Səudiyyə Ərəbistanının neft obyektlərinə hücumdan sonra dünyanın böyük narahatlıqla izlədyi məsələlərdən biri bunun barəsində çoxdan bəhs edilən ABŞ-İran savaşına yol açıb-açmayacağıdır. Pentaqondan yayılan xəbərlərdən belə bəlli olur ki, əslində, ABŞ aktiv savaşa ciddi hazırlıq görür. ABŞ müdafiə naziri Mark Esper bildirir ki, ölkəsi tərəfdaşları ilə birgə Səudiyyə Ərəbistanının neft obyektlərinə hücuma qarşı cavab tədbirləri hazırlayır: “ABŞ hərbçiləri tərəfdarları ilə birgə çalışır ki, bu görünməmiş hücuma qarşılıq versin və İran tərəfindən pozulan dünya nizamı qaydalarını qorusun”.
“The Wall Street Journal” da ABŞ kəşfiyyatına istinadən yazır ki, sentyabrın 14-də Səudiyyə Ərəbistanının neft obyektlərinə hücumu Yəməndə fəaliyyət göstərən husi qruplaşması deyil, birbaşa İran həyata keçirib. Qəzetin yazdığına görə, Səudiyyə ərazisində cəmi 19 hədəf vurulub. İran bu məqsədlə 20-dən çox zərbə pilotsuz təyyarəsi və xeyli raket istifadə edib. Analoji məlumatı ABŞ kəşfiyyatına istinadən “ABC News“ telekanalı da yayıb. İran hakimiyyəti Abkaik və Xurays neft emalı zavodlarının vurulması ilə nəticələnən hücumda əli olduğunu qəti inkar edir. Bundan əvvəl Yəməndə İrandan dəstəklənən “Ənsar Allah” şiə qruplaşması hücuma görə məsuliyyəti üzərinə götürmüşdü və Səudiyyənin neft obyektlərinə 10 pilotsuz təyyarə ilə hücum etdiklərini açıqlamışdı. Lakin ABŞ dövlət katibi Maykl Pompeo dərhal bu bəyanatı şübhə altına alıb, hücuma görə İranı günahlandırıb. Yüksək rütbəli ABŞ rəsmisi “The Wall Street Journal”a bildirib: “Bu hücumu İran edib. Husilər eləmədikləri işə görə məsuliyyəti üzərlərinə götürürlər”. Beynəlxalq ekspertlər də peyk görüntülərini təhlil edərək hücumun husilər tərəfindən həyata keçirildiyini şübhə altına alır. Hücumun ardınca çəkilən peyk görüntülərinə əsasən neft zavodlarına ciddi ziyan dəyib. Belə ki, neft emalı zavodlarının mühüm komponenti olan “stabilləşdirici qüllələr”dən bir neçəsi dağıdılıb. Boston beynəlxalq münasibətlər institutundan Coşua Şifrinson deyir: “Bu hücumun arxasında kim dayanırsa dayansın, o nə elədiyini yaxşı bilib”. Elə bundan sonra ABŞ İrana qarşı hərbi əməliyyatların hazırlığına start verib. ABŞ müdafiə naziri Mark Esper buna məcbur olduqlarını bildirib. İran isə ABŞ-a layiqli hərbi cavab verməyə hazır olduğunu bəyan edib.
Rusiyanın ”rosbalt.ru” portalı da yaranmış vəziyyətdə savaşın qaçılmaz olacağını yazır: ”Çağdaş dünyada uğurlu hücumlar “ucuz və acıqlı” baş verir. Sentyabrın 14-ə keçən gecə Səudiyyə Ərəbistanının iki böyük neft emalı zavodu qəfil hücuma məruz qalıb. Hücum buna gətirib ki, Rusiya və ABŞ-la yanaşı dünya bazarlarına üç ən böyük neft tədarükçüsündən biri olan bu ölkədə neft hasilatı ikiqat azalıb. Bundan başqa, ölkənin şərqində, Əbkaik və ər-Riyaddan şərqdə Hurəysə bölgələrində “Saudi Aramco” dövlət neft-qaz şirkətinə məxsus müəssisələrdə yanğınlar başlanıb. Bundan sonra Səudiyyə Ərəbistanı və ardınca ABŞ da bu hücumun təşkilində, hətta əsla husiləri deyil, çoxlarının bu üsyançı hərəkatın baş sponsoru saydığı İran hökumətini ittiham edib. Heç kim bu kontekstdə Rusiyanın adını çəkməyib, amma yəqin ki, Kremlin Yəməndəki marksçılarla əlaqəsi qalır.
Baş verənlər Rusiya üçün bütövlükdə yaxşı xəbərdir. Birincisi, neft tədarükünə qısamüddətli müqavilələrin qiymətləri artıq bazar ertəsi günü ticarət başlandıqdan sonra yuxarı sıçrayıb. Bunun ardınca avro və Amerika dollarına nisbətdə rublun mübadilə kursu da gözəçarpar dərəcədə yüksəlib. Şəxsən prezident Trampın İrana və onun neft yataqlarına zərbə imkanı haqda dumanlı eyhamları daxil olmaqla Vaşinqton və Tehranın davam etdirdiyi davakar qarşılıqlı bəyanatlar nəzərə alınsa, çox ehtimal ki, dünyanın enerji daşıyıcıları bazarları fırtına qoparmağı davam etdirəcək. Deməli, həm neft qiymətlərinin, həm də rublun kursunun bundan sonrakı artımı təmin olunub.
Və bu, Fars körfəzində inidki kəskinləşmədən Rusiyanın yeganə qazancı deyil. Vladimir Putin neft qiymətlərinin sıçradığı və İran və Amerikanın xarici siyasət ritorikasının yenidən kəskinləşdiyi məhz 16 sentyabrda Ankaraya gəlib və orada yüksək səviyyəli Türkiyə-Rusiya-İran sammitinə qatılıb. Onun mövzusu birinci növbədə Suriyanın nəzərdə tutulduğu “Yaxın Şərqdə münaqişələrin həlli üçün daimi sabit mexanizm qurmaq” idi. Və burada da, sözsüz, uğur var. ABŞ-la münasibətlərdə gərginliyin kəskin çoxaldığı şəraitdə şübhə etməmək olar ki, iranlılar Suriyada iştirak və nüfuz məsələsi üzrə daha üzüyola olarlar. Başlıcası – belə əlverişsiz məqamda Moskva ilə dalaşmamaq və hərbi münaqişə halında onun özünü, müttəfiq kimi olmasa da, heç olmasa neytral tərəf kimi aparacağına əmin olmaqdır.
Nəticədə husiləri bu təxribata gerçəkdən kimin itələdiyi aydın deyil, amma bütün “zərbələr” İrana sarı uçur, şirin qoğallar isə Rusiyaya qalır. Tehran indi ABŞ-a xəbərdarlıq etməyə məcburdur ki, Amerikanın bir çox bazası və aviadaşıyıcıları İran raketlərinin çatdığı zonada yerləşir – onlar İslam Respublikasının ərazisindən iki min kilometr radiusda yerləşirsə, onlara zərbə vurula bilər.
İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (İİKK) hava-kosmik güclərinin komandanı, general Əmirəli Hacızadənin savaşın heç kim gərək olmadığı haqda bəyanat verərək ağzından belə bir söz qaçırması faktı heç kimi aldatmamalıdır. Savaş deyilsə də, sadəcə, durumun kəskinləşməyi təkcə Rusiyaya əlverişli deyil. Məsələn, Səudiyyə Ərəbistanının neft emalı zavodlarındakı problemdən Rusiyadan savayı amerikalılar da udurlar. ABŞ Donald Trampın dönəmində neftin ən böyük ixracatçısı olduqdan sonra Fars körfəzindəki qarışıqlıq üzündən onun gəliri çoxalır. Belə ki, bu bölgənin yenidən əhatəli hərbi münaqişə həddində olmağından mənfəətdarlar bəs edincədir. Və hətta nə İran hökumətinin, nə də Trampın özünün bunu indi başlamaq istəmədiyini fərz etsək də, hər şey onlardan asılı deyil. ABŞ-ın özü deyil, bölgədəki müttəfiqləri – elə həmin Səudiyyə Ərəbistanı – istənilən an oyuna girə bilər. Bu zaman da böyük savaşdan yayınmaq praktik mümkün olmayacaq. Hadisələr də elə buna doğru gedir”.
Nahid SALAYEV
