Ermənistanın hələ də Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ətrafında sərgilədiyi mövqe konfliktin dinc müstəvidə həllinə olan bütün ümidləri getdikcə daha sürətlə aradan qaldırır. Belə görünür ki, düşmən ölkədə, əslində, Qarabağ münaqişəsinin həllinə hesablanmış real yanaşma yoxdur və bu da hərbi həll yolunu tətikləyən başlıca amillərdən biri sayılır.
Elə Azərbaycanın xarici işlər naziri Elmar Məmmədyarov da Ermənistan rəhbərliyinin son bəyanatlarına və cəbhə xəttində törədilən qanlı təxribatlara toxunaraq, belə məsuliyyətsiz davranışın danışıqlar prosesinə ciddi xələl gətirdiyini vurğulayır. Azərbaycanın danışıqlar prosesində mövqeyinin dəyişilməz olduğunu vurğulayan nazir işğal edilmiş ərazilərimizdən Ermənistan silahlı qüvvələrinin çıxarılması və azərbaycanlı məcburi köçkünlərin öz torpaqlarına geri qayıtmasının danışıqların təməlini təşkil etdiyini söyləyir. Lakin Ermənistanın bu məsələdə real yanaşma tərzi sərgiləməməsi müharibə ehtimalını artırır.
Əslində, Ermənistanın özündə də belə bir fikir getdikcə daha çox hakim olmağa başlayır ki, Nikol Paşinyan iqtidarının Qarabağ məsələsində dəqiq yanaşmalarının yoxluğu savaşın yenilənməsindən başqa heç nəyə xidmət etmir. Məsələn, erməni ekspert Karen Vrtanesyan bu xüsusda bildirir: “Paşinyan hakimiyyətinin yanlış siyasəti üzündən Qarabağa qarşı mövqelərimiz getdikcə zəifləyir”. Vrtanesyan son zamanlar ordumuz tərəfindən həyata keçirilən genişmiqyaslı hərbi təlimlərin də burada öz sözünü dediyini etiraf edir. O qeyd edib ki, bu təlimlərə paralel olaraq cəbhə xəttində vəziyyət getdikcə gərginləşir: “Bu vəziyyətdə bizim daxili zəifliklərimiz var və Qarabağa qarşı mövqelərimiz getdikcə zəifləyir. Bu durumda Azərbaycan Qarabağ məsələsində hədəfinə çatacaq”.
Respublika Partiyasının sədr müavini Armen Aşotyan isə daha açıq danışaraq vurğulayır ki, Paşinyanın Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı strategiyası yoxdur. Onun sözlərinə görə, Paşinyan Qarabağ məsələsində danışıqlardakı məsuliyyətdən qorxur: "O, müharibədən qorxur və doğru edir. Çünki istənilən ağıllı adam müharibəni istəmir. Lakin bu qorxu ilə yanaşı o, Ermənistanın üzləşdiyi çağırışlara layiq, daxili və xarici siyasət həyata keçirilməsi üçün addımlar atmır. O, ölkə daxilində və xaricində reallıqla əlaqəsini itirib. Onun yanında elə bir insan yoxdurmu ki, üzünə həqiqətləri desin, izah etsin, razı salsın, nəhayət təkid etsin?" Aşotyan qeyd edib ki, Ermənistanla Qarabağdakı rejim arasındakı hərbi-siyasi çat çoxsaylı təhlükələrlə doludur və bu uçurum Paşinyan hakimiyyəti hesabına yaranıb. Bütün bunlar isə, Aşotyana görə, Qarabağda yeni savaş üçün əlverişli şərait yaradır. Digər ekspertlər də vurğulayır ki, indiki durumda Ermənistan işğalçı siyasəti ilə həm özünün, həm də ümumən bölgənin inkişafı üçün əsas əngəl olaraq qalır. Təəssüf ki, Ermənistan və onun rəhbərləri bir-birini əvəz eləsə də, öz xalqının əzab-əziyyətini görsələr də, Azərbaycan torpaqlarının işğalına son qoymağa tələsmirlər. Halbuki, onlara da yaxşı məlumdur ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi yalnız Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində və BMT qətnamələrinə uyğun şəkildə həll oluna bilər. Amma bu reallığa uyğun addımlar atılmaması, əksinə, məsələnin dinc həllinə yeni əngəllər yaradılması Ermənistanın yeni savaşa şərait yaratmasından başqa heç nəyə xidmət etmir. Bunu rus ekspert Stanislav Tarasov da təsdiq edir: “Düşənbə və onun ardınca davam edən görüşlər, sərhəddəki sakitlik Azərbaycanın istəyi üzərində qurulmuşdu. Məqsəd Ermənistanın yeni hakimiyyətindən danışıqlar masasında güzəşt əldə edilməsi olub. Amma Ermənistan hələ də istənilən mövqeni sərgiləmir. Düzdür, bağlı qapılar arxasında nə müzakirə edildiyindən xəbərimiz yoxdur. Biz bilmirik ki, danışıqlar zamanı tərəflər mövqelərini necə dəyişir və ya formalaşdırır, hansı məqamlardan söhbət aparılır, xəbərimiz olmadığından da, hazırda məntiqli bir nəticə çıxarmağa çətinlik çəkirik. Çünki son açıqlamalardan, xüsusən də cəbhədə baş verənlərdən sonra belə məlum olur ki, tərəflər hələ də ortaq məxrəcə gələ bilməyib. Azərbaycan tərəfinin açıqlamalarından bəlli olur ki, bunun məsuliyyəti erməni tərəfinin üzərinə düşür. Vəziyyətin indiki şəkildə davam etməsi isə müharibənin başlanma ehtimalını yüksəldir. Hamıya məlumdur ki, müharibə yolu ölkələr və bölgə üçün nəzərdə tutulmayan itkilərə gətirib çıxarır. Buna görə də Azərbaycan danışıqlar yolu ilə irəliləməyi qərara alıb. Amma görünən budur ki, Ermənistanın belə mövqeyə alternativ yanaşması yoxdur. Hazırda danışıqlar prosesinin məntiqi onu deməyə əsas verir ki, real gözləntilər yoxdur. Danışıqlarda müəyyən proses hökm sürür və fəal təhlükəli cəbhə xətti mövcuddur. Yarımmüharibə şəraitində istənilən səbəb münaqişə tərəflərindən birinə fürsət kimi faydalı ola bilər. Bunu Ermənistan mütləq nəzərə almalıdır. Çünki Azərbaycanın kifayət qədər güclü ordusu var”. Bütün bunlar fonunda aydın görünür ki, Ermənistanın siyasi rəhbərliyi çox çətin və ziddiyyətli vəziyyətə düşüb. O, atdığı addımlarla bir tərəfdən Qarabağ münaqişəsinin hərbi həllini tətikləyir, digər tərəfdən isə döyüş meydanında Azərbaycana məğlub olacağını yaxşı başa düşür. Çünki Azərbaycan bütün sahələrdə, o cümlədən ordu quruculuğunda Ermənistandan dəfələrlə irəlidə olduğunu əyani göstərib. Bu, həm yeni silahlarla təminatda, həm də məhşur aprel və Naxçıvan döyüşlərində özünü göstərdi. Hər iki döyüşdə Azərbaycan ordusu hərbi-texniki, strateji və taktiki baxımdan Ermənistandan xeyli güclü olduğunu sübut etdi. Bu məqamlar Ermənistan rəhbərliyinə anlatdı ki, artıq hərbi gücə arxalanmaq mümkün deyil və istənilən anda Azərbaycan Ermənistanı məhv edə bilər. İkincisi, Azərbaycan xarici siyasətdə də o dərəcədə uğurludur ki, hətta Ermənistanla eyni hərbi-iqtisadi blokda təmsil olunan dövlətlər belə onu müdafiə edir. Rusiya, Belarus və Qazaxıstanın prosesə yanaşması da qeyd edilənlərin əyani təsdiqidir. Amerika və Avropa ölkələri də Azərbaycanla əməkdaşlığa çox ciddi münasibət göstərir. Buradan aydın görünür ki, Cənubi Qafqazda artıq lider dövlət kimi Azərbaycan Qarabağ məsələsində beynəlxalq münasibətlər sistemində maraqlarına cavab verən şərait yaradıb. Bu durumda Ermənistanın daha sürətlə tənəzzülə və xaosa yuvarlanması işğalçı ölkəni çətin duruma salır. İndi belə vəziyyətdə cəbhədə təxribatlara getməklə Ermənistan əslində üzləşdiyi xaosun daha da böyüməsinə səbəb ola bilər. Elə bu səbəbdən xəbərdarlıq edilir ki, yaranmış vəziyyətdə cəbhədə vəziyyəti gərginləşdirmək İrəvan üçün heç də münasib deyil. Buna indi beynəlxalq ictimaiyyət də Ermənistan üçün münasib olmayan reaksiya verir. Rusiyalı politoloq Qriqori Trofimçuk da hesab edir ki, yaranmış vəziyyətdə Ermənistan üçün ən yaxşı yol danışıqlar masasında real addımların aıtlması və bununla müharibə təhlükəsini aradan qaldırmaqdır: “Bunu vasiətçilər, o cümlədən Rusiya da istəyir. Konkret Rusiya tərəfinin Qarabağ nizamlanması üzrə mövqeyi artıq bəllidir. Belə ki, Kremlin İrəvana nə təklif elədiyindən danışsaq, prinsipcə, bu təkliflər çoxdan məlumdur. 2016-cı ildəki aprel müharibəsinin yekununa dair müvafiq sammitlərdə qərarlar qəbul edilib, müstəsna olaraq diplomatiya və danışıqlardan istifadə eləməklə onları yerinə yetirmək lazımdır. Burada yeni heç nə yoxdur”. Politoloq vurğulayır ki, bu şəraitdə İrəvan mütləq güzəştə getməlidir. Amma onun sözəlrinə görə, hələ də yanlış mövqe sərgiləyən Paşinyan Qarabağ məsələsində güzəştə getməyə açıq-aşkar hazır deyil: “Düşünürəm ki, Rusiya da daxil, danışıqlar prosesinin bütün tərəfləri özləri üçün bu faktı qeyd edirlər ki, Paşinyan sülh prosesinin gedişini və mahiyyətini öz xeyrinə dəyişmək istəyir. Ona görə, fikirləşmək ki, bu cür davam edəcək, sadəlövhlük olardı”. Politoloqa görə, N.Paşinyan Azərbaycanı bilərəkdən yeni müharibəyə təhrik etmək üçün əlindən gələn hər şeyi edib və Bakıya mesaj verib ki, torpaqları heç bir şərtlə qaytarmağa hazırlaşmır: “Hamı anlayır ki, Qarabağ danışıqlarının real nəticəsi yoxdur. Qarabağda böyük müharibə baş versə, bu artıq lokal olmayacaq, partlayış bütün regionu bürüyəcək. Özü də maraqlıdır ki, Ermənistan belə addımları Azərbaycanın kifayət qədər gücləndiyi bir vaxtda atır”. Ekspertlər xəbərdarlıq edir ki, belə yanaşma Ermənistanın Qarabağ məsələsində intiharı da sayıla bilər. Çünki məhz yeni Qarabağ savaşının başlanması Ermənistanın çöküşünü qaçılmaz hala gətirəcək. Bütün bunların qarşısını yalnız Ermənistanın işğal altındakı torpaqları azad eləməyə başlaması ala bilər. Amma təəssüf ki, İrəvan hələ də məsələyə sağlam məntiqlə yanaşa bilmir. Bununla bağlı ukraynalı ekspert Vitali Portnikovun fikirləri olduqca diqqət cəlb edir: “Ermənistanda problemlərin əsas səbəbi heç də hansısa klanın hakimiyyəti və korrupsiya deyildi. Klanların hakimiyyəti və korrupsiya, təbii ki, pisdir. Amma reallıqda Ermənistanın düşdüyü vəziyyət Qarabağ münaqişəsinə görədir. Qarabağ problemi Ermənistanın boynuna atılmış ilgəkdir və ona nəfəs almağa imkan vermir. Lakin ən pisi odur ki, erməni dövləti bu ilgəyi xəfiflətmək əvəzinə, onu bir az da sıxır”. Bütün bunlar bir daha təsdiq edir ki, Ermənistanın Qarabağ siyasətində dəyişiklik olmasa, düşmən ölkə bununla məhvini daha da sürətləndirəcək. Hər halda, bu xüsusda Ermənistana artıq çoxsaylı xəbərdarlıqlar da edilir. İndi seçim erməni tərəfinindir. Düşmən ölkə intihara bərabər Qarabağ siyasətini davam etdirsə, Azərbaycanın güc yolu ilə düşməni məhv etməsi qaçılmaz olacaq. Bunu önləmək üçün Ermənistanın yeganə çıxış yolu danışıqlar masasında real iradə nümayiş etdirib, artıq məsələnin həllinə yönəlik əməli addımlar atmaqdır. Əks təqdirdə düşmən sərt zərbələrə hazır olmalıdır.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
