Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın Azərbaycan xarici işlər naziri Elmar Məmmədyarovla onun erməni həmkarı Zöhrab Mnatsakanyan arasında Vaşinqtonda baş tutan görüşü ərəfəsinə təsadüf edən Qarabağ açıqlamaları işğalçı ölkənin hələ də sülh prosesində maraqlı tərəf qismində çıxış etmədəyini bir daha təsdiqləyir.
Ermənistan Silahlı Qüvvələrin hazırlıq səviyyəsini artırmalı olmasına diqqət çəkən Paşinyan çıxışında ölkəmizi danışıqlar zamanı konstruktiv olmamaqda günahlandırıb və rəsmi İrəvanın son günlər cəbhə xəttində vəziyyəti kəskinləşdirməsinə toxunmayıb. O, Ermənistanın müharibə istəmədiyini bildirməklə yanaşı, ehtimal edilən hərbi əməliyyatlardan guya qorxmadığını ifadə edib: “Lakin müharibə təhdidi ilə heç kim Ermənistanı qorxuda bilməz. Yenə də atəşkəs rejiminin pozulması mexanizminin zəruriliyi məsələsi gündəmdədir və Ermənistan tərəfinin bu məsələdəki mövqeyi dəyişməz olaraq qalır”. Azərbaycan və Ermənistan XİN rəhbərlərinin görüşü fonunda Paşinyanın son günlər cəbhə xəttində erməni təxribatlarını gözardına vuraraq yuxarıdakı ifadələri səsləndirməsi danışıqlar prosesinə birbaşa müdaxilə sayılmaqla, Mnatsakanyanın İrəvandan hansı təlimatlarla göndərildiyini də aşkara çıxarır.
Ekspertlərə görə, Paşinyan və erməni cəmiyyəti qorxur ki, Azərbaycan gec-tez müharibə edəcək və torpaqlarını geri qaytaracaq. Buna görə də Ermənistan bu danışıqların uzanmasında maraqlıdır. 26 ildir davam edən danışıqlarda nəticə əldə edilməyib. İndi Paşinyan bu bəyanatla dünyaya belə bir mesaj ünvanlayır ki, danışıqların getməsinə baxmayaraq, Azərbaycan müharibə etmək istəyir və siz buna mane olmasanız, müharibə başlayacaq. Çünki düşmən tərəfi bilir ki, müharibə olarsa, ordumuz torpaqlarımızı geri alacaq. Azərbaycan ordusunun buna kifayət qədər imkanları var. Lakin beynəlxalq durum müharibəyə mane olur. Bundan əvvəl də Azərbaycan müdafiə naziri Zakir Həsənov bir açıqlamasında bildirdi ki, bizə aprel döyüşlərində beynəlxalq durum imkan vermədi ki, torpaqlarmızı geri qaytaraq. Həmin bu vəziyyətdən erməni tərəfi, belə demək olar ki, həyasızcasına sui-istifadə edir. Bunun davam etməsini istəyən Paşinyan müharibə barədə qeyd olunan fikirləri səsləndirməklə, əslində, daha çox müharibə qorxusunu göstərir və dünyanı yeni savaşa mane olmağa çağırır. Amma aydındır ki, İrəvan Qarabağ məsələsində konstrkutiv mövqeyə gəlməsə, yeni savaş qaçılmaz olacaq. Ermənistan parlamentinin sabiq deputatı, xarici əlaqələr üzrə daimi komissiyasının sabiq sədri Armen Aşotyan da yeni və ölkəsi üçün dağıdıcı olacaq savaşın başlanmasını istisna etmir. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan Ermənistanı dar halqaya salmaq üçün ikinci nəfəs alıb: “Vaşinqtonda bizim şansımız gətirmədi. Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirlərinin görüşü isə Qarabağ münaqişəsinin nizamlanmasındakı Paşinyan mərhələsində dönüş ola bilər. Artıq 1 ildir fəaliyyətdə olan hakimiyyət tərəfindən Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması prosesində yürüdülən danışıqlar strategiyası yalnız keçmişdə Ermənistanın xoflandığı diplomatik kapitalı sıxışdırıb. Vyana-Sankt Peterburq-Cenevrə danışıqlarındakı mövqe Düşənbə lift anlaşması ilə əvəz edildikdə məlum oldu ki, Azərbaycan bizi dar halqaya salmaq üçün ikinci nəfəs alıb”. O qeyd edib ki, bu, danışıqlar masasından kənar qalan oyun kartını geri qaytarmaq üçün son fürsətdir: “Minsk Qrupunun həmsədrləri tərəfindən yalnız keçirilən görüşlərdə əldə edilmiş razılaşmaların icrası tələbləri yox, həmçinin nizamlama üzrə baza prinsiplərinin xatırladılması, o cümlədən öz müqəddəratını təyin etmə hüququ da söz ehtiyatından kənarda qalıb. Təkrarən tələb edirəm, ölkədən kənarda Qarabağ məsələsi ilə bağlı Ermənistanın söz və davranışı sərtləşdirilsin. Amma bunu görmürük. Əvəzində Ermənistan diplomatik müstəvidə məğlubiyyətə düçar olur, ölkə yeni savaşa sürüklənir. Azərbaycanın da istədiyi elə budur”.
Beynəlxalq məsələlər üzrə mütəxəssis, rus analitik Qriqori Trofimçuk da İrəvanın mövqeyi üzündən savaşı istsina etmir. Onun sözlərinə görə, cəbhə xəttində və ümumiyyətlə Qarabağ məsələsi ətrafındakı vəziyyət getdikcə kəskinləşir: “Əslində, bu gün baş verənlər çoxdan ehtimal edilirdi. Ermənistanda keçən ilin aprel-may aylarında baş verən siyasi dəyişikliklərdən sonra Azərbaycan rəhbərliyi ümid edirdi ki, Ermənistanın yeni rəhbərliyi Nikol Paşinyanın simasında Bakının gözlədiyi güzəştlərə gedəcək, yaxud ehtimal edirdi ki, onlar Ermənistanın əvvəlki hakimiyyətinə nisbətən daha konstruktiv olacaq. Lakin gedişatda məlum oldu ki, İrəvan və Bakı arasında prinsipial məsələlərdə əks mövqelərə sahibdirlər. Danışıqlar formatı və münaqişənin nizamlanması üzrə tərkib məsələləri ətrafında fikir ayrılıqları mövcuddur. Elə bu da savaş ehtimalını artırır”.
Hələlik isə Azərbaycan danışıqlar yolu ilə Dağlıq Qarabağ münaqişəsini həll etmək istəyir. Amma bu mümkün olmadıqda, hərbi yol istisna deyil. Azərbaycan tərəfinin mövqeyi konkretdir, yəni məsələ Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində həll edilməlidir. Ermənilər işğal etdikləri torpaqdan çıxmalıdır, daha sonra digər məsələlərlə bağlı danışıqlar mümkün sayılır. Bakının Vaşinqton görüşündə Azərbaycanın mövqeyini bir daha ortaya qoymasından sonra Ermənistanın lazımi nəticə çıxarıb müvafiq addım atmaması isə, qeyd olunduğu kimi, sadəcə savaşı körükləyir. Savaş yenidən başlanacaığ təqdirdə bunun nəyə gətirib çıxaracı isə hələ aprel döyüşlərindən düşmənə məlumdur. Müdafiə naziri Zakir Həsənov isə elə bu günlərdə bildirib ki, ordumuz istənilən an aprel ddöyüşlərini təkrarlamağa hazırdır: “Azərbaycan ordusu bu qələbəni hər dəqiqə nümayiş etdirməyə hazırdır. Ordumuz gecə-gündüz döyüş hazırlığı ilə məşğul olur. Azərbaycan Ordusu daim inkişaf edir, döyüş qabiliyyətini, psixoloji hazırlığı daim yüksəldir. Ermənistan isə bu sahədə çox zəifdir”. Təbii ki, belə vəziyyətdə yeni savaş Ermənistanın darmadağın olması ilə nəticələnəcək. Buna rəğmən, düşmənin müharibəyə zəmin yaradan bəyanatları, cəbhə təxribatları isə daha çox Ermənistan daxilində artan ziddiyyətlərlə bağlıdır. Bunu Müdafiə Nazirliyinin şöbə müdiri Rauf Dəmirov da təsdiq edir. O bildirib ki, Ermənistan hakimiyyəti ölkədə olan xaosu ört-basdır etmək üçün cəbhə xəttində təxribatlar törədir: "Son zamanlar atəşkəs daha tez-tez pozulur, Azərbaycan ordusu onlara layiqli cavab verir. Onlar başa düşürlər ki, Azərbaycan ordusu istər silah baxımından, istərsə də şəxsi heyətin mənəvi-psixoloji hazırlığı baxımından erməni ordusundan qat-qat yüksəkdir".
Ekspertlər də hesab edir ki, bu gün Ermənistanın daxili və xarici siyasəti həmişəki kimi reallıqdan uzaq olub, qeyri-konstruktiv və əsassız prinsiplərə söykənir. Son zamanlar bu tendensiya daha da güclənib. Nikol Paşinyanın özündən əvvəlki rəhbərlərdən fərqi isə daxili ziddiyyətlərin artmasına səbəb olmaqla yanaşı, ölkənin ABŞ və Rusiya ilə də münasibətlərini pisləşdirməsidir. Onun fəaliyyəti ancaq sözlərdən ibarətdir. Onların heç birinin yerinə yetirilmədiyi də göz qabağındadır. Məsələn, ölkədə heç bir real iqtisadi islahat aparılmır. Xaricdən sərmayə sıfır səviyyəsindədir. Korrupsiya və vətənə xəyanət adı altında həbs etdiklərini Kreml bir işarə ilə azadlığa çıxarır. Xarici siyasətdə Dağlıq Qarabağdakı terrorçu-separatçıları danışıqlar prosesinə qoşmaq kimi əsassız iddiaları da özünü doğrultmur. Çünki ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrləri də daxil olmaqla, hər kəs bu məsələdə Paşinyana qarşıdır. Bu və digər problemləri, o cümlədən Dağlıq Qarabağ məsələsi ilə bağlı uğursuzluqlarını gizlətmək üçün isə Paşinyan getdikcə daha çox radikal mövqe nümayiş etdirir. Amma bu radikallıq Ermənistanın özü üçün kəskin problemlər yaradır. Eyni zamanda, Ermənistanın bu mövqeyi regionda kifayət qədər təhlükəli vəziyyət yarada bilər. Burada müharibə risqi artır. Ekspertlər hesab edirlər ki, hansısa məqamda regionda hərbi əməliyyatlar başlaya bilər. Bu məqamın regiondakı duruma təsiri isə daha çox dərəcədə mənfi ola bilər. Çünki qlobal miqyasda geosiyasi güc mərkəzlərinin qarşıdurması daha da kəskinləşib. Hər şeydən əvvəl ABŞ-Rusiya münasibətləri xeyli gərgindir. Onlar dünyanın müxtəlif regionlarında sərt şəkildə mübarizə aparırlar. Hətta silah tətbiqindən belə çəkinmirlər. Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin hərbi müstəviyə keçməsi isə bu mənada böyük dövlətlərin öz aralarında problemə səbəb olmaq iqtidarındadır. Amma Ermənistan üzündən regionda geosiyasi mənzərənin qeyri-müəyyənliyə salınmasının qarşısını asanlıqla almaq olar. Bunun üçün Minsk Qrupunun həmsədrləri olan ABŞ və Rusiyanın Ermənistandan Qarabağ münaqişəsinə dair qəbul edilən sənədlərin müddəalarına əməl etməsi tələbini qəti qoyması kifayətdir. Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı aparılan danışıqlar bu fonda daha tez nəticələr verə bilər. Əks təqdirdə savaş qaçılmaz sayılır və Azərbaycanın sürətli inkişafı, hərbi sahədə nailiyyətləri savaşın nəticələrinin necə olacağını da indidən müəyyən etməyə əsas verir. Amma indilikdə reallıq göstərir ki, Paşinyan məntiqdən uzaq hərəkət edərək, mövcud durumu, Azərbaycanın gücünü nəzərə almır. Daha doğrusu, ölkə daxilində yaratdığı xaos səbəbindən bunu etmək istəmir. Eyni zamanda, əvvəlki iqtidar Qarabağdakı əlaqələrindən istifadə edərək, indiki Ermənistan hakimiyyəti haqqında yalan məlumatlar yayır. Hətta hərbi əməliyyatların başlaması üçün şantaja da əl atır. Məqsədləri Azərbaycanı hərbi əməliyyatlara təhrik etməkdir və torpaqların bir qismini azərbaycanlılara qaytarmaq planları mövcuddur. Bunu erməni mediası da açıq etiraf edir. Bütün bunlardan aydın görünür ki, Ermənistan real sülh danışıqlarından uzaqdır və elə bu səbəbdən hərbi əməliyyatların yenilənmə ehtimalı getdikcə artır. Özü də sırf Ermənistan üzündən.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
