Müasir dünyada istənilən dövlətin müstəqil subyekt kimi inkişafını şərtləndirən başlıca faktorlardan biri onun əhalisinin vətənpərvərlik hissləri ilə bilavasitə bağlıdır. Xüsusən də əhalinin gənc nəslinin Vətənə bağlılıq dərəcəsi dövlətin sonrakı inkişafı üçün müstəsna önəm kəsb edir.
Vətənə bağlı olmayan xalqdan, gənclərdən məhrum ölkənin sonu iflasdır, tənəzzüldür. Günümüzdə bununla bağlı misalların sayı yetərincədir. Məsələn, Ermənistanın bu gün üzləşdiyi depopulyasiya probleminin ümdə səbəblərindən biri burada insanların Vətənə bağlı olmamasıdır. Ona görə də başqa ölkələrdə yaxşı şərait qurmaq üçün ermənilər ilk fürsətdəcə Ermənistanı tərk edirlər. Bu proses indi də davam edir.
Hər şey düzgün təhsildən başlayır
Vətənpərvərlik məsələsində Azərbaycanla bağlı vəziyyət bu gün tam müsbət bir məcradadır. Məhz vətənpərvər nəsil Azərbaycan ərazilərinin işğalına son verdi, İkinci Qarabağ müharibəsində möhtəşəm qələbəyə imza atdı. Lakin bu vəziyyətdə indi tələb olunan başlıca məsələ vətənpərvərlik hisslərinin tərbiyəsinin daha böyük uğurla davam etdirilməsidir. Bunun üçün ilk olaraq məktəbəqədər təhsildə, eləcə də orta məktəbdə qeyd edilən məsələyə xüsusi diqqət etmək zəruridir.
Məsələ burasındadır ki, vətənpərvərlik hissləri erkən uşaqlıqdan formalaşır. Uşağın vətənpərvərlik hisslərinin tərbiyəsi gələcək vətəndaşın formalaşması üçün əsasdır. Mənəvi, vətənpərvərlik hisslərinin tərbiyəsi indiki vaxtda sadə deyil. Kiçik yaşlı şagirdlərin vətənpərvərlik hisslərinin tərbiyəsinə aşağıdakılar daxildir: Vətənə məhəbbət və sədaqət hisslərinin inkişafı; Vətənin mənafeyindən çıxış etməyə hazır olmaq, onun mədəniyyəti, nailiyyətləri və uğurları ilə fəxr etmək; lazım olanda Vətənin, xalqın mənafeyini müdafiə etmək istəyi. Vətənpərvərlik hisslərinin tərbiyəsi üçün böyük imkanlar sinifdənkənar fəaliyyətlərdədir. Sinifdənkənar fəaliyyətlər təhsil prosesinin tərkib hissəsidir. O, uşaqların asudə vaxtının mənalı keçirilməsinə, onların özünüidarəetmədə və ictimai faydalı fəaliyyətdə iştirakına olan tələbatının ödənilməsi məqsədilə təşkil edilir. Onun təşkili prosesində şagirdlərin təhsilinin təşkilinin müxtəlif formalarından istifadə edilə bilər. İdman və intellektual oyunlar, dərnəklər, konsertlər, ekskursiyalar, oyunlar, müsabiqələr və sairi buna misal kimi göstərmək olar. Sinifdənkənar məşğələlər sinif sistemindən fərqləndiyinə görə, bu, daha kiçik yaşlı şagirdlərin marağına səbəb ola, vətənpərvərlik hisslərinin formalaşmasına təsir göstərə bilər. O da məlumdur ki, məktəbəqədər təhsil şəxsiyyətin formalaşmasında vətəndaş keyfiyyətlərinin ilkin şərtlərinin qoyulduğu mühüm dövrdür. Məktəbəqədər təhsil müəssisələri uşaqlarda ətraf aləm, doğma təbiətə, Vətənə münasibət haqqında ilk təsəvvürləri formalaşdırmaq üçün nəzərdə tutulmuş təhsil sisteminin ilkin həlqəsidir. Daha sonra orta məktəb və ali təhsil pilləsində də buna ciddi diqqət olunmalıdır. Burada o da qeyd edilməlidir ki, ümumtəhsil məktəblərində həyata keçirilən kütləvi tədbirlər, maarifləndirmə və təbliğat işləri bilavasitə şagirdlərin mənəvi, fiziki, psixoloji hazırlığının təmin edilməsinə, onlarda Vətənə, doğma torpağa məhəbbət hissinin yüksəldilməsinə, eləcə də milli-mənəvi dəyərlərin qorunub saxlanmasına yönəldilməlidir. Həmçinin interaktiv və nümunəvi dərslərin təşkili şagirdlərin biliklərinin artırılması, qabaqcıl təcrübənin öyrənilməsi ilə yanaşı, onların vətənpərvərlik və milli-mənəvi dəyərlərə sadiqlik ruhunda tərbiyə olunmasında mühüm rol oynamalıdır. İndi cəmiyyətin bütün təbəqələrində, xüsusilə gənclər arasında vətənpərvərliyin gücləndirilməsi istiqamətində elmi baxımdan hazırlanmış sistemli fəaliyyət də mühüm şərtdir. Vətənpərvərlik tərbiyəsi o zaman səmərəlidir ki, bu proses məqsədyönlü olsun, pedaqoji təsirin forma və üsullarından istifadə sistemini əhatə etsin.
Vətənpərvərlik tərbiyəsində digər məqamlar da xüsusi diqqət mərkəzində saxlanmalıdır
O da nəzərə alınmalıdır ki, vətənpərvərlik cəmiyyət qarşısında məsuliyyət, ailəyə, evə, ölkəyə, hətta doğma təbiətə dərin mənəvi bağlılıq hissi, başqa insanlara qarşı dözümlü münasibətdir. Azərbaycan nümunəsində bura azərbaycançılıq da aid oluna bilər. Çünki azərbaycançılığın özəyini həm də Vətən təəssübkeşliyi təşkil edir. bu mənada vətənpərvərlik hisslərinin tərbiyəsində tarixi biliklər də çox vacibdir. Tarixi bilmək böyüyən insanın vətəndaş mövqeyinin formalaşması, Vətənə məhəbbət tərbiyəsi, keçmişə mənsubluq hissi, öz indisi və gələcəyi haqqında dəqiq təsəvvür üçün mühüm önəm kəsb edir. Həmçinin gənclərin hərbi vətənpərvərlik ruhunda tərbiyəsi, onların zərərli vərdişlərdən qorunmasında milli-mənəvi dəyərlərimizin rolu və bu istiqamətdə həyata keçirilən maarifləndirmə tədbirlərinin əhəmiyyəti də diqqtədən knarda qalmamalıdır.
Milli mənlik şüurunun inkişaf etdirilməsində, vətənpərvərlik tərbiyəsində böyüklərin, xüsusən də yaxın insanların nümunəsi böyük əhəmiyyət kəsb edir. Yaşlı ailə üzvlərinin, Vətən Müharibəsi iştirakçıları, onların cəbhə və əmək şücaətləri ilə bağlı həyatından konkret faktlara əsaslanaraq, uşaqlara “Vətən qarşısında borc”, “Vətənə borc” kimi mühüm anlayışlar aşılamaq lazımdır. Uşaq və gənclərin Vətənimizi sevdiyimizə görə ikinci Qarabağ müharibəsində qalib gəldiyimizi, Vətənin xoşbəxtliyi üçün canından keçmiş qəhrəmanlarına hörmətlə yanaşdığını başa düşmələri vacibdir. Çünki bu, onun vətənpərvərliyində mühüm əhəmiyyət kəsb edəcək. Nəzərə alınmalıdır ki, vətənpərvərlik qəhrəmanlığın əsasını qoyan amildir. Eləcə də vətənpərvərlik insanda fədakarlıq, qəhrəmanlıq və məğlubedilməzlık hissi yaradır, apardığı mübarizədə onda inam hissini gücləndirir. Bu, nəticə etibarı ilə millətin varlığının təməl sütunlarından birinə çevrilir. Çünki millətin vətənpərvərliyi onun tamlığının, bütövlüyünün təməli sayılır. Ümumiyyətlə, bir xalqın, millətin vətənpərvərlik şüuru onun digər xalqlar və millətlər tərəfindən qəbul edilməsi, tanınması deməkdir. Belə vəziyyətdə istənilən ölkə, dövlət uğurla inkişaf edir, davamlı nailiyyətlərin müəllifinə çevrilir.
Tahir TAĞIYEV Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
