12 noyabr tarixində baş tutan Türk Şurası İstanbul Sammiti türk dünyası dövlətlərinin gələcək hədəflərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından olduqca önəmli oldu. Ümumilikdə, ən mühüm qərar ad dəyişikliyi ilə bağlı idi. Belə ki, bundan sonra türk liderlərinin birliyi Şura deyil, Təşkilat adlandırılacaq və türkdilli ifadəsi türk dövlətləri ifadəsi ilə əvəzlənəcək.
Beləliklə, Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasının adı “Türk Dövlətləri Təşkilatı”na dəyişdirilib. Qeyd edək ki, Türk Dövlətlərindən ibarət təşkilatın yaradılmasının əsasları Naxçıvan Bəyanatında öz əksini tapmışdı. 12 il ərzində yol xəritəsi qismində çox mühüm irəliləyişlər əldə edən Şura nəhayət yeni ad, status, proqram və hədəfləri ortaya qoyaraq mühüm qərarlar qəbul etdi. Xatırladaq ki, 3 oktyabr 2009-cu ildə Naxçıvan şəhərində keçirilmiş Zirvə Görüşündə Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Türkiyə təşkilatın təsisçiləri kimi türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın və strateji tərəfdaşlığın yeni formatını müəyyənləşdirmişdi. 1992-ci ildən davamlı şəkildə keçirilən Türkdilli Ölkələrin Dövlət Başçılarının Zirvə görüşlərindən qaynaqlanan ümumi siyasi iradənin nəticəsi olaraq yaradılmış Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurası 12 ildir ki, müstəqil türk respublikaları və xalqları arasında təhsil, elm və mədəniyyət, iqtisadiyyat, nəqliyyat, turizm sahələrində tərəfdaşlıq əlaqələrinin dərinləşdirilməsinə yönəlmiş müzakirələrin aparıldığı, təkliflərin irəli sürüldüyü mühüm siyasi platforma kimi çıxış edirdi. Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurası yarandığı gündən Azərbaycan bu təşkilatın türk coğrafiyasında inteqrasiya proseslərinin avanqardına çevrilməsi üçün mühüm addımlar atdı.
Görünən budur ki, sosial şəbəkələrin rusdilli seqmentlərində bu əməkdaşlıq platforması ilə bağlı böyük narahatlığın ifadə olunduğu gözə dəyir. Bununla yanaşı, Avroittifaqın da bu inteqrasiyanı qısqançlıqla qarşıladığı üzə çıxır. Müxtəlif qütblərdə olan bu narahatlığın kökündə duran səbəb nədir?
Politoloq Rəşad Bayramov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, qısqançlığın səbəbləri çoxdur: “Bir neçə gün öncə bütün dünyanın gözü İstanbulda idi. Türk Dövlətləri Şurası özünün səkkizinci Zirvə Görüşündə öz sıralarına yeni üzv dövlətlər əlavə etdi. Bundan sonra Türkmənistan da TDŞ-da müşahidəçi statusunda təmsil olunacaq. Bundan başqa, Bəyannamədə üzv və müşahidəçi dövlətlər Asiya və Avropa arasında Fiber Optik yüksəksürətli internet xəttinin tikintisini nəzərdə tutan Digital Hub layihəsinin həyata keçirilməsində Azərbaycana dəstək verməyə dəvət edildilər. Eləcə də, Transxəzər Beynəlxalq Şərq-Qərb Orta Dəhlizi çərçivəsində Zəngəzur dəhlizi yeni yaranmış fürsət kimi vurğulandı və üzv dövlətlərin müvafiq qurumları Azərbaycan Respublikası Hökumətinin dəhlizin tezliklə fəaliyyətə başlaması üçün səylərini dəstəkləməyə çağırıldı. Bəzi dairələrdə yaşanan narahatlığa ən gözəl cavabı Türkiyə prezidenti Ərdoğan verdi. O dedi ki, əslində heç kim Türk Dövlətləri Təşkilatının varlığından narahat olmamalıdır, tam əksinə, bu təşkilatın bir üzvü olmağa çalışmalıdırlar.
Bəli, ortaq tarixə və mədəniyyətə sahib qardaşları ayıra biləcək heç bir hüdud yoxdur.
Ərdoğan doğru olaraq qeyd edib ki, “Soyuq müharibə” dövründə bir-biri ilə qucaqlaşmağı xəyal edən qardaşlar bu gün birlik və bərabərlik içərisində ortaq gələcəklərini inşa edirlər. Burada qəribə nə var ki? Dünyada müxtəlif birlik formatları var və onlara normal yanaşılırsa, bunu da həzm etməlidirlər. Əslində, bir vaxtlar utopiya kimi səslənən Turan qurulur.
Bu, bölgədə Rusiya və Çinin hegemonluğunu neytrallaşdıran ən ciddi birlikdi. Həmçinin bu, Avropa və Amerikanın da maraqlarına xidmət edir. Ona görə də, hesab edirəm ki, Avropa Birliyi və Amerika buna dəstək verməlidir. Təəssüf ki, əksini görürük. Bu təşkilata daxil olan, yəni “Türk Dövlətləri Təşkilatı”nın üzvü olan dövlətlərin əraziləri tarixi Turan əraziləridir. İstəsəniz bunu ümumi şəkildə Turan, istəsəniz indi yaradılmış adı ilə - “Türk Birliyi” kimi də çağıra bilərsiniz, çünki bu, mahiyyəti dəyişmir. Bizim də maraqlarımıza daxildir ki, türk dövlətləri qurum şəklində birləşsin, hətta buraya Pakistan və Əfqanıstan da qoşulacağı təqdirdə artıq klassik Turan meydana çıxacaq. Əminəm ki, bu təşkilat genişlənəcək. Çünki həm iqtisadi, həm də siyasi cəhətdən olduqca cəlbedicidir”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
