NATO-nun keçmiş baş katibi Anders Foq Rasmussen Gürcüstan hakimiyyətini Abxaziya və Cənubi Osetiya olmadan alyansa qoşulmağı düşünməyə dəvət edib. Rasmussen rəsmi Tiflisi Rusiyanın nəzarəti altında öz müstəqilliklərini elan edən torpaqlardan imtina etməyə çağırıb. Rasmussenin bu fikirləri Gürcüstanda müzakirə mövzusuna çevrilib.
Gürcüstanın Strategiya və İdarəetmə İnstitutunun rəhbəri Petr Mamradze NATO-nun keçmiş katibinin dəfələrlə belə fikir səsləndirdiyini bildirib: “Rasmussen baş katib olanda belə bu barədə danışırdı”.
Politoloqun fikrincə, Rasmussen NATO-nun baş katibi postundan getdikdən sonra təşkilatın bu məsələ ilə əlaqədar mövqeyi dəyişib: “NATO-nun aparıcı ölkələri (ABŞ, İngiltərə, Almaniya, Fransa) arasında heç kim belə bir versiyanı - Gürcüstanı Abxaziya və Cənubi Osetiya olmadan alyansa qəbul etməyi düşünmür. İndi NATO-da tamamilə fərqli yanaşmalar var. Buna görə də Rasmussenin ifadəsi alyansın mövqeyini əks etdirmir”.
Mamradze hesab edir ki, NATO ancaq nəzəri cəhətdən Abxaziya və Cənubi Osetiya olmadan Gürcüstanın alyansa qoşulmasını tələb edə bilər.
Hakimiyyət nümayəndələri Rasmussenin təklifini yolverilməz adlandırıb - Gürcüstan Abxaziya və Cənubi Osetiyasız NATO-ya daxil ola bilməz.
“Gürcüstan istənilən təşkilata beynəlxalq ictimaiyyət, o cümlədən də NATO tərəfindən tanınan əraziləri və sərhədləri nəzərə alınmaqla qəbul edilməlidir”. Rasmussenin təklifinə parlament çoxluğunun lideri, hakim “Gürcü arzusu”nun üzvü Giya Volski belə cavab verib.
Müdafiə və təhlükəsizlik üzrə parlament komitəsinin sədri İrakli Sesişavili bildirib ki, Gürcüstanın ərazi bütövlüyü heç vaxt şübhə altına alınmamalıdır və Gürcüstan Abxaziya və Cənubi Osetiya ilə birlikdə NATO üzvü olacaq. Onun sözlərinə görə, Rasmussenin təklifini Gürcüstan hakimiyyəti rəsmi səviyyədə heç vaxt nəzərdən keçirməyəcək: “Bu mövzu rəsmi olaraq heç vaxt nəzərdən keçirilməyib, ancaq ekspetlərin rəyləri səviyyəsində”.
Keçmiş müdafiə naziri Tina Xidaşelinin sözlərinə görə, Gürcüstanın dostlarından heç biri heç vaxt deməyib ki, Gürcüstan Abxaziya və Cənubi Osetiyasız NATO-ya üzv olsun. Xidaşelinin sözlərinə görə, Anders Foq Rasmussen deyib ki, Gürcüstan işğal olunmuş ərazilər də daxil olmaqla, NATO-ya üzv ola bilər, sadəcə, alyansın nizamnaməsinin beşinci paraqrafı bu ərazilərə aid edilməyəcək.
Müxalif “Avropa Gürcüstanı” partiyasının liderlərindən biri Qiqa Bokeriya deyir ki, Anders Foq Rasmussenin təklifi Gürcüstanın maraqlarına cavab verir: “Vətəndaşlarımızı Rusiya ilə müharibə ilə qorxudan eyni adamlar (təbii ki, heç kim müharibə istəmir və ondan mümkün qədər qaçmaq lazımdır) eyni zamanda da NATO nizamnaməsinin beşinci paraqrafının Abxaziyada qüvvədə olmasının vacibliyindən danışırlar. Amma bu, müharibə deməkdir və məhz buna görə də məhz bu, Gürcüstanın NATO-ya qəbul edilməsinin bloklanması üçün arqumentə çevrilir. Rasmussenin sözləri Gürcüstanın maraqlarına cavab verir, bu halda Gürcüstanın işğal olunmamış hissəsi müdafiə olunmuş olacaq, bu da, ümumilikdə, ərazi bütövlüyünün bərpasının mümkünlüyünü artırır. Almaniya (dəqiq analogiya olmasa da) və bir sıra digər hallarda belə olub”.
Gürcüstana NATO-ya üzv olmaq üçün “separatçı ərazilərdən imtina edin” çağırışının nə kimi zəncirvari təhlükəsi və ziyanı ola bilər?
Politoloq Nəzakət Məmmədova “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, Rasmussenin təklifi, ən azından, NATO Nizamnaməsinin müddəalarının nəzərə alınmaması deməkdir: “Rasmussen bunu ona görə təklif edir ki, Rusiyanın nəzarətində olan Abxaziya və Cənubi Osetiyanın yaxın perspektivdə Gürcüstanın tərkibinə qaytarılmasının müşkül olduğunu bilir. Ərazi bütövlüyü məsələsinin Gürcüstanın Alyansa üzvlüyü məsələsində maneə olmasını məqsədəuyğun hesab etmir. Gürcüstan və NATO bir-birinə lazımdır, xüsusilə NATO-nun Ukrayna və Gürcüstanı birlikdə Qara dəniz akvatoriyasına daxil etməsi planları fonunda bu məsələnin yaxın zamanlarda öz həllini tapması zəruridir. Rasmussen, əslində, üzvlük üçün real çıxış yolu göstərib. Gürcüstan və onun kimi problemi olan ölkələr çətin seçim qarşısında qalıblar: ya ərazi bütövlüyündən imtina etmək, ya da NATO üzvlüyündən”.
Politoloqun sözlərinə görə, NATO-ya üzvlük Gürcüstan və Ukrayna üçün etibarlı təhlükəsizlik çətiri, müstəqilliyin qarant sütunlarından biri demək olardı: “Rasmussenin təklifi, əlbəttə, Rusiyanın postsovet məkanında yaratdığı status-kvonun nəticələrini aradan qaldırmaq yox, vəziyyətdən alternativ çıxış yolu deməkdir. Lakin bu həm də Ukrayna, Moldova kimi Gürcüstanla oxşar problemi olan ölkələrə ərazi itkisi ilə barışmaq, bunun müqabilində NATO-ya üzvlüklə mükafatlandırılmaq vədidir. Təbii ki, bu, realist, lakin təqdirəlayiq olmayan yanaşmadır. Görünür, Qərb Rusiya ilə ərazi bütövlüyü məsələsində üz-üzə gəlməyin mürəkkəbliyini anlayaraq, ona NATO-nun genişlənməsi, Alyansın bilavasitə sərhədlərində dayanması ilə qarşı durmaq istəyir. Bu həm də NATO-nun və Qərbin postsovet məkanındakı digər ərazi bütövlüyü pozulmuş ölkələrə görə bu məsələ üzrə Rusiya ilə qarşıdurmaya getmək niyyətinin olmadığını göstərir. Xüsusilə də Rusiyanın “Böyük Səkkizliyə” qayıtması barədə razılaşmanın olduğu yaxınlaşma onu göstərir ki, Qərb və Rusiya postsovet məkanında müəyyən məsələlərdə kondominium prinsipi əsasında idarəetmə məsələsində razılaşıblar. Yaxud NATO keçmiş baş katibi Rusiyaya onun bütün təzyiqlərinə baxmayaraq, postsovet ölkələrinin ərazi bütövlüyü bərpa edilmədən də, lazım bildiyi ölkələri Alyansa qəbul edə biləcəyi mesajı vermiş olur. Azərbaycan Qoşulmayanlar Hərəkatında iştirak edən dövlət olaraq NATO üzvlüyünə iddialı olmasa da, hər halda, qonşu ölkələrin hamılıqla qəbul olunmuş ərazisinin itirilməsilə barışmağa çağırış təhlükəli tendensiyadır”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
