Məlum olduğu kimi, Azərbaycan Ermənistana daha 5 erməni diversantını geri qaytarıb. Bunlar Mels Ambardanyan, Rafik Karapetyan, Jora Manukyan, Ovsep Manukyan və Sedrak Soqomonyandır.
Onu da qeyd edək ki, qaytarılanlar, bundan öncəkilərdən fərqli olaraq, yüngül cinayət edən və 6 ay cəza alanlar, yaxud sərhədi səhvən keçənlər deyil. Bu şəxslər konkret cinayət əməlinə görə ittiham olunublar.
Daha bir maraqlı məqam ondan ibarətdir ki, diversantların qaytarılmasında sülhməramlıların keçmiş komandanı Rüstəm Muradov iştirak edib. Halbuki, Rüstəm Muradov artıq bir aydan çoxdur sülhməramlıların komandanı deyil. Hətta ondan sonra Mixail Kosobokov təyin edilmişdi, 2 həftədən sonra Kosobokovu Gennadi Anaşkin əvəz etdi. Bunlar fonunda belə fikirlər səslənir ki, pərdə arxasında daha maraqlı proseslər cərəyan edir. Hesab edilir ki, Azərbaycan bütün bunlara mina xəritələrinin Ermənistandan tam alınması, Qarabağdakı erməni terrorçuların çıxarılması, Zəngəzur və dəhlizi, sərhədlərin müəyyən edilməsi, sülh müqaviləsinin imzalanması halında razılıq verə bilər. Artıq erməni tərəfi rəsmən bəyan edib ki, Azərbaycanla dəmiryolu əlaqəsində ilkin razılaşma var. Digər razılaşmaların olması da mümkündür, sadəcə, indi bu barədə məlumatın ictimailəşdirilməsi məqbul hesab edilmir. Ukraynalı politoloq Aleksey Voronenko da bu xüsusda “axar.az” portalına açıqlamasında olduqca maraqlı məqamlara toxunub: “Sülhməramlıların keçmiş komandanı Rüstəm Muradovun Bakının Ermənistan tərəfinə diversiya əməlləri sübut olunmuş beş “əsiri” təhvil vermə prosesinə başçılıq etməsi təkcə Azərbaycanın deyil, elə Rusiyanın da ekspert dairərinin marağına səbəb olub. Hanı bəs Mixail Kosobokov, hanı Gennadi Anaşkin? Regiondan xəbəri olmayan dərhal bunun bir siyasi oyun olduğunu düşünər, amma Kreml çox gözəl anlayır ki, hazırki vəziyyətdə İrəvana yeni bir qarışıqlıq, xaos lazımdır. Bunun üçün də onlar istənilən təxribata əl ata bilərlər. Birincisi, artıq gizli danışıqlar yolu ilə əldə edilmiş razılıqlara əməl olunma prosesinə yaxın günlərdə start verilməlidir. Buraya ilk növbədə bütün erməni silahlı birləşmələrinin Azərbaycan ərazilərindən çıxarılması, Zəngəzur dəhlizinin açılması və sülh sazişi daxildir. Sonrakı mərhələdə Bakı Ermənistandakı öz anklavları ilə də dəhlizlərin olmasını təmin edəcək. Həmin anklavlara azərbaycanlılar geri dönəcək. Onların təhlükəsizliyini də elə İrəvanın özü təmin etməli olacaq.
İkincisi, hazırda Nikol Paşinyanın da əlinə bir “bayraq” verilməli idi. Çünki o öz xalqına müraciət etməli olacaq. Əsirlərin geri qaytarılmasını söyləyər-söyləməz, sülh sazişindən də söz açacaq. Hazırda bu, Paşinyan üçün hava-su qədər vacibdir”. Onun sözlərinə əsasən, yuxarıda deyilənləri bir araya yığsaq, qarşımızda aydın bir mənzərə açılacaq: “Amma bu mənzərənin gizli məqamları da var. İrəvan “aranı qatsa”, bu proseslər ertələnəcək, bu isə nə Kremlin, nə də Bakının planlarına daxildir. Deməli, ermənilərə “aranı qatmaq” imkanını sıfra endirmək lazım idi. Bunu isə “yeni təyin olunmuşlar” – Kosobokov və yaxud Anaşkinin üzərinə qoymaq təhlükəli idi. Burada “oturuşmuş” birisi lazım idi. Muradov isə artıq ermənilərin “dilini bilir” və onlara belə bir şans verməzdi. Elə də oldu. İndi gözləmək qalır. Yaxın günlərdə regionda böyük dəyişikliklər gözlənilir”. Çox maraqlıdır ki, Ermənistanda hakimiyyətə yaxın deputatlar da baş verənlərlə bağlı indi loyal fikirlər səsləndirir. “Vətəndaş Müqaviləsi” partiyasına daxil olan deputat Vigen Xaçatryan bildirir ki, “Ermənistanın Qarabağsız gələcəyi yoxdur” fikrini irəli sürmək təhlükəlidir: “Əsas məqsəd Ermənistan olmalıdır, Qarabağ yox. Bu ərazilərin Ermənistan ərazisi olduğu ilə bağlı heç bir söhbət gedə bilməz, məsələ “Qarabağdakı ermənilərin həyatı Azərbaycanın tərkibində təhlükəlidirmi” şəklində qoyulmalıdır. Digər deputat Qagik Melkonyan isə bildirib ki, Qarabağdakı ermənilərin təhlükəsizliyinin təminatçısı Ermənistan yox, Rusiyadır: “Orada nə baş verir” sualının cavabı da Rusiya səfirliyindədir”. Paşinyanın komandasından olan deputatların belə fikirləri rəsmi İrəvanın Qarabağa dair real mövqeyi hesab oluna bilər, sadəcə olaraq, erməni cəmiyyətinin nəbzinə uyğun daha ehtiyatla ictimailəşdirilir. Ermənistanda artıq nəzərə alırlar ki, İkinci Qarabağ müharibəsi təkcə Azərbaycan torpaqlarının 30 illik işğaldan qurtulması demək deyil, bu, həm də bütün qonşu ölkələrin inkişafına ciddi təsir edə biləcək bir çox siyasi, xüsusən də iqtisadi düyünlərin çözülməsidir. Elə bu yaxınlarda Ermənistanın iqtisadiyyat naziri Vaan Kerobyan jurnalistlərə açıqlamasında Ermənistan, Türkiyə və Azərbaycan arasında nəqliyyat əlaqələrinin bərpasının onların təşəbbüs imkanlarını və rəqabət qabiliyyətini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdıracağını söyləyib. Onun sözlərinə görə, Dünya Bankı, Asiya İnkişaf Bankı və Ermənistan hökumətinin hesablamalarına görə, üç ölkə arasında nəqliyyat əlaqələrinin bərpası, hətta pandemiya fonunda belə, Ermənistanın iqtisadi artımını təmin edəcək. O da faktdır ki, Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, Azərbaycan Cənubi Qafqaz regionunda yeni reallıqlar yaradıb və bunu hamı, xüsusən də İrəvan nəzərə almalıdır. Ermənistan regional əməkdaşlıqla qonşularına qarşı qanunsuz, əsassız ərazi iddiaları arasında seçim etməlidir. Belə görünür ki, İrəvan regional əməkdaşlığa daha çox meyl edir.
Samirə SƏFƏROVA
