Ukraynada davam edən müharibə fonunda maraq doğuran məsələ bu ölkəyə Qərb yardımlarının nə qədər davam edəcəyidir. Çünki müharibənin gələcəyi bu faktdan əhəmiyyətli dərəcədə asılıdır. Hazırda diqqət çəkən məqam Ukraynaya yardım məsələsində Qərbdə yaranan fikir ayrılığının dərinləşməsidir.
Beynəlxalq məsələlər üzrə ekspert Maykl Qfeller və ABŞ-ın Səudiyyə Ərəbistanındakı keçmiş səfiri Devid Rundell Amerikanın həftəlik “Newsweek”jurnalı üçün yazdıqları məqalədə diqqəti ona yönəldirlər ki, ABŞ Rusiya ilə mübarizə aparmaq üçün avropalı müttəfiqlərinə arxalanır, lakin bu, sonsuza qədər davam edə bilməz. Səbəblər siyahısında müəlliflər, xüsusən enerjinin qiymətinin sürətlə artmasına, inflyasiyaya və yaşayış minimumunun ümumi bahalaşmasına səbəb olan anti-Rusiya sanksiyalarının səbəb olduğu Avropanı bürüyən iqtisadi böhranı ilk olaraq vurğulayırlar. Bu amillər artıq bir sıra Avropa ölkələrində hakimiyyətin ən yüksək eşelonlarında istefalara səbəb olub. Bölgəni iqtisadiyyatın əsas sahələrində çalışan işçilərin tətil dalğası bürüyüb. Ekspertlər ictimai narazılığın və iğtişaşların artacağını proqnozlaşdırır. Məqalədə deyilir ki, Avropa liderləri nələr olacağını aydın dərk edirlər: “Macarıstan prezidenti Viktor Orban Rusiyaya qarşı sanksiyaları pisləyib. Avropa Komissiyasının vitse-prezidenti Frans Timmermans onunla razılaşaraq xəbərdarlıq edib ki, bu qış enerji çatışmazlığı səbəbindən Avropanı çox, çox güclü münaqişələr və çəkişmələr gözləyir. Bütün bunlar müttəfiqlərinə arxalanan ABŞ-ın maraqları üçün yaxşı heç nə vəd etmir. Avropa İttifaqı ölkələri ABŞ-a Rusiyaya qarşı mübarizədə qeyri-müəyyən müddətə kömək etməkdə davam etməyəcək. Bu, regionda yaxınlaşan iqtisadi böhranla bağlıdır. Rusiyaya qarşı sanksiyaların tətbiqi səbəbindən Avropa enerji qiymətlərinin artması, inflyasiya və yaşayış minimumunun artması ilə əhatə olunub. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin xarici siyasət planlaşdırılması departamentinin direktoru Aleksey Drobin bu fonda Qərblə əməkdaşlıq dövrünün başa çatdığını elan edib. Onun sözlərinə görə, hazırda Avropa-ABŞ münasibətlərində 24 fevral 2022-ci il tarixindən əvvəlki vəziyyətə qayıtmağın mümkünsüzlüyünü anlayaraq illüziyalardan qurtulmağın vaxtıdır”. Elə Almaniyanın “Velt” nəşri də yazır ki, Rusiyaya qarşı sanksiyalar səmərəliliyini itirir. Qeyd olunur ki, Avropa İttifaqının Rusiyaya sanksiya tətbiq etməsinə baxmayaraq, bu ölkənin Almaniya ilə xarici ticarətinin artması bütün bu addımların effektsizliyini sübut edir: “Qərbin Rusiyaya sanksiyalarının əsas məqsədi Putini diz çökdürmək yox, ona xəbərdarlıq etməkdir. Amma çətin ki, Rusiya bu xəbərdarlığa qulaq assın. Avropa İttifaqı Rusiyadan kömür, polad, ağac, sement, balıq, spirtli içkilər və qızıl məhsullarının idxalını məhdudlaşdırsa da, Rusiyanın Almaniyada inkişaf edən qaz biznesi açıq şəkildə bu itkiləri kompensasiya edir. Belə ki, təkcə iyun ayında alman istehlakçıları Rusiya təchizatçılarına 3,5 milyard avro köçürüb. Bu da may ayı ilə müqayisədə təxminən 5% artım deməkdir. 2021-ci ilin may ayı ilə müqayisədə artım hətta 39% təşkil edir”.
NATO-nun baş katibi Yens Stoltenberq qeyd edir ki, Rusiyaya qarşı Qərb ölkələri arasında parçalanma fəlakətlə nəticələnə bilər: “Rusiya prezidenti Vladimir Putinin Ukraynadakı ambisiyalarında uğur qazanmaması bizim marağımızdadır. Putinin istədiyini hərbi güc tətbiq edərək əldə etdiyi bir dünya bizim üçün çox təhlükəli bir dünyadır. Əgər Rusiya bu müharibədə qalib gəlsə, Vladimir Putin təsdiqləyəcək ki, zorakılıq işə yarayır. O zaman digər qonşu ölkələr növbəti hədəf ola bilər”. Stoltenberq bildirib ki, bu münaqişədə NATO-nun iki tapşırığı var: Ukraynanın dəstəklənməsi və münaqişənin NATO və Rusiya arasında tammiqyaslı müharibəyə çevrilməsinin qarşısının alınması. O əlavə edib ki, NATO Ukraynanın beynəlxalq hüquqla müəyyən olunmuş özünümüdafiə hüququnu dəstəkləyir və Rusiyanın 2014-cü ildə Krımı ilhaq etdiyi tarixdən etibarən NATO, həmçinin üzv ölkələr ABŞ, Kanada, Böyük Britaniya və Türkiyə Ukraynaya yardım edib. Stoltenberq vurğulayıb ki, təxminən 1 ay öncə keçirilən Madrid sammitində bütün NATO ölkələri Ukraynanın lazım olduğu qədər dəstəklənməsində razılaşıblar. Amma bu məsələdə artan fikir ayrılıqları da müəyyən fəsadlar yarada bilər. Ekspertlər qeyd edir ki, Qərb yardımlarının fikir ayrılığı səbəbindən azalması halında Rusiya Ukraynanın işğalı niyyətini reallaşdıra biləcək. Məhz bu fonda Rusiya prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskov bildirib ki, Kreml Ukrayna böhranını öz şərtləri əsasında diplomatik yolla həll etmək istəyir. Onun sözlərinə görə, rəsmi Moskvanın şərtləri İstanbul görüşündə Rusiya və Ukrayna nümayəndə heyətləri tərəfindən razılaşdırılıb. Ukrayna prezidenti Vladimir Zelenskinin buna cavabı gecikməyib: “Rusiya həqiqətən müharibənin bitməsini istəsəydi, indi Ukraynanın cənubuna ehtiyat qüvvə çəkməzdi və Ukrayna ərazisində qətlə yetirilən günahsız insanların kütləvi məzarlarını yaratmazdı”.
Ramil QULİYEV
