Rusiyanın Ermənistana satdığı qazın qiymətini artıracağı ilə bağlı etdiyi xəbərdarlıq işğalçı ölkəni hərəkətə keçirib. Ətraf qonşularının heç birindən qaz almaq ehtimalı olmayan Ermənistan çıxış yolunu İrana üz tutmaqda görüb.
İrəvan hələ də Moskva ilə məqbul qaz anlaşmasına nail ola bilməyib. Bu il yanvarın 1-dən “Qazprom” işğalçı ölkəyə satdığı “mavi yanacaq”a qiyməti hər min kubmetr üçün 150 dollardan 165 dollara qaldırıb. Artıq Ermənistan rəsmiləri bəyan edirlər ki, Rusiya 2020-ci il yanvarın 1-dən qiyməti 200 dollara qaldıracaq. Görünür, bütün bunları nəzərə alan Ermənistan rəhbərliyi altdan-altdan Rusiya qazına alternativ axtarır. Məhz bu xüsusda İran onlar üçün əlverişli sayıla bilər. Ermənistanın Baş nazirinin müavini Mqer Qriqoryanın rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyətinin yaxın günlərdə İrana rəsmi səfərə yollanacağı gözlənir. Bildirilir ki, orada Rusiya qazına alternativ yollar müzakirə ediləcək. İranın Ermənistana qaz satmaqda problemi yoxdur. Həmsərhəd ölkədirlər, ümumi sərhədləri və qaz xətti mövcuddur. Təbii ki, Ermənistanın bu məsələdə iki məqsədi var. Birincisi, Rusiyanı İran vasitəsilə şantaj edib, əvvəlki qiymət siyasətini bərpa etmək, bu da alınmayacağı təqdirdə İrandan maksimum ucuz qiymətə qaz almaq. İran buna gedəcəyi halda Rusiya ilə ziddiyyətə getmiş olacaq. Rəsmi Tehran Ermənistana görə Rusiya ilə açıq konfrantasiya yolunu tutarmı?
Nəzakət Məmmədova: “Ermənistan növbəti dəfə ABŞ-AB-Rusiya üçbucağının məngənəsində sıxışıb qala bilər”
Politoloq Nəzakət Məmmədova qəzetimizə açıqlamasında bildirdi ki, Ermənistan İrandan “elektrik enerjisi əvəzinə qaz” layihəsi əsasında artıq 10 ildir təbii qaz idxal edir: “Rusiyanın Ermənistana satdığı təbii qazın qiymətini artırması qərarından sonra Paşinyan hökuməti “Qazprom”un Ermənistandakı törəmə şirkəti ilə danışıqlara başlayıb. Lakin Paşinyan Rusiyanın qaz şantajından narahat olduğu üçün, İranla təbii qaz idxalının artırılması barədə danışıqlara başladı və bu ilin fevral ayında onun Tehran səfərinin əsas məqsədlərindən biri də bu idi.
Çünki Paşinyan 2018-ci ilin dekabr ayında Moskvaya səfərindən sonra bildirmişdi ki, Rusiya təbii qazının daha ucuz qiymətə Ermənistana satışı barədə Putinlə razılıq əldə edə bilməyiblər. Bu məsələ ilə bağlı qərar qəbul edilmədi. Qaz faktoru ikitərəfli münasibətlər üçün olduqca həssas məsələdir və İrəvanla Moskva da bunun fərqindədirlər. Paşinyan hakimiyyətə gəldikdən sonra “Qazprom” əlavə saziş haqqında yeni hakimiyyətlə danışıqlara başladı və iki ölkə arasındakı qaz tədarükü haqqında müqaviləyə əlavə saziş imzalandı. Bu sazişə əsasən, Ermənistan üçün qazın qiyməti 2019-cu ilin əvvəlindən 10 faiz artaraq 1000 kubmetri 165 min dollar təşkil edir. “Qazprom”un Ermənistanda “Qazprom Armenia” adlı törəmə şirkəti var. Nikol Paşinyan Davos forumundakı açıqlamasında Rusiya hökuməti ilə deyil, məhz həmin törəmə şirkətlə danışıqlar apardığını deyir. Paşinyan bununla diqqəti Rusiyanın Ermənistana etdiyi təzyiqlərdən yayındırmağa çalışıb. Guya bu problem Rusiya ilə Ermənistan arasında yox, İrəvandakı qaz şirkəti arasındadır. Ermənistanın Baş naziri danışıqların bir neçə ay çəkə biləcəyini demişdi. Bu isə o deməkdir ki, əvvəlki tarif qüvvədə saxlanır, amma danışıqların nəticəsindən asılı olaraq, qiymətin artırılması və azaldılması ehtimalları var. Paşinyan onu da qeyd edib ki, Avrasiya İqtisadi Birliyinə üzv olan ölkələr arasında, o cümlədən, Ermənistanda ümumi qaz və enerji bazarının yaradılması barədə danışıqlar gedir. Artıq belə bir layihə var”.
Politoloqun sözlərinə görə, Ermənistan burada iki məsələyə ümid edir: “Qazprom Armenia” vasitəsilə danışıqlarla qiymətləri əvvəlki səviyyədə saxlamağa, eləcə də Avrasiya İqtisadi Birliyi çərçivəsində ümumi qaz bazarının yaradılması və üzv ölkələrə güzəştli qiymətlərin tətbiqinə. Əlbəttə, bu, siyasi qərardır. Paşinyan, əvvəlki kimi, Rusiyaya yaxın adamları həbs edəcəksə, rəsmi Moskvanın Ermənistandakı mövqelərini zəiflətməyə çalışacaqsa, bu zaman Rusiya hökuməti “Qazprom Armenia” şirkətinə göstəriş verəcək və qiyməti artıracaqlar. Onu da qeyd edək ki, Gürcüstan ərazisi istifadə olunmaqla Ermənistanın qaz təminatı ödənilir. Bunun üçün Gürcüstan Rusiyadan 10 faiz tranzit haqqı alır. Əvvəllər rəsmi Tiflis tranzit haqqının dəyəri qədər qaz həcmi alırdı, amma sonradan bunu pulla əvəzləməyə başladı. Məlumatlar vardı ki, Gürcüstan Ermənistana qaz verilişində tranzit ölkə olmaqdan imtina edəcək. Amma Gürcüstanın energetika naziri bunu təkzib etdi. Rusiyanın təzyiq imkanları çox genişdir. Qazın qiymətini artırmaqla yanaşı, rəsmi Moskva Tiflisə tranzit ölkə kimi istifadə olunmasına icazə verməyə və yaxud da tranzit haqqını artırmasını təkid edə bilər. Bu, Ermənistana bir zərbə olar. Nəzərə alsaq ki, Rusiyaya yaxın qüvvələr Gürcüstan hökumətində təmsil olunur, onda hər şey aydın olar. İran qazının Ermənistana satışı məsələsi ola bilsin ki, Donald Tuskun İrəvana səfəri zamanı razılaşdırılıb. Avropa Birliyi bununla həm İrana yeni satış bazarı qazandırır, ona şimaldan nəfəslik açır, eyni zamanda, Ermənistanı Rusiyanın enerji asılılığından qoruyur. Lakin İrana sanksiya tətbiq edən ABŞ və Rusiyanın buna imkan verəcəyi inandırıcı deyil. Odur ki, Ermənistan növbəti dəfə ABŞ-AB-Rusiya üçbucağının məngənəsində sıxışıb qala bilər”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
