“Elmi işlə məşğul olmaq mənim üçün daha maraqlıdır”
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında (AMEA) bəzi elmi-tədqiqat institutlarının direktorlarının tutduqları vəzifədən uzaqlaşdırılacağı haqqında proqnozlar özünü doğrultmaqdadır. Belə ki, yanvarın 9-da AMEA Rəyasət Heyətinin növbəti iclası keçirilərək burada bir sıra məsələlərə baxılıb, o cümlədən də bəzi institutlara təyinatlar edilib, bəzilərinin direktorları isə tutduqları vəzifədən uzaqlaşdırılıblar. .
AMEA-nın Rəyasət Heyətinin qərarı ilə fizika üzrə fəlsəfə doktoru Elman Yusifov AMEA Zoologiya İnstitutunun direktoru vəzifəsindən azad edilib. İnstitutun direktoru vəzifəsinin icrası müvəqqəti olaraq elmi işlər üzrə direktor müavini, biologiya elmləri doktoru Elşad Əhmədova həvalə edilib.
Qeyd edək ki, Zoologiya İnstitutunun on illər ən çox fəaliyyətsizlikdə ittiham edilən elmi-tədqiqat institutu olduğu bildirilir və məlumatlara görə, bu institutun əməkdaşları çöl-tədqiqat işlərinə cəlb edilmirlər. Bundan əlavə, AMEA-nın Zoologiya İnstitutu keçən il Azərbaycanda mövcud olan çöl quşlarının adlarının dəyişdirilməsi ilə gündəmə gəlmişdi.
AMEA Rəyasət Heyətinin qərarı ilə yanvarın 9-da vəzifəsindən kənarlaşdırılan, fizika üzrə fəlsəfə doktoru Elman Yusifovla əlaqə saxlayıb ondan müsahibə götürdük.
- Elman müəllim, Zoologiya İnstitutunun direktoru vəzifəsindən çıxarılmağınız sizin üçün gözlənilən idimi? Bu qərarı necə qarşıladınız?
- Bu qərarı çox normal qarşıladım. Bu mənim üçün gözlənilən idi. Mən ərizə yazdım və çox sağ olsun hörmətli Ramiz müəllim, ərizəmi qəbul etdi.
- Ərizə yazmağınızın səbəbi nə ilə bağlı idi?
- Bilirsiniz, elmi fəaliyyətim bir qədər axsayırdı. Çünki elmi fəaliyyətlə rəhbərlik, inzibati iş heç cür uyğunlaşmır. İnzibati vəzifə daha artıq diqqət, zaman tələb edir. Ona görə də elmi fəaliyyətə zaman qalmır. Doktorluq işim yarımçıqdır, onu bitirmək üçün direktor vəzifəsindən çıxmaq istəyimlə bağlı ərizə yazdım və vəzifədən azad edildim. Mənim yerimə də təyin edilən Elşad Əhmədov çox layiqli namizəddir, yaxşı kadrdır. Hesab edirəm ki, fəaliyyəti dövründə çox işlər görəcək. Mən də hazırda Zoologiya İnstitutunda qalıb çalışıram, fəaliyyətimi davam etdirirəm.
- Elman müəllim, Zoologiya İnstitutunun direktoru vəzifəsində neçə il idi işləyirdiniz?
- Dörd ilə yaxın idi ki, direktor vəzifəsində idim.
- Elmi fəaliyyətinizin axsamasına direktorluğunuz mane olurdu?
- 10 il idi ki, mənim doktorluq mövzum təsdiqlənib. Amma mən o işin ardınca gedə bilmirəm. Bizim sahə elədir ki, kabinetdə oturub yazmaq olmur, gərək elmi ekspedisiyalara, çöl işlərinə gedəsən, koordinatlar götürəsən, tədqiqatlar aparasan. Amma direktor vəzifəsi buna imkan vermirdi. Çünki hər zaman iclaslarda iştirak etmək, sənədlər imzalamaq lazım olur. Yəni rəhbərlik işi çox çətindir. Bizim institutun kollektivi çox böyükdür, burada 240-a yaxın işçi var və bu da elmi işlə məşğul olmağa yol vermirdi. İşdən çıxmaq mümkün deyildi, harasa getmək üçün gərək rəsmi müraciət edəsən, bütün bunlar direktor üçün maneələrdir. Bu sahədə məhdudiyyətlər var. Ona görə də elmi işimi bitirmək istəyirəm, elmi işlə məşğul olmaq mənim üçün daha maraqlıdır.
- “Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı”nın III nəşrinin redaksiya heyətinin yeni tərkibi formalaşıb. Siz necə, həmin heyətdə varsınızmı?
- “Qırmızı kitab”ın II nəşri çapdan çıxıb, indi isə III nəşrə hazırlıq gedir. Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə hər 15-20 ildən bir bu kitab nəşr edilir. “Qırmızı kitab”ın III nəşrinin hazırlanmasında mən də iştirak edirəm. Burada daha dəqiq nəticələr göstərmək, CİS koordinatlarından istifadə etmək lazımdır. Bu iş AMEA-nın Zoologiya İnstitutu, Botanika İnstitutu və Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin rəhbərliyi ilə həyata keçiriləcək.
- “Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı”nın vəziyyəti necədir? Elə bir heyvan, bitki növü varmı ki, onların adlarını bu kitabdan çıxarmaq mümkün olub?
- Əlbəttə, bəzi növlər var ki, onları “Qırmızı kitab”dan çıxarmaq olar. Çünki onlar xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazilərində qorunur, vəziyyətləri yaxşıdır. Bəzi növlər də var həddən artıq çoxalıb. Məsələn, oxlu kirpi. Bir sıra növlər də var ki, onların vəziyyəti təhlükə qarşısındadır, biz onları “Qırmızı kitab”ın III nəşrinə tövsiyə etmək istəyirik.
- Konkret olaraq söhbət hansı növlərdən gedir? Təhlükəli vəziyyətdə olan canlılar hansılardır?
- Məsələn, elə biri tibb zəlisidir. Bu dəqiqə “bum” yaranıb, qanuni-qanunsuz, həmin növ zəlilər apteklərə daşınır. Bu zəlilər də məhdud göllərdə olur, şirin su göllərində. İqlim dəyişməsi nəticəsində də həmin göllərin get-gedə həcmi azalır. Sahibkarlar müxtəlif yollarla zəliləri daşıyırlar. Belə problemlər var.
- Zəli problemi doğrudan da aktualdır. İstənilən aptektdə rast gəlinir, amma mənşəyi bilinmir ki, haradan gətirilib, istifadə edilməsi düzgündür, yoxsa yox?
- Ümumiyyətlə, indi çox yaxşı trendlər var. Mən işlədiyim mühitdə artıq bir neçə sahibkar süni şəkildə zəlini çoxaldır. Təkcə zəli deyil, hazırda göl qurbağasına da həvəs, maraq artıb.
- Yəqin bu, göl qurbağalarının kulinariyada istifadə edilməsi ilə bağlıdır, yoxsa?
- Bəli, bu gün restoranlarda göl qurbağasına böyük tələbat var. Göl qurbağalarından kulinariyada istifadə edilir. Hətta xarici ölkələrə də satılır. Biz bunu da araşdıracağıq. Təbii göllərdən istifadə ilə bağlı məhdudiyyətlər olanda sahibkarlar bunları süni şəkildə çoxaldırlar. Burada heç bir məhdudiyyət yoxdur, sahibkarlar istədikləri həcmdə süni şəraitdə yetişdirdikləri zəliləri, qurbağaları aparıb sata bilərlər. Bu, ölkə büdcəsinə, ümumdaxili məhsulun artmasına da, sahibkarlığın inkişafına, işsizliyin aradan qaldırılmasına çox böyük fayda verir. Amma təbiətə israfçı münasibət yaxşı hal deyil. Bəzi növlər var ki, biz onlar haqqında düşünürük. Bu, bir institutun işi deyil, burada bir neçə elmi qurum, institut iştirak etməlidir. Məsələn, fauna üzrə AMEA-nın Zoologiya İnstitutu bir tərəfdir, Bakı Dövlət Universitetinin uyğun kafedraları bir tərəfdir. Eləcə də Naxçıvan Bioresurslar İnstitutu və digər institutlar bu işləri birgə müzakirə edəcəklər.
- Elman müəllim, sizin institut son dövrlər daha çox quşların adlarının dəyişdirilməsi məsələsi ilə gündəmə gəlmişdi. Doğrudanmı quşların adlarının dəyişdirilməsinə ehtiyac vardı?
- Bu sensasiyanı bəzi media orqanları yaratmaq istəmişdi. Amma süni yolla ajiotaj yaratmaq yaxşı hal deyil. Quşların adlarının dəyişdirilməsinə gəlincə, biz quş adı dəyişən deyilik. Quşların adlarının dəyişdirilməsi məsələsi elmi terminologiyada olan uyğunsuzluqla əlaqədardır. Bir quşun adını bir alim bir çür, o biri alim başqa cür, bir başqa alim də tamam fərqli yazır. Biz bütün alimləri bir araya toplayıb qərara gəldik ki, quşları bir adla adlandıraq, bütün elmi ədəbiyyatlarda bu belə getsin. Bilirəm, siz indi “maygülü”nü deyəcəksiniz. Biri “maygülü” yazır, biri batağan yazır, biri isə həmin quşun latınca adını Azərbaycan dilinə tərcümə edir, bu da çox zaman dilimizin qaydalarına uyğun gəlmir. Onlar istəyirlər orijinallığı saxlasınlar. Quşların adları elmi məqalələrdə eyni cür yazılmalıdır. Elmdə bir növün bir adı olmalıdır. Məqsəd bundan ibarətdir. Bu da konsensus variantında işlənib. Bəzi alimlər deyirlər bu belə olsun, başqası başqa cür olsun deyir, biz də orijinal adı yazıb mötərizədə də digər variantları qeyd edirik. Bu özü də son söz deyil, bu, yazılandan, kitab çap olunandan sonra bu adlar elmdə işlənəcək, bir də yanlışlığa yol verilməyəcək. Hansı ad, hansı söz daha çox işlənsə, o söz də elmdə qalacaq, o biri söz isə tədricən təbii yolla itib gedəcək. Yəni söhbət bundan gedir. Yoxsa ki, bizim o qədər işimiz var, onları görməliyik. Bəzən bizim haqqımızda deyirlər ki, işləri qurtarıb, indi də quş adlarını dəyişirlər. Bu ədalətsizlikdir və alimlərin zəhmətini yerə vurmaqdır. Bu da yaxşı hal deyil.
İradə SARIYEVA
