Ukraynada baş verənlər dünyanı yeni nüvə təhdidi, “Çernobıl” atom elektrik stansiyasında (AES) baş verən qəzanın təkrarının yaşanması təhlükəsi ilə üz-üzə qoyub. Buna səbəb Ukraynadakı Zaporojye vilayətində baş verənlər, burada yerləşən Avropanın ən böyük atom elektrik stansiyasının rusların nəzarətinə keçməsidir.
Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentliyin (MAQATE) baş direktoru Rafael Qrossi bildirir ki, Ukraynadakı “Zaporojye” atom elektrik stansiyası tamamilə nəzarətdən çıxıb. O, Avropanın ən böyük atom elektrik stansiyasının təftiş və təmirə ehtiyacı olduğunu da xüsusi olaraq vurğulayıb: “Rusiyanın işğalı altında olan “Zaporojye” AES-in ətrafında nüvə təhlükəsizliyinin bütün prinsipləri pozulub. Biz bunun davam etməsinə imkan verə bilmərik. Problemdən çıxış yolları axtarmaqda davam edirik. Bu qlobal problemdir, vəziyyətdən çıxış yollarının tapılmasına bütün ölkələr öz töfhəsini verməlidir. Rusiyanın işğalı altında olan “Zaporojye” AES-in ətrafında nüvə təhlükəsizliyinin bütün prinsipləri pozulub. Müharibə gedən regionu iki dəfə ziyarət etmişəm və vəziyyətin çox ağır olduğunu vurğulamaq istəyirəm. Biz bunun davam etməsinə imkan verə bilmərik. Problemdən çıxış yolları axtarmaqda davam edirik. BMT-nin bölgədə olduğunu görmək və proseslərdə iştirakını hiss etmək vacibdir”. Qeyd edək ki, Rusiyanın elektrik stansiyasını ələ keçirdiyi dövrdə bölgədəki binaların bombalanması beynəlxalq narahatlıqla qarşılanıb. “Zaporojye” AES-də işlər hazırda Rusiya qüvvələrinin nəzarəti altında ukraynalı kadrlar tərəfindən aparılır. Bu fonda ABŞ dövlət katibi Entoni Blinken Rusiyanı zavoddan hərbi baza kimi istifadə etməkdə ittiham edib: “Rusiya ukraynalıları atəşə tutmaq üçün “Zaporojye” AES-dən hərbi baza kimi istifadə edir. Onlar Ukraynanın cavab atəşi açmayacağından əmindirlər. Çünki bu atəş təsadüfən nüvə reaktoruna və ya yüksək radioaktiv tullantıların anbarına dəyə bilər”. Blinkenin fikrincə, Kreml təhlükəli nüvə qılıncına əl atır: “Vladimir Putin Ukraynanı dəstəkləyən ölkələri bütün tarix boyu heç vaxt görülməmiş nəticələrlə hədələyir”. ABŞ-ın Müharibənin Öyrənilməsi İnstitutu da bildirir ki, Rusiya Qərb ölkələrini nüvə fəlakəti ilə qorxutmağa çalışır: “Bunun üçün onlar işğal altında olan Enerqodardakı “Zaporojye” AES-dən istifadə edirlər. AES-in ətrafında yerləşdirilən rus qoşunları son həftələr Ukraynanın Nikopol və başqa mövqelərinə hücum edərək, Ukraynanı qəsdən çətin vəziyyətə salıblar. Ya Ukrayna atəşə cavab verərək beynəlxalq qınağa məruz qalacaq və nüvə insidentini risqə atacaq (Ukrayna qüvvələrinin bunu etmək ehtimalı azdır), ya da Rusiya qüvvələrinə mövqelərini “təhlükəsiz zonadan” atəşə tutma imkanı verəcək. Görünür, işğalçılar ümid edirlər ki, mümkün nüvə fəlakəti Qərb ölkələrini Ukraynaya cənubu işğaldan azad etməkdə köməkdən çəkindirəcək”. Ukrayna rəsmiləri də bildirir ki, ruslar elektrik stansiyasının ərazisinə qoşun yerləşdirib və hərbi texnika saxlayırlar. Pentaqonun sifarişlərini yerinə yetirən ABŞ mərkəzli araşdırma mərkəzi olan “Rand Corporation”ın analitikləri isə qeyd edir ki, Qərblə qarşıdurma kəskinləşsə, Rusiya Avropaya nüvə zərbəsi endirə bilər. Bildirilib ki, Rusiya Ukraynadakı münaqişənin üfüqi eskalasiyasına gedərək, NATO-nun avropalı üzvlərinə sıçratmaqla zərbələr endirmək qərarı verə bilər. Qeyd olunub ki, NATO-nun Ukraynadakı müharibəyə birbaşa hərbi müdaxiləsinin qaçılmaz olması Rusiyanı belə bir addım atmağa sövq etmək iqtidarındadır.
Baş verənlərə münasibət bildirən BMT baş katibi Antonio Quterreş qeyd edir ki, münaqişələr dünyanı nüvə müharibəsinə və məhvə doğru aparır: “Soyuq müharibə bitdikdən sonra göy üzündən silinən buludlar yenidən toplanır. İndiyə qədər biz inanılmaz dərəcədə şanslıyıq, lakin uğur nüvə münaqişəsinə çevrilməkdə olan geosiyasi gərginliyə qarşı strategiya və ya müdafiə deyil. Dövlətlər nüvə silahı ehtiyatı saxlamaqla təhlükəsizlik axtarsalar da, bu, yeni gərginliyin artmasına şərait yaradan əsas səbəbdir”. Quterreş, həmçinin, Yaxın Şərq və Koreya yarımadasındakı gərginliyə, o cümlədən Rusiyanın Ukraynaya müdaxiləsinə işarə edərək, Kremlin dəfələrlə nüvə silahından istifadə ilə bağlı hədələrini xatırladıb. Quterreş vurğulayıb ki, hazırda dünya ölkələrinin arsenalında 13 minə yaxın nüvə silahı var. Onun sözlərinə görə, dünyada nüvə silahından istifadə təhlükəsi soyuq müharibənin qızğın vaxtından bəri görünməmiş səviyyəyə çatıb: “Bəşəriyyət Xirosima və Naqasakiyə endirilən zərbələrdən alınan dərsləri unutmaq təhlükəsi ilə üz-üzədir. Geosiyasi gərginlik yeni zirvələrə çatıb”. BMT-nin baş katibi nüvə silahının istifadəsinə qarşı 77 illik normanın təcili olaraq yenidən təsdiqlənməsi və gücləndirilməsinin zəruriliyini bəyan edib: “Bu, bütün üzv ölkələrdən möhkəm öhdəlik tələb edir, nüvə müharibəsi risqini azaldır və bizi tərksilah yoluna qaytarır”. Lakin indilikdə baş verənlər nüvə təhlükəsi risqinin sürətlə artmaqda olduğunu göstərir.
Samirə SƏFƏROVA
