Azərbaycanın apardığı iş sayəsində Ermənistanın faşizm sevgisinin ifşa olunması düşmən ölkənin diplomatik müstəvidə aldığı ən böyük zərbələrdən biri sayılır. Xatırladaq ki, məhz ölkəmiz tərəfindən erməni faşizminin qabarıdlması məsələsi ilə bağlı olaraq Rusiyanın Krasnodarsk diyarının Armavir şəhərində erməni faşist cəlladı Qaregin Njdenin xatirə lövhəsi sökülüb.
Xatırladaq ki, Armavirdə erməni nasistə xatirə lövhəsinin qoyulması, faşist havadarının qəhrəmanlaşdırılması Azərbaycan və Rusiya ictimaiyyətində haqlı narazılığa səbəb olmuşdu. Nasist havadarının xatirəsinin əbədiləşdirilməsi Böyük Vətən müharibəsi zamanı alman faşistlərinə qarşı döyüşdə qanını tökmüş insanların xatirəsinin təhqir olunması kimi qəbul edilirdi. Njde müharibə zamanı həm də arxa cəbhədə strateji obyektlərdə, o cümlədən dəmir yollarında partlayışlar törətməyə qadir diversantların hazırlanması ilə məşğul idi. Njdenin əsas şüarı belə idi: “Almaniya uğrunda həlak olan Ermənistan uğrunda həlak olur”. Üçüncü Reyxlə əməkdaşlıq etmiş şəxslərin cinayətkar və vətən xaini hesab edilməsini nəzərə alsaq, faşizmlə əməkdaşlıqda adı hallanan bir satqının xatirəsinin Armavirdə əbədiləşdirilməsi heç bir məntiqə sığmırdı və haqlı narazılığa səbəb olurdu. Beləliklə, xatirə lövhəsinin sökülməsi ilə bu məsələ öz məntiqi sonunu tapdı və ədalət bərpa edildi. Amma erməni tərəfi hələ də aldığı bu zərbəni həzm edə bilmir.
Xatırladaq ki, Njde məsələsindən sonra İrəvanda rus diplomatı, şair və dramaturqu Aleksandr Qriboyedovun abidəsi təhqir olunub. Bununla ermənilər faşist cinayətkarı və başkəsəni Qaregin Njdenin qisasını böyük rus şairindən və diplomatından alıblar. Eyni zamanda, ermənilər indiki coğrafiyada, xüsusən də Dağlıq Qarabağda yaşadıqlarına görə məhz Qriboyedova və onun təmsil etdiyi Rusiya imperiyasına minnətdar olmaq əvəzinə, nankorluqlarından qalmırlar. Abidəni təhqir edən və onun üzərinə qırmızı boya tökən isə yerli millətçi-fəal Şaqen Arutyunyan olub. Bu hadisə rus tərəfini qəzəbləndirib və Şaqen Arutyunyan barəsində bundan sonra tədqiqat başlanıb. Amma görünən budur ki, erməni tərəfi məsələdə Rusiyanın mövqeyini nəzərə almır və Şaqen Arutyunyan barəsində tədqiqat da, sadəcə, gözdən pərdə asmaq üçündür. İndi isə məlum olur ki, Qriboyedovun İrəvandakı heykəlinin Şaqen Arutyunyan tərəfindən rənglənməsi ilə bağlı cinayət işinin açılması rədd edilib. Ermənistan polisinin yaydığı məlumatda bu xüsusda bildirilir: “Ekspertiza təyin edilib və bu ekspertizanın rəyi əsasında Cinayət Prosessual Məcəllənin müvafiq maddəsinə uyğun cinayət tərkibi olmadığına görə cinayət işinin başlanmasına rədd qərarı verilib”. Əlavə edilib ki, törədilən əmələ görə İnzibati Məcəllənin 95-ci maddəsinə əsasən inzibati məsuliyyətə cəlb olunur. Erməni politoloq Sarkis Artsruni bildirib ki, bu halda bərabərlik prinsipinə söykənən bir siyasi qərar verilib: “Ümumiyyətlə, tarixə qarşı mübarizə, abidələrə zərbə vurmaqla törədilən təxribat siyasi mübarizənin ən təsirli vasitəsi deyil və ümumiyyətlə keçmişə və ya tarixin yenidən düşünülməsinə dair rasional bir fikir söyləməyə kömək etmir. Bu, danılmaz bir aksiomadır. Digər tərəfdən, Krasnodar diyarının Armavir şəhərində erməni kilsəsinin həyətində Qareqin Njdenin xatirə lövhəsini qara rənglə boyayan Dumanın deputatı Aleksey Vinoqradovun qəhrəmanlaşdırıldığı bir məqamda Şaqen Arutyunyanın cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsi qeyri-təbii olardı. Şaqen Qriboyedovun heykəlini rəngləməklə məhz ona cavab verib. Burada problem siyasi platformadadır”. Artsruninin sözlərinə görə, Moskva dövlət vəzifəsi tutan vətəndaşının fəaliyyətini qınamırsa, İrəvandakı bir siyasi fəal da sadəcə rus deputatın hərəkətinə cavab verdiyinə görə eyni əsaslarla təqib edilə bilməz:“Birincisi bu, ən azı, Ermənistan - Rusiya münasibətlərinin heç də bərabər olmadığını və fərqli bir məntiqə çevrildiyini sübut edərək, layiqli cavab prinsipinə zidd olardı. Digər tərəfdən, Rusiya imperiya olduğu postsovet müstəqil dövlətlərinin uzaq diyarları olmasına dair təhlükəli anlayışından tədricən qurtulmaq məcburiyyətindədir. Aydındır ki, Njdeni erməni hərbi-siyasi xadimləri arasında Ermənistanın suverenliyi, öz gündəliyi, başqa sözlə, anti-imperializm mövqeyinə görə hədəfə alıblar. Moskva öz ərazilərindən birinin deputatını cəzalandırmadığı belə bir vəziyyətdə, istər-istəməz, adekvat cavab verilməli olan imperiya gündəliyini təşviq edir, bu da ya İrəvan tərəfindən “həzm olunmalı”, ya da layiqli cavaba məruz qalmalıdır. Amma yerli bir epizodda Ermənistan hakimiyyəti Moskvaya adekvat cavab verdi. Nəhayət, ruslar suverenliyimizə, tariximizə, qəhrəmanlarımıza hörmət etməyi öyrənməlidirlər”. Amma ekspertlər bildirir ki, İrəvanın məsələyə belə prizmadan yanamasına Rusiya, çətin ki, dözsün və özü də bunların İrəvanın Moskvadan uzaqlaşmaq istiqamətində baş verməsi Kremli daha da qəzəbləndirən faktorlar sayılır. Hər halda, Rusiyanın buna hansısa formada cavab verməsi qaçılmaz sayılır.
Nahid SALAYEV
