Son dövrlər övladlarının rus dili bölməsində təhsil almasını istəyən valideynlərin sayı artır. Rus dili bölməsində yerlər məhdud olduğundan, bu mübahisələrə səbəb olur. Müəllim heyətini narahat edən digər məsələ rus dilindən anlayışı olmayan uşaqların da bu bölmədə təhsil almasıdır. Lakin yeni qaydalara görə, rus dilini bilməyən uşaqlar bu bölmədə təhsil ala bilməyəcəklər.
Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsinin məlumatına əsasən, 2019-2020-ci tədris ili üçün I sinfə şagird qəbulu zamanı valideyn digər dildə tədris aparılan bölməni seçdiyi zaman uşağın həmin dil üzrə şifahi nitq bacarıqları qiymətləndiriləcək. Digər dildə tədris aparılan bölmə üzrə uşağın şifahi nitq bacarıqlarının qiymətləndirilməsi dedikdə onun dinlədiyini anlamaq, ünsiyyət qurmaq və öz fikrini sadə formada ifadə etmək bacarığının olub-olmaması nəzərdə tutulur. Onu da bildirək ki, digər dildə tədris aparılan bölmə üzrə uşaqların I siniflərə qəbulu onların həmin dil üzrə yalnız şifahi nitq bacarıqları müvafiq qaydada təşkil edilmiş müsahibə komissiyaları tərəfindən yoxlanır.
Övladının rus bölməsində təhsil almasını istəyənlər qəbul qaydalarının sərtləşdirilməsinin əleyhinədirlər.
Məlumat üçün bildirək ki, Azərbaycanda 340 orta məktəbdə tədris rus dilində aparılır. Bu, orta məktəblərin 7,6 faizində tədrisin rus dilində aparılması deməkdir. Ölkədə orta məktəblərin ümumi sayı 4472-dir. Tədrisin rus dilində aparıldığı 340 məktəbdə 90 min şagird rus dilində təhsil alır. Bu, ölkədə ümumən şagirdlərin 6,3 faizinin rus dilində təhsil alması deməkdir. Azərbaycanda şagirdlərin ümumi sayı 1 milyon 416 min nəfərdir. Həmin şagirdlərin 450 mindən çoxu rus dilini xarici dil kimi öyrənir ki, bu da ölkə şagirdlərinin 32 faizi deməkdir. Ölkədə fəaliyyət göstərən ali təhsil müəssisələrində isə bütün ixtisasların 70 faizdən çoxu rus dilində də tədris olunur. Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsinin tabeliyində olan ümumtəhsil müəssisələrindən 141-də tədris Azərbaycan dili ilə yanaşı, rus dilində aparılır. Rus bölməsi üzrə şagirdlərin sayı Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsinin tabeliyində olan ümumtəhsil məktəblərində təhsil alan ümumi şagird sayının 17 faizini təşkil edir. Elə valideynlər var ki, onlar rus dilini bilmədiyi halda, övladının qeyd olunan xarici dildə təhsil almasını istəyirlər. Lakin uşaqların rus dilindən anlayışının olmaması onların həmin dil üzrə təhsil almasına mane olur. Qeyd edək ki, o qədər ailə var ki, valideynlər rus dilini bilmədiyi halda, uşaq həmin dili orta məktəbdə mənimsəyib. Ekspertlərin fikrincə, uşaq rus dilini bilməsə belə onun qeyd olunan dildə təhsil almasına mane olmaq təhsil hüququnun pozulmasına səbəb olur.
“Rus bölməsində birinci sinfə ildə 15 min nəfər qəbul olunursa, məzun olanda bu say 6-7 minə düşür”
Təhsil eksperti Kamran Əsədov məsələ ilə bağlı bildirdi ki, dövlətin təqdim etdiyi istənilən dildə təhsil almaq hər bir vətəndaşın konstitusuon hüququdur: “Azərbaycan orta ümumtəhsil məktəblərində, qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq, təhsil icbaridir. AR Konstitusiyası və “Təhsil haqqında” Qanuna görə, məktəb yaşına çatmış hər bir şəxs dövlət təhsil müəssisələrində istədiyi bölmədə təhsil almaq hüququna malikdir. Dövlət bu öhdəliyi üzərinə götürür və bütün hallarda şagirdin bilik və bacarıqlarına, istəyinə uyğun olaraq arzu etdiyi bölmədə təhsilini təmin etməlidir. Uzun müddətdir Azərbaycanda valideynlər rus bölməsini rahatlıqla seçə bilirdilər. Amma son 2 ildir tətbiq olunan qaydaya əsasən, orta məktəblərin rus bölməsini seçən şagirdlər müsahibədən keçməlidirlər. Bu da anlaşılandır. Çünki son illər rus bölməsini seçən şagirdlərin sayında kəskin artım olub. Birincisi, valideynlər öz övladlarına xarici dili mükəmməl öyrətmək istəyirlər. İkincisi, rus bölməsi abituriyentlərinin qəbul imtahanlarında ali təhsil müəssisələrinə daha az balla qəbul olunma imkanı var. Üçüncüsü, onların dünya ədəbiyyatına çıxış imkanlarının geniş olması intellektual səviyyələrinin də yüksək olmasına gətirib çıxarır”. Ekspertin sözlərinə görə, rus bölməsinə müsahibə yolu ilə qəbul keçirilməsi müəyyən qədər təhsil hüququnun məhdudlaşdırılması olsa da, anlaşılandır: “Bütün uşaqlar rus bölməsinə qəbul ediləndə sinifdə balans pozulur. Sinfin yarısı rus dilindən bilik və bacarıqlara malik olmur. Müəllim bir tərəfdən rus dilindən anlayışı olmayanlara ilkin anlayışları öyrətməyə, digər tərəfdən anlayışı olanların bilik və bacarıqlarını yüksəltməyə çalışır. Yaxşı olar ki, gələcəkdə övladını rus bölməsində oxutmaq istəyən valideynlər onları dövlət tərəfindən pulsuz təşkil edilən hazırlıq dərslərinə yazdırsınlar. 3-4 yaşlarından etibarən uşaqlarını müəyyən qədər hazırlıqlara qoysunlar ki, uşaqlar ibtidai sinfə başlayanda çətinlik çəkməsinlər”. K.Əsədov onu da əlavə etdi ki, bəzən valideynlərin heç biri rus dilində anlamır, danışmır, amma uşağını rus bölməsinə qoyur:“Yuxarı siniflərə qalxdıqca, tədris proqramı ağırlaşdıqca, uşaqlar Azərbaycan bölməsinə keçmək istəyir. Bu zaman onun hər iki bölmədə yarımçıq təhsili olur. Rus bölməsindəki uşaqların təxminən 30 faizi 2-ci, 3-cü siniflərdə Azərbaycan bölməsinə keçir. Rus bölməsində birinci sinfə ildə 15 min nəfər qəbul olunursa, məzun olanda bu say 6-7 minə düşür. Çünki yuxarı siniflərə doğru akademik proqram gücləndiyi üçün, uşaqlar ona yad olan bir dildə tədrisi qavraya bilmir. Rus dilində ilkin bilik və bacarıqlara malik olan şəxslər rus bölməsinə yazılmalıdırlar. Digər tərəfdən Azərbaycan bölməsində təhsilin keyfiyyəti yüksəldilsə, rus və ingilis dilinin tədrisi keyfiyyətli şəkildə artsa, valideynlər lazım olmadığı halda rus bölməsini seçməzlər. Düşünürəm ki, valideynlərin bu seçimi Azərbaycan bölməsində rus və ingilis dilinin keyfiyyətli keçilməməsi ilə bağlıdır”.
Günel CƏLİLOVA
