Bu gün Azərbaycanda boşanmaların statistikasına baxanda acınacaqlı halın şahidi oluruq. Məhkəmələrdə 10 işdən yeddisi boşanmalarla bağlıdır. Məhkəmələr boşanmaların qarşısının alınması üçün ən yaxşı halda bir addım atır ki, bu da tərəflərə üç ay müddətinə barışıq verilməsidir. Əksər hallarda boşanmağı qarşısına məqsəd qoyanlar onlara verilmiş 3 ay bitəndən sonra nikahlarına son verirlər.
Boşanmalar günü-gündən artdığı üçün, bu problemin qarşısının alınması məqsədilə 2019-cu il aprelin 3-də Prezident İlham Əliyev "Mediasiya haqqında" Qanunun tətbiqinə dair Fərman imzalayıb. Beş fəsil və 39 maddədən ibarət "Mediasiya haqqında" Qanun mübahisələrin alternativ həlli üsullarından olan mediasiyanın təşkili sahəsində ictimai münasibətləri tənzimləyir. Bununla yanaşı, mediasiyanın məqsədlərini, prinsiplərini, həyata keçirilməsi qaydalarını və mediatorların statusunu müəyyən edir.
Qeyd etdiyimiz kimi, boşanmaların statistikası sürətlə artır. Dövlət Statistika Komitəsinin yaydığı məlumatda qeyd olunur ki, 2019-cu ilin 7 ayı ərzində Ədliyyə Nazirliyinin qeydiyyat şöbələri tərəfindən 10 000-ə yaxın boşanma halı qeydə alınıb.
Bu dövr ərzində boşanma ən çox Bakıda qeydə alınıb. Paytaxtda 2508 nikahın pozulması halı qeydə alınıb. Son 6 ay ərzində Ağdamda 210, Masallıda isə 176 boşanma hadisəsi qeydə alınıb.
Boşanmaların artması səbəbi kimi xarakter uyğunsuzluğu, övladın olmaması və kənar müdaxilələr olduğu deyilir. Bununla birlikdə sürətlə şəhərləşmə prosesi də ailələrin dağılmasına təsir göstərən amillərdəndir.
Ekspertlər bildirirlər ki, nikahın pozulmasının əsas səbəblərindən biri də vətəndaşların psixoloji cəhətdən hansısa savada malik olmamasıdır.
Vətəndaşlar isə boşanmaların sayının artmasına səbəb kimi gənclərin ailə həyatına hazır olmadan nikaha girmələrini göstərirlər. Boşanmaların qarşısını almaq üçün aidiyyatı dövlət qurumları müəyyən proqramlar icra edirlər.
Əliməmməd Nuriyev: “…bu, boşanmaların sayını ən azı yarıbayarı azalda bilər”
Konstitusiya Araşdırmalar Fondunun rəhbəri Əliməmməd Nuriyev “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, boşanmaq üçün məhkəmələrə müraciət edənlərin sayı artmaqda davam edir: “Boşanmaların qarşısını almaq üçün standart yanaşma tətbiq olunmamalıdır. Boşanmanın səbəbi araşdırılmalıdır. Burada xasiyyətlərin uyğun gəlməməsi, sosial problemlərin olması, sonsuzluq və digər sıxıntılar ailənin dağılmasına səbəb olur. Zənnimcə, bunlar boşanmaq üçün səbəb deyil. Bu səbəbdən də boşanmaq üçün əsl səbəblər araşdırılmalıdır. Bununla tək məhkəmələr deyil, vətəndaş cəmiyyətləri də məşğul ola bilər. Vətəndaş cəmiyyətləri sorğular vasitəsilə cütlüklərin nə səbəbdən izdivaca son qoymaq istədiyini müəyyən etməlidirlər”.
Həmsöhbətimiz boşanmaların ən çox qeydə alındığı bölgələrin adını da açıqladı: “Əsasən paytaxt Bakıda boşanmanın daha çox qeydə alındığı deyilir. Ancaq bölgələrdə də bu problem qabarıq vəziyyətdədir. Boşanma o halda məhkəməyə çatmalıdır ki, bunun geri dönüşü olmasın. Məlumdur ki, məhkəmələr ən yaxşı halda Ailə Məcəlləsinin 20.2-ci maddəsinə görə, tərəflərdən birinin nikahın pozulması haqqında razılığı olmadıqda, ər-arvadın barışması üçün 3 ay müddət müəyyən etməklə işi təxirə sala bilər. Barışıq olmadıqda və ya onlar (onlardan biri) nikahın pozulmasında təkid etdikdə nikah pozulur. Tərəflərdən biri razı olmadıqda, məhkəmə barışıq üçün 3 ay vaxt verməklə işi təxirə salır. 3 ay sonra iddiaçı fikrindən daşınmayıbsa, onları boşayır. Təəssüf ki, 3 ay müddətində tərəflərin barışması üçün məhkəmə heç bir iş görmür, görə də bilmir. Çünki müvafiq hüquqi təminatlar yoxdur. Hüquqi təminatlar olarsa, məhkəmə 3 ay ərzində tərəfləri barışdırmaq üçün müvafiq icra hakimiyyəti orqanını, bələdiyyələri, müvafiq qeyri-hökumət təşkilatlarını bu ailə ilə mütəmadi əlaqə saxlamağa, onlarla danışıqlar aparmağa cəlb edə bilər. Məncə, bu, boşanmaların sayını ən azı yarıbayarı azalda bilər".
Həmsöhbətimiz onu da vurğuladı ki, ailədaxili problemlər olsa da, heç bir tərəf problemin həlli yolunu axtarmır, əksinə, çıxış yolunu boşanmada görür: “Ailədə problem var, amma heç kəs onu həll etməyə çalışmır. Ər-arvad aralarında konflikt olduğu üçün münaqişəni həll etmək qabiliyyətində deyil. Avropa ölkələrində xüsusi ailə psixoloqları var ki, onlar tərəfləri dinlədikdən sonra psixoloji baxımdan yardım edirlər. Bir tərəfdən ağsaqqallar institutu, digər tərəfdən, belə ailə psixoloqlarının, müəyyən problemlərlə bağlı şikayət edəcək qurumun olmaması boşanmaların qarşısınıın alınmasına sədd çəkir. Beləliklə, tərəflər boşanmaq qərarına gəlirlər. Bu səbəbdən də boşanmaların sayı artır. QHT-lərin sayı artırılsa, psixoloqlardan pulsuz yardım alınsa, qanunvericilik bazası möhkəmləndirilsə, nisbətən də olsa, rəqəmi aşağı salmaq olar”.
Hüquqşünas hesab edir ki, qanunvericilikdə hər hansı dəyişiklik etməklə problemin həllini tapacağını gözləmək lazım deyil: “Bu gün boşanan ailələr heç aliment ala bilmirlər. Ata dünyaya gələn övladına kömək etmək istəmir. Uşaq ailədə ən müqəddəs dəyərdir. Ancaq bu insanlar atalıq məsuliyyətini başa düşmürlər. Analar məsuliyyəti dərk etsələr, 2-3 uşağı atıb gedərlərmi? Məsuliyyət hissi azdır bəzi insanlarda. İctimai qınaq daha təsirli olmalıdır ki, gənclər bu işdən çəkinsinlər. Məhkəmələrdə boşanma zamanı gənclərə yol göstərən psixoloq olmalıdır, məsləhətçi olmalıdır. Sadəcə, qanun çərçivəsində ailələrə deyilir ki, get, 3 aydan sonra gələrsən. Bu müddət ərzində ailələrə məsləhətlər verilməlidir, müzakirə aparılmalıdır. Tövsiyə etmək lazımdır ki, müəyyən qədər əziyyətə dözsünlər, qarşılıqlı olaraq müəyyən qədər güzəştə getsinlər, ailələrini qorusunlar. Hər bir ailədə maddi problem ola bilər, evsizlik, işsizlik ola bilər”.
Günel CƏLİLOVA
