Rusiyanın suveren Ukraynaya qarşı işğalçılıq siyasəti davam edir. Eyni zamanda zəbt edilmiş ərazilərdə ilhaq kursu aparılır. Saxta “birləşmə referendumları”na hazırlıq gedir.
“Ukraynanın cənub əraziləri Rusiyanın tərkibinə daxil olacaq”. Bunu Krımın Rusiyadakı daimi nümayəndəsi Georgi Muradov deyib. “Şübhə etmirəm ki, keçmiş Ukraynanın cənubunda işğaldan azad edilmiş ərazilər Rusiyanın bölgəsinə çevriləcək”, - deyə o əminliklə bildirib.
Krımın daimi nümayəndəsi iddia edib ki, cənub əraziləri “Ukraynaya hədiyyə edilib, halbuki, tarixən orada rusdilli əhali yaşayıb”. Muradova görə, artıq həmin ərazilərdə mülki-hərbi idarələr yaradılır, Rusiya televiziya kanalları fəaliyyət göstərir, rus valyutasından istifadə olunmağa, məktəblər isə Rusiya dərslikləri əsasında təhsilə başlayır.
Ukrayna prezidenti Vladimir Zelenski aprelin sonunda xəbərdarlıq etmişdi ki, Rusiya qoşunlarının işğal elədiyi ərazilərdə referendum keçirilərsə, Kiyev Moskva ilə danışıqlar prosesindən geri çəkiləcək. Zelenski həmçinin ölkəsinin müharibədə qalib gələcəyi və Ukraynaya aid bütün əraziləri geri alacağına dair qətiyyətli olduğunu söyləyib. Bu nə dərəcədə realdır?
Məlumdur ki, hərbi əməliyyatlara başlayarkən Rusiya Ukraynanın ərazilərinin ən azı Kiyev də daxil olmaqla böyük hissəsini tutmaq istəyirdi. Müharibənin ilk günlərində planın belə olduğu göz qabağında idi. Lakin sonradan aydın oldu ki, buna nail olmaq mümkün deyil və daha real planlar ortaya qoyulmalıdır. Bundan sonra Kiyev və Çerniqovdan çəkilmək qərarına gələn Moskva Krımın, Donetsk və Luqanskın mövcud statuslarının tanınmasına nail olmaq üçün “bufer zona” yaratmaq və gələcəkdə həmin əraziləri tələblərin qəbul olunması qarşılığında geri qaytarmaq planını işə saldı. Ancaq bu onun “minimum proqramı”dır. İşlər yaxşı getsə rusların gələcəkdə yeni “müstəqil respublikalar” yaratmaq barədə də düşünə biləcəkləri də istisna olunmur. Hələlik bu mümkün görünmür. ABŞ kəşfiyyatının və Pentaqonun etiraf etdiyi kimi bu gün müharibədə “pat” vəziyyəti yaranıb. Nə Rusiya qabağa gedə bilir, nə də Ukrayna onu tutduğu mövqelərdən vurub çıxara bilir.
ABŞ-ın “Lend-liz qanunu” ilə verməyi planlaşdırdığı hərbi texnika bütünlüklə təyinat nöqtəsinə gəlib çatdıqdan sonra vəziyyətin Ukraynanın xeyrinə dəyişməsi mümkündürmü? Çox istəyərdik ki, belə olsun və Ukrayna rus qoşunlarını işğal etdikləri ərazilərdən vurub çıxara bilsin. Ancaq bunun baş verməsi mümkün görünmür.
Çox güman ki, Ukraynanın hərbi cəhətdən güclənməsi Rusiyanın geri çəkilməsi ilə deyil, daha qəddar üsullara əl atması ilə nəticələnəcək. Bu halda taktik nüvə silahlarından, kimyəvi silahlardan və digər kütləvi qırğın silahlarından istifadə halları ortaya çıxa bilər. Rusiya hakim dairələri- “dünyanın imperialist gücləri bizə qarşı birləşiblər, biz təkbaşına birləşmiş qüvvələrlə üz-üzə qalmışıq və bu ədalətsizlikdir”-deyib, öz qəddar hərəkətlərinə haqq qazandırmağa çalışa bilərlər.
Ukrayna prezidenti V.Zelenski danışıqların kəsiləcəyini və mümkünsüz olacağını gah Mariupolda mühasirədə olanların öldürülməsi ilə, gah Rusiya qoşunlarının işğal elədiyi ərazilərdə referendum keçirməsi ilə, gah da digər şərtlərlə əlaqələndirir. Ancaq bu cür fikirlər ciddi hesab oluna bilməz və Ukrayna liderinin dalbadal bəyanatlar verərkən bir az götür-qoy etməsi, hadisələrin hansı istiqamətə gedəcəyini anlamağa cəhd göstərməsi pis olmazdı. Rusiya-Ukrayna sülh danışıqları qaçılmazdır və bu istiqamətdə dalbadal “ultimatum”lar səsləndirmək, onun özünü çətin vəziyyətə sala bilər.
Bu gün sülh danışıqlarını təşkil edə biləcək yeganə ölkənin Türkiyə olduğunu hamı etiraf edir və yaxın aylarda danışıqların başlanması istisna olunmur. Sülh danışıqlarında əsas maneə bir tərəfdən ABŞ və Böyük Britaniyanın mövqeyi, digər tərəfdən Rusiyanın bir çox tələbi ifadə edən “ultimatum”lar irəli sürməsidir. Cəbhədə “pat” vəziyyəti davam etdikcə mövqelərin dəyişməsi ehtimalı da artacaq. İlk belə siqnal Rusiyanın Avropa Birliyindəki daimi nümayəndəsi Vladimir Çijovdan gəldi. O, Sky News telekanalına verdiyi müsahibədə bir tərəfdən əməliyyatların nəzərdə tutulduğu kimi getdiyini iddia etsə də, digər tərəfdən, Rusiyanın yeni ərazilər işğal etmək istəmədiyini, Moskvanın tələblərinin Ukraynanın neytral statusu, Krımın və Donbas respublikalarının indiki statusunun tanınması olduğunu bəyan etdi. Kifayət qədər ziddiyyətli olsa da bu bəyanat sülh danışıqlarının nəticə verəcəyinə olan ümidləri xeyli artırır. Zənnimcə, həm Rusiya, həm də qərbin müharibədə təmsilçisi olan Ukrayna “tam və qəti qələbə” ümidlərindən imtina etsələr, Türkiyənin vasitəçiliyi ilə təşkil olunacaq sülh danışıqları nəticə verə və bu qanlı müharibəyə son qoyula bilər.
Abutalıb SƏMƏDOV Azərbaycan Naminə Alyans Partiyasının sədri
