Dövlət İmtahan Mərkəzinin magistraturaya qəbul imtahanının ikinci mərhələsinin ləğv edilməsi ilə bağlı aidiyyəti qurumlara təklif verməsinin cəmiyyət tərəfindən mənfi qarşılanması çox təbiidir. DİM sədri Məleykə Abbaszadə deyib ki, Təhsil Nazirliyinin təşəbbüsü əsasında magistraturaya qəbulla əlaqədar təhlillər aparılıb və gəncləri elmlə məşğul olmağa cəlb etmək üçün magistraturaya qəbul prosedurunun birmərhələli keçirilməsi qəbul edilib.
Həm təhsil ekspertləri, həm də iddiaçılar haqlı olaraq hesab edirlər ki, magistraturaya qəbulun birmərhələli keçirilməsi gənclərin elm sahəsinə marağını azaldacaq. Onsuz da ali təhsilin magistratura pilləsinə qəbul qaydaları çətin olduğu üçün, gənclərin çoxu bakalavr təhsili ilə kifayətlənməli olur. Magistraturaya qəbulun ikipilləli, ikimərhələli olması gənclərin bu sahəyə meyl göstərməsinə səbəb olurdu. Amma yaxın zamanlarda magistraturaya qəbulun birmərhələli keçirilməsi barədə qərar qəbul olunarsa, bu, gənclərin əlindən şansın çıxması demək olacaq. Çünki birinci mərhələdə ya həyəcandan, ya da hansısa səbəbdən istənilən nəticəni göstərə bilməyən iddiaçı ikinci mərhələdə özünü tam olaraq ifadə etmək imkanı qazanırdı. Magistraturaya imtahanların ikimərhələli keçirilməsi gənclərin təhsilini təkmilləşdirməsinə böyük təkan verirdi.
Azərbaycanda, ümumiyyətlə, magistraturaya qəbul qaydaları həddən artıq çətin olduğu üçün, gənclər çalışırlar ki, bu istiqamətdə xarici ölkələrdə təhsil alsınlar. Hətta elə xarici ölkələr var ki, burada, ümumiyyətlə, magistratura təhsili ödənişsizdir, bura qəbul elə də çətin deyil. Bizdə isə əksinədir, magistraturaya imtahan qaydalarını o qədər sərtləşdirmək təklifləri irəli sürürlər ki, gənclər bu pillə üzrə təhsil almağa soyuq yanaşırlar. Gənclər arasında elmə, təhsilə marağın az olduğu bir dönəmdə magistraturaya qəbul qaydalarının dəyişdirilməsi, imtahanların birmərhələli şəkildə keçirilməsi təklifi sosial şəbəkələrdə də çox sərt şəkildə tənqid edilir. Ümumi fikirlər belədir ki, magistratura pilləsində ikimərhələli imtahan qaydası saxlansın, hətta magistratura təhsili pulsuz olsun, belə olarsa, bizim elm və təhsilimiz daha çox qazanc əldə edər.
“Dünya təcrübəsində qabaqcıl universitetlərdə magistraturada təhsil alanlar, demək olar ki, bakalavriaturada təhsil alanlara yaxın faizdədir”
Tanınmış təhsil eksperti Kamran Əsədovun da magistraturaya qəbul qaydalarının dəyişdirilməsinə münasibəti mənfidir. O bildirdi ki, imtahanların ikimərhələli keçirilməsi daha faydalıdır, nəinki onun birmərhələli keçirilməsi. “Bu gün ciddi şəkidə Təhsil Nazirliyinin və Dövlət İmtahan Mərkəzinin əməkdaşları ilə 2020-ci ildə keçiriləcək magistratura imtahanı müzakirə edilir. Belə başa düşdüm ki, 2020-ci ildə magistratura səviyyəsinə qəbul üçün imtahan birmərhələli olacaq və bakalavrlar məntiq, informatika və xarici dildən imtahan verəcəklər. İmtahan may ayında olacaq... Mən də Təhsil Nazirliyinin Dövlət İmtahan Mərkəzi ilə razılaşdırıb Nazirlər Kabinetinə təqdim etdiyi bu yeniliyə qarşıyam. Bu, ixtisaslı kadrların çatışmazlığının mövcud olduğu dövrdə vəziyyəti daha da pisləşdirəcək. Heç olmasa, bu dəfə Nazirlər Kabineti qarşısına qoyulan bu sənədi həqiqətən də araşdıracaq. Başa düşürəm ki, onların ixtisaslı kadrları yoxdur, amma bu dəyişikliyi qəbul etmək olmaz.
Bəli, təklifə görə magistraturaya qəbulda ixtisas imtahanı ləğv olunur və bu, təhsilin daha əlçatan olması üçün edilir. Dünya təcrübəsində qabaqcıl universitetlərdə magistraturada təhsil alanlar, demək olar ki, bakalavriaturada təhsil alanlara yaxın faizdədir. Azərbaycan universitetlərində isə magistraturaya qəbul kifayət qədər azdır və bununla belə, plan yerləri yenə də dolmur. Əsas səbəbi də imtahan verənlərin 50%-nin DİM-in keçirdiyi imtahanın I mərhələsində müsabiqədən keçməməsidir. Demək, əlçatanlığın qarşısı I mərhələdəki imtahanda alınır”.
K.Əsədov qeyd edir ki, 2018 və 2019-cu illərdə imtahanda iştirak edən bakalavrların müvafiq olaraq, 49,73 faizi və 53,61 faizi 50 baldan yuxarı nəticə göstərib, 2014-2016-cı illərdə isə 50 baldan yuxarı nəticə göstərənlər imtahanda iştirak edənlərin təxminən 25-32 faizini təşkil edib: “2019-cu ildə magistratura səviyyəsinə qəbul üçün imtahanda iştirak edən 12241 bakalavrdan 6121 nəfər 49,91-dən yuxarı, qalanları isə aşağı bal toplayıb. 2019-cu ildə 91 və daha yuxarı bal toplayanların sayı 23 nəfər, 81 və daha yuxarı bal toplayanların sayı 336 nəfər, 71 və daha yuxarı bal toplayanların sayı 1369 nəfər olub. 2018-ci ildə isə müvafiq göstəricilər 11, 137 və 872 nəfərdir. Göründüyü kimi, I mərhələnin nəticəsi qənaətbəxş deyil. Magistraturaya tələbat yoxdur. Bunun da əsas səbəbi düşünürəm ki, magistratura təhsilinin əmək bazarında heç bir üstünlüyə malik olmamasıdır. Ölkə üzrə magistrların sayı bakalavrların 9 faizini təşkil edir ki, bu da olduqca aşağı rəqəmdir.
Mən isə təklif edirəm ki, magistratura imtahanı xarici dil və ixtisasdan olsun. Digər bilik və bacarıqlar isə universitetdə formalaşdırılmalıdır” - deyə mütəxəssis qeyd edib.
Mütəxəssisin fikrindən də göründüyü kimi, Azərbaycanda, ümumiyyətlə, magistraturaya qəbul faizi çox aşağıdır, bu da birbaşa yaradılan süni əngəllərlə bağlıdır. Magistratura imtahanlarına iddiaçının seçdiyi ixtiasaslara aidiyyəti olmayan fənlərin salınması, eləcə də imtahanın I mərhələsinin daha da mürəkkəb olması gənclərin qarşısını kəsir. Bu səbəbdən də hesab edirik ki, Nazirlər Kabineti Azərbaycanda magistraturaya qəbulun birmərhələli keçirilməsi ilə bağlı Təhsil Nazirliyi və DİM tərəfindən edilən müraciəti incələyəcək və ictimai rəyi nəzərə almaqla qərar qəbul edəcək. Aidiyyəti qurumlar deyirlər ki, bu təklif magistratura təhsilinin əlçatan olması üçün verilib. Amma biz əksini düşünürük. Hesab edirik ki, bu təklif magistratura təhsilinin əlçatmaz bir uzaqlıqda olmasına şərait yaradır, nəinki əlçatanlığına.
İradə SARIYEVA
