o türk övladıdır, ya yox".
-Aşıq Avdı, aşıq Ramin, bir çox ziyalılar çox istəyir ki, efirlərə dəvət edilən aşıqlar xüsusi nəzarətdən keçdikdən sonra xalq qarşısına çıxsın. Bu da onların sazımızın sazoynadanlar tərəfindən aşağılanmaması üçün irəli sürdükləri fikirlərdir. Azərbaycan Aşıqlar Birliyi bu sənətin sahibi olaraq televiziyalara müraciət etməlidirmi ki, efirlərə ancaq aşıq sənətini layiqli təmsil edənlər çıxarılsın?
Aşıq Ramin: - Bəli, Aşıqlar Birliyi bu məsələyə müdaxilə etsə yaxşıdır, bunun müsbət nəticələri ola bilər. Bizim də istəyimiz odur ki, bəzi sim tərpədim "aşığam" deyənlərin əl-ayağı efirlərdən yığışdırılsın, əsl aşıqlar telekanallarda çıxış etsinlər. Qoy efirə çıxan aşıqları imtahandan keçirib tamaşaçı qarşısına çıxarsınlar. Efirə çıxarılan aşıq klassik aşıq havaları-"Mansırı", "Bəhməni", "Məmmədbağrı", "Dilqəmi" və başqa havacatları ifa etməyi bacarmalıdır.
-Aşıq Avdı, son zamanlar davamlı olaraq Aşıqlar Birliyinin xəttilə gənc aşıqların iştirakı ilə "Dastan axşamları" konsert proqramları təşkil edilir. Sizi də o konsertlərdə mütəmadi olaraq görə bilirik. Tamaşaçılara təqdim edilən ifaların səviyyəsindən razısızmı?
Aşıq Avdı: - Bilirsiz necədir? Əgər bizim kimi 10 nəfər klassik yolu yaşadan gənc aşığın konsertini təşkil edib onların da içinə bir nəfər sazoynadanın ifası salınırsa, o da durub bir "Şınıx təranələri" çalırsa, bu mənim və digər ifaçıların ifasını cılızlaşdırmağa başlayır. Bu, əlbəttə, konsertlərin istənilən səviyyədə alınmasına mane olur.
-İstedadlı aşıqların, sazı təbliğ edən gənc sənətkarların qarşısına çıxan başqa bir maneə nədir?
Aşıq Avdı: - Toyxanalarda gitara çalanların hərəsi bir saz götürüb, ona müxtəlif aksesuarlar qoşaraq meydanı ələ almağa çalışırlar. Əvvəllər sazıma aksesuarlar taxmaq istəmirdim. Sonra gördüm ki, konsertlərdə olduğu kimi toyxanalarda da müəyyən tələblər var. Biz də toylarda həm klassik havalar ifa edirik, həm də sazın ruhuna uyğun oynaq havalar təqdim edirik. Bəzən görürsən ki, oynaq hava ifa etdiyin yerdə məclisdə tələbkar bir tamaşaçı olur və "Mansırı" çal deyir. Bu halla çox rastlaşmışam, bizdən klassik havalar istəyənlər çox olur. Biz bu havaları bildiyimiz üçün böyük sevgi ilə onları ifa edirik, ancaq belə vəziyyətdə sazoynadanlar, sazla klounluq edənlər nə edir bilmirəm. Biz klassik yolu davam etdirən aşıqlarıq. Ən böyük arzu və istəyimiz budur ki, tamaşaçıların klassik havalara tələbatı artsın, camaat aşıqlardan ağır, sanballı havalar istəsinlər. Bir dəfə bir məclisdəydim, mənə bir adam dedi ki, aşıq Avdı, maşallah, boy-buxunun var, güclüsən niyə o sazoynadanların boynunu qırmırsan? Düşünürəm ki, dövlətimiz və Aşıqlar Birliyi tərəfindən efirlərə tələb qoyulsa ki, sazoynadanlar, aşıqlığa aidiyyəti olmayanlar, klounluq edənlər efirə buraxılmasın, bu çox yaxşı olar. Düzdür, aşıq sənətilə bağlı sanballı verilişlər var, burada aşıq sənəti təbliğ olunur.
-Aşıq müsabiqələri son illər davamlı şəkildə keçirilir. Ancaq yarışmalar SMS-lə olduğu üçün burada obyektiv seçimdən söhbət gedə bilməz. SMS-siz aşıq müsabiqələri keçirilərsə, sənət nə qazanar?
Aşıq Ramin: - Əlbəttə aşıq sənətinin bundan qazancı az olmazdı. Fikrimizcə, aşıq müsabiqələri SMS-siz keçirilsəydi, yalnız sənəti bilənlər, ustadlar gənclərə qiymət versəydilər, yaxşı olardı. Təəssüf ki, bu müsabiqələrin SMS-siz keçirilməsinə təsir etmək bizim imkanımız xaricindədir. Hər halda, Azərbaycan Aşıqlar Birliyi də, Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi də, Heydər Əliyev Fondu da təşəbbüs göstərib səviyyəli, sanballı aşıq müsabiqəsi keçirsəydilər, çox effektli olardı. Hər ikimiz hesab edirik ki, gec-tez aşıq müsabiqələri də muğam müsabiqələri kimi SMS-siz keçiriləcək. Buna ümidimiz böyükdür. Çünki dövlət səviyyəsində aşıq sənətinə böyük diqqət və qayğı bəslənir.
Aşıq Avdı: - Birinci muğam müsabiqəsi də SMS-lə keçirilmişdi. Sadəcə, orada layiqli müəllimlər, ustadlar olduğuna görə müsabiqə səviyyəli keçdi. Azərbaycanda muğam sənəti məktəbi çox inkişaf edib. Ancaq aşıq sənətinin tədrisinə yeni başlanır. Bir də ki, bizim sənətimiz daha çox şifahi şəkildə, ustaddan şəyirdə keçmək yolu ilə öyrədilir. Bir məsələni də deyim ki, bəlkə aşıq müsabiqələrini də SMS-siz keçirəcəkdilər, lakin ana sazımizı aşağı endirən sazoynadanlar öz davranışları ilə bizim sənətə zərbə vurdular. Məqsədimiz sazoynadanların ortalıqdan çıxmasına nail olmaqdır. Bu gün qruplar var, saz məktəbləri var, ancaq biz hələ o məktəblərdən aşıq kimi meydana çıxan layiqli bir nəfər görməmişik. Hələ çıxıb bir dənə klassik hava çalan yoxdur, çıxan "Şınıx təranələri" çalır ki, onu toyxanalara toya aparsınlar.