Bu gün elmi iş müdafiə edib alim adı almaq, elmi titula sahiblənmək bir sıra insanların əsas hədəfidir. Onların müəyyən bir qismi həqiqi elm adamı olub elmə xidmət etmək istəsə də, xeyli bir qismi buna özlərini fərqləndirmək, gələcəkdə elmi müəssisələrdə müxtəlif vəzifələr tutmaq üçün vasitə kimi baxır. Biz bunu onlarla söhbətimiz zamanı aydın şəkildə hiss edirik.
Onlarla paralel olaraq elmi rəhbər olmağa da maraq göstərənlər az deyil. Bu sahədə əsasən dekanlar, prorektor, rektor, elmi-tədqiqat institutlarının rəhbərləri xüsusilə diqqəti çəkirlər. Məsələ burasındadır ki, əksər hallarda, doktorant və dissertantlar da elmi rəhbər kimi elm və ali təhsil müəssisələrində yüksək vəzifələr tutan adamları seçirlər. Bunun da öz səbəbləri var və bu barədə keçən yazılarımızdan birində ətraflı danışmışdıq. Xatırladaq ki, əsas məqsəd vəzifəli şəxslərin köməkliyilə maneəsiz elmi iş müdafiə etməkdir.
Bu gün əsas problemlərdən biri bəzi hallarda bir şəxsin 10, bəzən 15-20 dissertanta, doktoranta elmi rəhbərlik etməsidir. Bunun isə elmi işlərin keyfiyyətli alınmasına əngəllər törətdiyi məlumdur.
“Bir vəzifəli elmi rəhbərin 10, 15, hətta 20 nəfər dissertantı, doktorantı olur”
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun şöbə müdiri, professor İdris Abbasov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında faktı təsdiq edərək bildirdi ki, bu olduqca mənfi bir haldır. Elmdə belə halların yayıldığını təəssüflə qeyd edən İ.Abbasov vurğuladı ki, bu halın qarşısının alınması vacibdir: “Bir vəzifəli elmi rəhbərin 10, 15, hətta 20 nəfər dissertantı, doktorantı olur. Yəni bir nəfər 10 nəfərdən artıq doktoranta, dissertanta rəhbərlik edir. Təkcə bu fakt kifayətdir ki, bu sahədə böyük boşluq olduğunu deyək.
Yazılan dissertasiyaların da çoxunun səviyyəsi çox aşağıdır. Hətta deyim ki, lap rektor olmasın, ali məktəb müəllimi olsun, professor olsun, elmi-tədqiqat müəssisələrində baş elmi işçi olsun, fərqi yoxdur, bir adamın 10 dissertanta elmi rəhbərlik etməsi düzgün deyil. Bu həm də fiziki cəhətdən mümkün deyil. Bu, aldadıcı və formal bir prosesdir. Mən özüm bu işin içindəyəm. Mən özüm iki fəlsəfə doktoru yetişdirmişəm. İnanın ki, bu iki nəfərlə tədqiqat barədə müzakirələr aparmaq, onlara kitabxanalarda işləməklə bağlı tövsiyələr vermək, eləcə də digər proseslər çətin olub. Bu asan iş deyil. Əgər elmi rəhbərliyə və dissertantlara, doktorantlara ciddi şəkildə yanaşırıqsa, onlarla işləmək çətindir. Elə bir vəziyyət yaranıb ki, alimlər arasında dissertanta və doktoranta elmi rəhbər olmaq üstündə dava gedir. Bəzən elmi şuralarda bu, əməlli-başlı davaya çevrilir ki, 6-7, 8 nəfərə mən elmi rəhbər olacağam. Bilmirəm, bəlkə burada elə gizli mətləblər var ki, biz onlardan xəbərsizik. Amma yəqin bu da zaman-zaman araşdırılmalıdır ki, bu alimlər nə üçün elmi rəhbərlik uğrunda dava edir, çox sayda dissertanta və doktoranta elmi rəhbər olmaq istəyirlər. Bu da vacib məqamdır. Bunu araşdırıb üzə çıxarmaq lazımdır. Özü də bir çox dissertasiya, həm elmi rəhbərlik, həm də elmi müzakirələr və müdafiələr çox aşağı səviyyədə və keyfiyyətsiz olur”
İ.Abbasov qeyd edir ki, bu olduqca ağrılı bir məsələdir və bu neqativliyin aradan qaldırılması vacibdir.
İradə SARIYEVA
