Ölkədə həyata keçirilən islahatların bu gün ən mühüm nəticələrindən biri qeyri-neft sektorunda ciddi irəliləyişlərin əldə olunması ilə bağlıdır.
Xatırladaq ki, qeyri-neft sektorunun inkişafı məsələsini Prezident İlham Əliyev də daim xüsusi qabardır və iqtisadi inkişafın məhz bu sektor üzərində qurulmasını ön plana çəkir. Bu istiqamətdə atılan addımlar isə, qeyd olunduğu kimi, öz müsbət nəticələrini verir. Təkcə bu ilin ilk 9 ayında qeyri-neft sənayesində əlavə dəyər 16,6 faiz artıb. Gələn il bu göstəricinin daha yuxarı hədlə ifadə olunması proqnozlaşdırılır.
Bu gün ölkənin ixrac potensialının həyata keçirilməsində də qeyri-neft sektoru xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Bütün bu proseslərdə isə həyata keçirilən islahailar vacib rol oynayır. Qeyd edək ki, bu islahatlar artıq beynəlxalq miqyasda da yüksək qiymətləndirilir. Nüfuzlu maliyyə qurumları bildirir ki, islahatlar Azərbaycanı daha sürətli və enerji amilindən asılı olmayan tərəqqi yoluna çıxarır. Məsələn, bir müddət əvvəl “The American Interest” nəşri bu xüsusda yazırdı ki, Azərbaycanda islahatların həyata keçirilməsi ilə bağlı səylər 2015-ci ildə dünyada neftin qiymətinin enməsi ilə bağlı olsa da, onlar Azərbaycanda bundan əvvəl də aparılıb. Bildirilir ki, son 4 ildə bu islahatlar daha dinamik xarakter alıb:“2014-cü ildən fəal islahatlara başlanıb. İqtisadiyyatın şaxələndirilməsinin bəlli metodu Avropa və Asiyanı birləşdirən quru yolu ilə nəqliyyat dəhlizinin inkişafı üzrə Çin və Avropa ölkələrinin planlarında iştirak etmək idi. Özü də Prezident İlham Əliyevin islahatlara yanaşma tərzi həmişə köhnə institutların “təmiri” deyil, mümkün qədər yeni təsisatların yaradılması olub. Azərbaycan hökuməti ölkəni iki nəqliyyat dəhlizinin – Avropa İttifaqı və Çinin həyata keçirdiyi “Şərq-Qərb” və Rusiya-İran və Hindistanı birləşdirəcək “Şimal-Cənub” layihələrinin habına çevirməyi planlaşdırır. Bu kontekstdə Bakının ətrafında yerləşən və azad iqtisadi zona olan Ələt limanı əsas mərkəzdir. Rusiya, Mərkəzi Asiya və ya İrandan Ələtə daxil olan yükləri 2017-ci ilin oktyabrında açılmış Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu marşrutu ilə dərhal Avropadakı təyinat yerlərinə göndərmək mümkündür. Həyata keçirilən bu islahatların nəticəsində Dünya Bankı özünün “Doing Business” hesabatında Azərbaycanın reytinqini 2018-ci ildəki 57-ci yerdən 2019-cu ildə 25-ci pilləyə qaldırıb. Dünya Bankı biznes qurmağın asanlığını, tikintiyə icazə almaq üçün “vahid pəncərə” sistemini, mülkiyyətin qeydiyyatını və vergi və rüsumların ödənilməsi, habelə gömrük prosedurlarının həyata keçirilməsinin elektron və şəffaf sistemini xüsusi olaraq vurğulayıb. Azərbaycanda islahatların keçirilməsi səyləri Vaşinqton və Bakı arasında müsbət istiqamətdə əməkdaşlığa əsaslanan ikitərəfli strateji dialoqun aparılmasına şərait yaradır”.
Nüfuzlu “Emerging Europe” portalı da Azərbaycanda islahatları yüksək qiymətləndirir. Bildirilir ki, son dövrlərdə ölkənin iqtisadi göstəricilərinin davamlı yaxşılaşması, investisiya mühitinin inkişaf etdirilməsi üzrə aparılan kompleks islahatlar müsbət nəticələrini verir. Portal Azərbaycanda aparılan bu iqtisadi islahatlar modelinin digər inkişaf etməkdə olan ölkələrdə də tətbiq edilə biləcəyini vurğulayıb. Dünya Bankının Cənubi Qafqaz üzrə regional direktoru Sebastian Molineus da bildirir ki, Azərbaycanda çox uğurlu sosial iqtisadi layihələr həyata keçirilir və Dünya Bankı bu islahatları yüksək qiymətləndirir. Onun sözlərinə görə, təmsil etdiyi qurumla Azərbaycan arasında olduqca uğurlu əməkdaşlıq var və Dünya Bankı bu əməkdaşlığı davam etdirməkdə maraqlıdır. Bu yaxınlarda Azərbaycana etdiyi səfəri xatırladan Molineus qeyd edir: “Azərbaycanda müzakirə etdiyim layihələr məhkəmə islahatları, bərk tullantıların idarə olunması, təhsil və digər bir sıra sahələri əhatə edib. Bu sahələr Azərbaycanın davamlı iqtisadi inkişafı və ölkədə həyata keçirilən islahatlar üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir”.
Ekspertlər isə bildirir ki, islahatların dünya miqyasında yüksək qiymətləndirilməsi mühüm əhəmiyyətə malikdir. Ən azı o baxımdan ki, bu hal ölkəyə yeni sərmayə axınına əlavə təkan verir, investorların diqqətini birbaşa Azərbaycana yönəldir. Belə vəziyyət, öz növbəsində, həm də qeyri-neft sektorunun inkişafında mühüm rol oynayır. Elə hökumət də hadisələrin məhz bu səpkidə inkişafında xüsusi maraqlı tərəf kimi çıxış edir. Bunu Hesablama Palatasının sədri Vüqar Gülməmmədov da xüsusi olaraq vurğulayır. O, görülən işlər nəticəsində artıq büdcə gəlirlərinin formalaşmasında qeyri-neft sektorunun xüsusi çəkisinin artdığını da qeyd edir:"Növbəti ilin dövlət büdcəsini fərqləndirən bir neçə məqam var və bu məqamlar həm gəlir, həm də xərc parametrlərinə xasdır. İlk olaraq gəlirlərlə bağlı bir neçə amil diqqətə çatdırılmalıdır. Dövlət büdcəsinin gəlirlərinin tərkibində neft sektorunun payının çox olması fonunda növbəti ildə qeyri-neft sektorunun daha sürətli artımı nəzərdə tutulub". O bildirib ki, bu, həmin sektordan daxilolmaların ilk dəfə 11 milyard manata yaxın proqnozlaşdırılmasına səbəb olub:"Son illərdə müşahidə olunan meyllərin əksinə olaraq, 2020-ci ildə cari illə müqayisədə Dövlət Neft Fondundan transfertlərin məbləğinin və ümumilikdə transfertlərin büdcə gəlirlərində payının azalma meylli olması gözlənir. Son zamanlar müşahidə olunan vergi ödəyiciləri üzərində inzibati təzyiqlərin yumşaldılması və vergi inzibatçılığının əsasən intizamsız vergi ödəyiciləri üzərində gücləndirilməsi prosesi könüllü bəyanetmənin səviyyəsini artırmaqla qeyri-neft sektorunun potensialından daha səmərəli istifadə olunmasını təmin edir. Bu meyillər bilavasitə dövlət büdcəsi gəlirlərinin bir sıra əhəmiyyətli parametrlərinin müsbət inkişafını şərtləndirməklə 2020-ci il üçün dövlət büdcəsi gəlirlərinin proqnoz göstəricilərinin də artım prioritetlərini müəyyənləşdirib.
Eyni zamanda, cari illə müqayisədə 2020-ci il üçün vergi gəlirləri üzrə 10 faizlik (9 milyard 551,4 milyon manata qarşı 10 milyard 507milyon manat), qeyri-neft sektorundan ümumi gəlirlər üzrə 12 faizlik (9 milyard 467,7 milyon manata qarşı 10 milyard 604,5 milyon manat proqnozlaşdırılması islahatların səmərəliliyini göstərir".
Qeyd edilənlər islahatların artıq Azərbaycan üçün mühüm effekt verdyini də aydın nümayiş etdirir.
Nahid SALAYEV
