Rusiya və Ermənistan arasında Zəngəzur dəhlizinə nəzarətlə bağlı fikir ayrılıqlarının getdikcə dərinləşməsi müşahidə edilməkdədir. Belə görünür ki, bu xüsusda Ermənistanın 2020-ci il 10 noyabr tarixli üçtərəfli bəyanatının şərtlərini pozmaq cəhdləri Rusiyada xoş qarşılanmır.
Həmin bəyanata əsasən, dəhlizə Rusiya nəzarət etməlidir. Lakin Ermənistan buna qarşıdır. Ölkənin Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryan bildirir ki, nəzarət Ermənistanın müvafiq qurumları tərəfindən həyata keçiriləcək. Qriqoryan həmçinin qeyd edib ki, Ermənistana uzun müddətdir suverenlik, yurisdiksiya və qarşılıqlılıq prinsiplərindən kənar həll yolunun tapılması üçün təzyiqlər edilir, İrəvan bununla razılaşmayacaq.
Belə yanaşma Rusiyada xoş qarşılanmır. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarova bu fonda Armen Qriqoryanı mövqeyini müəyyənləşdirməyə çağırıb: “Armen Qriqoryanın mövqeyini müəyyənləşdirməsini istərdim: ya Ermənistan tərəfi ilə normal dialoq olmalı, ya da belə bəyanatlar verilməməlidir. Biz birincini seçirik”. M.Zaxarova qeyd edib ki, A.Qriqoryanın bu yaxınlarda şərh etdiyi kommunikasiyaların açılması mövzusu Azərbaycan, Rusiya və Ermənistanın baş nazir müavinləri tərəfindən işlənilir: “Buna görə də kənardan belə şərhlərə cavab verməyi düzgün hesab etmirəm. Bu, müvafiq nümayəndələrin səlahiyyətidir”. Rusiyalı politoloq Artur Atayevin sözlərinə görə, erməni tərəfinin belə bir bəyanatı anti-Rusiya addımıdır: “İndi postsovet məkanında elə münasibətlər qurulur ki, Rusiyanın öz milli maraqları, Qazaxıstanın, Ermənistanın öz maraqları var və bunlar Avrasiya maraqlarından üstündür”.Atayev bildirib ki, indiyədək sözdən başqa heç bir hərəkət müşahidə edilməyib: “Ancaq əminliklə demək olar ki, Rusiya ilə Ermənistan arasında münasibətlərin səviyyəsi və keyfiyyəti nəzərəçarpacaq dərəcədə aşağı düşür və tam müttəfiqlik münasibətləri kimi qəbul edilmir. Bu barədə birbaşa danışmaq lazımdır”. Baş verənlərlə bağlı “armenianreport” portalı isə yazır: “2016-cı ildə Rusiya diplomatiyasının rəhbəri Sergey Lavrov müsahibəsində “Rusiya necə inciməyi bilmir” demişdi. Eyni zamanda o, Putinin sözlərini misal gətirib ki, “sevgi” və “dostluq” kimi anlayışlar daha çox şəxsi münasibətlərə aiddir və dövlətin öz maraqları var. “Eyni şəkildə, biz konkret insanlar arasındakı münasibətlər üçün şəxsi gündəlik məsələlərdə inciklik buraxırıq. Dövlətlərarası münasibətlərdə isə incimək, eləcə də sakitləşmək, hirslənmək ümumiyyətlə qəbuledilməzdir. “Qəzəblənən səhv edir” – bu məlum həqiqət əsrlər boyu yaşayır”, - Lavrov deyib.
Görünür, o vaxtdan bəri Sergey Viktoroviçin şöbəsində bir şey dəyişib, çünki orada Ermənistanadan incidilər.. Daha doğrusu, Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryandan incidilər. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarovanın Armen Qriqoryanın Ermənistanın sərhəd xidməti tərəfindən nəqliyyat kommunikasiyalarına nəzarət etməkdən imtina etməsi ilə bağlı sözlərini şərh edərkən bəyanatında da məhz küskünlük və qıcıq hiss olunurdu. Təbii ki, Moskva incidi. Necə ola bilər - Rusiya, deyirlər ki, Ermənistan-Azərbaycan danışıqlarını, o cümlədən Ermənistan ərazisindən keçəcək nəqliyyat kommunikasiyalarını blokadadan çıxarmaq məsələsini mötədilləşdirməyə çalışır . Amma özləri də hər şeyə nəzarət etmək istəyirlər. Belə vəziyyətdə milli maraqların və dövlət suverenliyinin qorunması baxımından məhz bütövlükdə Ermənistanın davranışı və Armen Qriqoryanın bəyanatı məntiqlidir. Ondan başlayaq ki, İrəvan regionda iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin bloklanmasının əleyhinə deyil – ölkəni blokadadan çıxmaq üçün bizə təcili olaraq bu lazımdır. Ölkəmizdə hər bir ağlı başında olan insan başa düşür ki, bunsuz Ermənistan üçün iqtisadiyyatı inkişaf etdirmək, xalqın rifahını yaxşılaşdırmaq çətin olacaq, daha doğrusu mümkünsüz olacaq. Məhz buna görə də Ermənistan hökuməti dəfələrlə regional iqtisadi və nəqliyyat kommunikasiyalarını açmağa hazır olduğunu bəyan edib. Ancaq bir vacib xəbərdarlıqla, onsuz blokun açılması ilə bağlı sonrakı danışıqlar bütün mənasını itirir - hər şey ərazisindən bu kommunikasiyalar keçən tərəflərin suverenliyi və yurisdiksiyası prinsipi çərçivəsində həyata keçirilməlidir. Yəni kommunikasiyalar Ermənistan ərazisindən, xüsusən də rusların və azərbaycanlıların Zəngəzur adlandırdıqları dəhlizdən keçirsə, o zaman ona ölkəmizin müvafiq strukturları nəzarət etməlidir. Zaxarovanın diqqətinə çatdırmaq lazımdır ki, Ermənistan Rusiya Federasiyasının tərkibində respublika deyil. Ermənistan suveren dövlətdir və biz özümüz öz ərazimizdə bütün nəqliyyat kommunikasiyalarına nəzarəti və təhlükəsizliyi təmin etməyə qadirik. Burada rusların simasında bizə nəzarətçilər lazım deyil. Biz Moskvadan tələb etmirik ki, Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidmətinin sərhədçiləri Transsibir dəmir yoluna və ya Primorsk diyarındakı Rusiyanın dəniz limanları vasitəsilə Çinin şimal-şərq əyalətlərini Asiya-Sakit okean hövzəsi limanları ilə birləşdirən dəhlizlərə nəzarət etsinlər. Yox, onlar Rusiyadan keçirlər, qoy ruslar özləri də nəzarət etsinlər. Amma Zəngəzurdan keçən dəhliz Ermənistan ərazisidir və burada təhlükəsizliyi Moskva istəsə də, istəməsə də ermənilər özləri həyata keçirəcəklər. Beləliklə, Armen Qriqoryan mövqeyini kifayət qədər aydın ifadə etdi. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin bəyanatında Moskvaya ermənilər tərəfindən xəyanətin harada edildiyi aydın deyil. Əgər milli maraqların və suverenliyin müdafiəsi, Zaxarovanın fikrincə, hücumdursa, əlavə etməyə bir şey yoxdur. Heç olmasa müdirinizin sözlərini xatırlayın – “kim qəzəblənirsə, səhv edir”. Ermənistan isə öz milli maraqlarının dediyi kimi hərəkət edəcək”. Beləliklə, Ermənistan mövqeyindən geri çəkilmək niyyətində deyil, bununla da Rusiya razılqşmaq istəmir. Məhz bu səbəbdən tərəflər arasında münasibətlərin daha gərgin xarakter alması gözlənilir.
Samirə SƏFƏROVA
