Rusiya Azərbaycanın tezliklə “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizinin yaradılması ilə bağlı Rusiya-İran sazişlərinə qoşulacağına ümid edir. Bunu Rusiya Prezidenti Vladimir Putin İkinci Avrasiya İqtisadi Forumunun plenar iclasında deyib.
Putin bu dəhlizin əhəmiyyətini yüksək qiymətləndirib: “Bu saziş Rusiyanın Baltik və Şimal dənizlərindəki limanlarını Fars körfəzi və Hind okeanı sahillərindəki İran limanları ilə birləşdirməyə imkan verəcək. Yeni xəttin inşasına elə bu il başlanılacaq". Yeri gəlmişkən, Rusiya ilə İran arasında imzalanan sazişə əsasən, bu ölkələr uzunluğu 170 kilometr olan, həmçinin “Şimal–Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizini birləşdirən Rəşt–Astara dəmir yolunun layihələndirilməsi və inşasını birgə maliyyələşdirəcək. İran Astarası ilə Azərbaycan Astarası arasında olan sahə isə Azərbaycan, Rusiya və İranın iştirakı ilə inşa olunacaq. Qeyd edək ki, “Şimal Cənub” dəhlizinin dəmir yolu seqmentinin əsası olan Rəşt-Astara Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolunun davamıdır. Bu yol İran, Azərbaycan və Rusiyanın dəmir yolları sistemlərini birləşdirəcək. Avropa ilə Fars körfəzi və Cənub Şərqi Asiya ölkələri arasındakı ticarət əlaqəsi və idxal-ixrac əməliyyatları məhz bu yolla həyata keçiriləcək. Rusiyanın baş nazirinin müavini Andrey Belousov qeyd edib ki, “Şimal Cənub” dəhlizinin əsas seqmentindən biri olan Rəşt-Astara dəmir yolunun tikintisi 2027-ci ilin sonuna kimi başa çatdırılacaq və istismara buraxılacaq. O bildirib ki, razılaşmaya əsasən yolun tikintisi 4 il davam edəcək. Hələlik isə layihə və geoloji işlər həyata keçirilir. Xatırladaq ki, Qəzvin–Rəşt dəmir yolunun davamı olan Rəşt–Astara dəmir yolu “Şimal-Cənub”un əsas seqmentini təşkil edir. İranın Fars körfəzi sahilindəki Bəndər Abbas və Oman dənizi sahilindəki Çabahar limanlarına daxil olan yüklərin Qəzvin–Rəşt–Astara (İran)–Astara (Azərbaycan) dəmir yolu ilə Azərbaycan və Rusiya ərazisindən tranzit olaraq Avropaya daşınacağı nəzərdə tutulur. Eyni zamanda, əks istiqamətdə də yüklərin həmin yolla daşınacağı planlaşdırılır. Bu isə yolun keçdiyi dövlətlərə ikiqat tranzit gəliri gətirəcəyini şərtləndirir. Bu xüsusda siyasi şərhçi Emin Bağırov bildirib ki, Azərbaycan adıçəkilən nəqliyyat dəhlizinin formalaşması ilə bağlı indiyədək bir sıra önəmli layihələr həyata keçirib: “Ələt–Astara magistral yolunun çəkilişi, Bakı Beynəlxalq Ticarət Limanının yenidən qurulması, habelə İran Astarası və Azərbaycan Astarası arasında dəmir yolu xətti bağlantısının yaradılması kimi layihələr böyük əhəmiyyət daşıyıb. Azərbaycan, Rusiya və İran tərəfindən Qəzvin–Rəşt–Astara dəmir yolunun tezliklə inşa edilməsinə daim maraq göstərilib və bu layihə diqqət mərkəzində saxlanılıb. Onu da bildirim ki, yolun Qəzvin–Rəşt hissəsi 2018-ci ildə istismara verilib. Rəşt–Astara hissəsində isə işlər davam etdirilib. Rusiya bu yolun elektrik xətlərinin çəkilməsi ilə yanaşı, onun tikintisinin sürətləndirilməsi üçün yardım göstərəcəyini də bildirib. İrana tətbiq olunan iqtisadi sanksiyalar yolun tikintisi üçün maliyyə vəsaitinin ayrılmasına maneələr yaradır. Buna görə də Rusiya 160 kilometrlik Rəşt–Astara dəmir yolunun tezliklə istismarı üçün səy göstərir. Çünki bu layihənin reallaşdırılması ilə Rusiya–Asiya ölkələri ticarət əməkdaşlığının genişləndirilməsinə əlverişli şərait yaranır”. Onun fikrincə, “Şimal–Cənub” dəhlizinin Azərbaycan hissəsinin yaradılması prosesi artıq son mərhələyə qədəm qoyub. Bu dəhlizin önəmli hissəsi olan Azərbaycan–Rusiya sərhədindən Azərbaycan–İran sərhədinə qədər dəmir yolu istismara tam hazır vəziyyətə gətirilib. Yeri gəlmişkən, Vətən müharibəsində Azərbaycanın tarixi qələbəsi regionumuzda nəqliyyat-kommunikasiya layihələrinin inkişafı üçün yeni imkanlar yaradıb. Zəngəzur dəhlizi açılması qarşıya önəmli vəzifə kimi qoyulub.
Region ölkələrinin nəqliyyat imkanlarını daha da artıracaq və marşrut boyu yerləşən bütün ölkələr üçün faydalı olacaq bu Zəngəzur dəhlizi Azərbaycandan Türkiyəyə daşınan yükləri qısa müddətdə Avropa və Yaxın Şərq ölkələrinə çatdırmaq imkanı yaradacaq. Dəhliz, eyni zamanda, Azərbaycanın tranzit imkanlarını daha da genişləndirəcək. perspektivdə onun “Şimal-Cənub”a inteqrasiyası da istisan olunmur. “Şimal-Cənub” dəhlizi isə həm Avropaya, həm də Rusiya ilə Fars körfəzi ölkələri arasında malların sürətli və maneəsiz tranzitini təmin edəcək. Sankt-Peterburqdan Mumbaya malların çatdırılması Süveyş kanalı vasitəsilə ənənəvi marşrutlar üzrə 30-45 gün əvəzinə təxminən 10 gün çəkəcək. Dəmir yolu ilə tranzit yüklərin ümumi həcmi ən azı 15 milyon ton təşkil edəcək. Rusiya baş nazirinin müavini Marat Xusnulli qeyd edib ki, dəhlizi eyni zamanda üç marşrut üzrə inkişaf edir: qərb marşrutu - Dağıstan və Azərbaycan, transxəzər - su nəqliyyatı, şərq marşrutu isə Qazaxıstan və Türkmənistan vasitəsilə. Yalnız Rusiya 2030-cu ilə qədər dəhlizin infrastrukturuna təxminən 280 milyard rubl sərmayə qoyacaq. İnvestisiya axını artıq marşrutun inkişaf tempində özünü göstərir. Xusnullin qeyd edib ki, son üç il ərzində bütün yol tikintisi planları yerinə yetirilib. Yaxın illərdə Sankt-Peterburqdan Vladivostoka 56 şəhərdən yan keçməklə, Qazaxıstan, Monqolustan və Çinə çıxışı olan 1-ci kateqoriyalı müasir avtomobil yolu istifadəyə veriləcək. Beləliklə, “Qərb-Şərq” dəhlizi Şimal-Cənub” dəhlizinə inteqrasiya olunacaq. O bildirib ki, Transxəzər marşrutunun inkişafı çərçivəsində gəmilərin keçməsi üçün Volqanın dibinin dərinləşdirilməsi üzrə işlər aparılır. Gələcəkdə sualtı gəmilər Həştərxan limanı vasitəsilə Volqada sərbəst hərəkət edə biləcək. Ümumilikdə, 2025-ci ilə qədər Rusiya ilə Xəzər regionu, Cənubi və Cənub–Şərqi Asiya, Fars körfəzi ölkələri arasında yük dövriyyəsi iki dəfə – 30 milyon tona, 2030-cu ilə qədər 45 milyon tona qədər artmalıdır ki, bu da 2021-ci illə müqayisədə 150 faiz çoxdur. Bütün bunlar Azərbaycana böyük tranzit gəlirlər vəd edir.
Ramil QULİYEV
