Azərbaycan xarici siyasətində prioritet məsələlərdən biri də regionda bütün ölkələrin maraqlarına cavab verən əməkdaşlıq platformasının yaranması, ölkələr arasında müxtəlif sferaları əhatə edən əlaqələrin genişlənməsidir. Bu istiqamətdə Azərbaycan tərəfindən müvafiq addımlar da atılır. Eyni zamanda, Azərbaycan və onun müttəfiqi Türkiyə regionda hadisələrin istiqamət axarını təyin edən əsas güc mərkəzi qismində çıxış edir.
Azərbaycan-Türkiyə tandemi bu gün Cənubi Qafqazda hadisələrin inkişaf axarının müəyyən edilməsində həlledici mövqeyə malikdir. Bu, artıq dünya miqyasında, o cümlədən hər iki ölkəyə qarşı düşmənçilik siyasəti aparan Ermənistanda açıq etiraf edilir. Azərbaycan və Türkiyə liderlərinin səyi nəticəsində son illər ərzində ölkələrimiz arasında qardaşlıq, dostluq münasibətləri, strateji tərəfdaşlıq əlaqələri daha da möhkəmlənib. Bunun nəticəsində Türkiyə Azərbaycan sayəsində Cənubi Qafqazda daha güclü mövqe sahibinə çevrilib. Bunu rusiyalı politoloq Mixail Maqid də xüsusi olaraq vurğulayır. O bildirib ki, Cənubi Qafqaz bölgəsində Türkiyə regional gücə çevrilib: “İkinci Qarabağ müharibəsindən əvvəl Rusiyanın bölgədəki gücü mütləq idi. Ancaq müharibə vaxtı və sonra yeni vəziyyət yarandı. İndi isə 2 qlobal güc var: Türkiyə və Rusiya. Bakı Ankara ilə getdikcə hərbi və iqtisadi ittifaq yaradır, bununla bərabər orduları möhkəmlənir. Ermənistana gəlincə, sarsıdıcı bir məğlubiyyətdən sonra güclü Azərbaycan-Türkiyə ittifaqının mövcudluğunu da nəzərə alsaq, Ermənistanın bir dövlət olaraq varlığı indi tamamilə Rusiyadan asılıdır”. Politoloq qeyd edib ki, Türkiyənin Cənubi Qafqazda güclənməsi Rusiyanın bölgədəki ana strategiyasını təhlükəyə atıb: “Rusiyanın bölgədəki hədəfi Türkiyə və İranın təsirinin genişlənməsini əngəlləmək olub. Ancaq II Qarabağ müharibəsindən sonra Türkiyənin bölgədəki təsiri o qədər artdı ki, bunu Rusiyanın strateji uğursuzluğu kimi də başa düşmək olar”.
Eyni mövqe Ermənistan Kommunist Partiyasının sədri Yercanik Kazaryan tərəfindən də sərgilənir: “Azərbaycan və Türkiyə Ermənistan üzərində üstünlüklərini getdikcə artırır. Bu halda Ermənistanın Rusiya və Belarusla birgə ittifaq dövlətinə daxil olması irəliyə doğru mühüm addım olar və iqtisadiyyata müsbət təsir edə bilərdi. Gənc mütəxəssislər Rusiyaya gedir və ingiliscə möhtəşəm danışırlar, amma onların çox zəif rus dili var. Ona görə də rus dili dərslərinin sayı ən azı iki dəfə artırılmalıdır”. Erməni akademik Ruben Safratsyanın da məsələyə münasibəti maraqlıdır: “Bakı və Ankara təkcə Ermənistana, Qarabağa deyil, bütün ermənilərə və regiona Türkiyənin Cənubi Qafqazda yeni statusda möhkəmlənməsinin, Azərbaycan-Türkiyə ittifaqının nə qədər dərin olduğunun təqdimatını ediblər”. Bu şəraitdə hesab edilir ki, Ermənistan üçün ən yaxşı hal regionda Bakı və Ankara ilə əməkdaşlıq əlaqələrinin qurulmasıdır. Xatırladaq ki, Azərbaycan regionda sülh və konstruktv əməkdaşlıq təklifləri irəli sürür. Ermənistan qəbul etməlidir ki, onun təhlükəsizliyinə və iqtisadi inkişafına regionun lider ölkəsi olan Azərbaycandan başqa heç bir dövlət zəmanət verə bilməz. Ermənistanın xarici asılılıqdan qurtulmasının və beynəlxalq münasibətlərin müstəqil iştirakçısına çevrilməsinin yeganə yolu rəsmi Bakının sülh müqaviləsi təklifini qəbul etməsi, Azərbaycan və Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşdırılmasından keçir. Azərbaycanın və Türkiyənin ərazi bütövlüyünü tanıması, əsassız iddialarından əl çəkməsi, beynəlxalq hüquq normaları çərçivəsində sərhədlərin delimitasiya və demarkasiyasını həyata keçirməsi, nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin, xüsusən də Zəngəzur dəhlizinin açılması Ermənistan üçün əsas və yeganə xilas yoludur. Ermənistan onu da qəbul etməlidir ki, Azərbaycan-Türkiyə tandemi regionda həlledici amildir. Bu tandem davamlı olaraq güclənməkdədir və belə gedişlə o, qlobal miqyasda da həlledici söz sahibi olacaq. Azərbaycan-Türkiyə tandemi ilə normal münasibətlər Ermənistanın gələcəyi üçün böyük önəm kəsb edir. Məhz bu halda Ermənistan kənar qüvvələrin əlində alət olmaqdan xilas ola, həqiqi müstəqilliyə qovuşa bilər. Əks təqdirdə bu ölkə kimlər üçünsə regionda forpost olmaqda davam edəcək, daim xarici asılılıq vəziyyətində qalacaq.
Bu gün Ermənistanda real əhalinin sayı iki milyondan azdır və bu gedişlə o, daha da azalacaq. Çünki ölkədə məşğulluq səviyyəsi çox aşağıdır, iş yoxdur. Azərbaycanın işğal faktını aradan qaldırması fonunda Qarabağda çox məhsuldar torpaqlardan məhrum olan Ermənistanı daha böyük problemlər, ərzaq qıtlığı gözləyir. Bununla bağlı Ermənistanda artıq həyəcan təbili çalınır. Bu problemlərdən yeganə çıxış yolu Ermənistanın Azərbaycan və Türkiyə ilə münasibətlərini mümkün qədər tez normallaşdırmasıdır. Qarabağda qalan ermənilərin də durumu yaxşı deyil. İş o yerə çatıb ki, Rusiya sülhməramlılarının müvəqqəti olaraq yerləşdikləri Azərbaycan ərazisindəki ermənilər separatçıların tör-töküntülərinin zülmünə etiraz ediblər. Etirazçılar separatçıların tör-töküntüsünə başçılıq edən Araik Arutyunyanın rüşvətxorluq etdiyini bildiriblər. Onlardan biri qeyd edib : “Araik Arutyunyan torpaqları zəbt edib. Deyirlər ki, guiya 100-ə yaxın kəndli (Azərbaycan ərazisində yaşayan erməniləri nəzərdə tutur) texnikaya görə təzminat alıb. Lakin kimdən soruşuruq, aldım deyən yoxdur. Ancaq adamı olanın zənglərinə cavab verilir. İşsizlərə yardım edilmir”.
Qeyd edək ki, onlar İrəvanda Ermənistan hökumətinin binası qarşısında etiraz aksiyası keçiriblər. Göründüyü kimi, İrəvan və havadarları Azərbaycanın erməni vətəndaşlarını özlərinə cəlb etmək üçün yalan vədlər verir, lakin problemlərini həll etmirlər. Heç bir hüquqi, qanuni fəaliyyəti olmayan əldəqayırma, oyuncaq idarəetmə sistemi isə rüşvətxorluq və dələduzluqla məşğuldur. Bütün bunlardan xilas olmaq üçün ermənilər Azərbaycan-Türkiyə tandeminin şərtlərini qəbul etməlidir.
Ramil QULİYEV
