Bir çox silahlı münaqişələrdən sonra özünü göstərən əsas problemlərdən biri də minalanmış sahələrlə bağlıdır. Müxtəlif hesablamalara əsasən, dünyanın 60 ölkəsinin ərazisində hələ də on milyonlarla partlamamış mina təhdidi qalmaqda davam edir. Təəssüf ki, həmin ölkələr sırasında Ermənistanın günahı üzündən Azərbaycan da yer alır.
Bu gün minalardan, Azərbaycanla yanaşı, ən çox əziyyət çəkən ölkələrdən sırasında Əfqanıstan. Anqola, Kamboca, Suriya, İraq, Liviya, Benin, Seneqal, Qvineya kimi ölkələr də ciddi əziyyət çəkir. Bu əziyyəti artıran əsas səbəblərdən biri isə minalanmış ərazilərin xəritəsinin yoxluğu və ya bilərəkdən təqdim edilməməsidir. Bir sıra hallarda belə xəritələr heç tərtib edilmir. Məsələn, Afrikada mövcud münaqişələr olan ərazilərdə adətən belə xəritələr tərtib edilmir. Bəzi hallarda isə müharibədə məğlub olan tərəf ya minalanmış ərazilərin xəritəsini təqdim edir, ya da bu, məğlub tərəfdə aparılan axtarış zamanı üzə çıxır. Məsələn, İkinci Dünya müharibəsində müttəfiq qüvvələr çoxsaylı belə xəritələr ələ keçirmişdi. ABŞ-ın 2003-cü ildə İraqa müdaxiləsindən sonra bəzi minalı ərazilərin xəritəsi bu ölkənin əlinə keçmişdi. Azərbaycanda isə Ermənistan bu məsələ ilə bağlı hələ də ciddi problemlər yaratmaqa davam edir. Bu səbəbdəndir ki, Azərbaycanın tarixi zəfəri ilə başa çatan Vətən müharibəsindən sonra qarşıda duran əsas vəzifələrdən biri də azad edilmiş ərazilərin minalardan təmizlənməsidir. Bu prosesin sürətlə getməsi üçün Azərbaycan Ermənistandan dəfələrlə minalanmış ərazilərin xəritəsini tələb etsə də, qarşı tərəf bundan imtina edir. Ermənistanın bu addımı isə Azərbaycana qarşı edilən müharibə cinayətidir.
Qeyd edək ki, Prezident İlham Əliyev Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasının videokonfrans formatında qeyri-formal Zirvə görüşündə çıxışı zamanı bu məsələni həm tədbir iştirakçılarının, həm də bütün dünya ictimaiyyətinin diqqətinə çatdırdı: “Müharibədən sonra bir çox azərbaycanlı mülki şəxs və hərbçi minaya düşərək həlak olub və yaralanıb. Ermənistan bugünə qədər bizə mina xəritələrini vermir. Bu, növbəti hərbi cinayətdir. Ona görə minalardan təmizləmə işi daha çox vaxt aparacaq. Bu işlər başa çatmadan, əlbəttə ki, biz köçkün, qaçqın soydaşlarımızı o torpaqlara qaytara bilmərik”. Minalanmış ərazilərin xəritəsini Azərbaycana verməkdən imtina etməklə Ermənistan doğma torpaqlarına qayıtmaq istəyən məcburi köçkünlərin həyatını təhlükə altına qoymağa çalışır. Bununla Ermənistan növbəti dəfə beynəlxalq humanitar hüquq prinsiplərini kobud şəkildə pozmuş olur.
BMT Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən 2017-ci ildə qəbul edilən 2365 saylı qətnaməyə əsasən, quruma üzv dövlətlər minaya qarşı mübarizədə öhdəliklərini yerinə yetirməlidir. Bu öhdəliklərdən biri də məhz postmüharibə dövründə minalanmış ərazilərin xəritəsinin təqdim edilməsi ilə bağlıdır. Ermənistan bu xəritəni Azərbaycana verməməklə qeyd edilən qətnamənin tələblərini pozur. Bu səbəbdən BMT Təhlükəsizlik Şurası çərçivəsində Ermənistana qarşı müvafiq addımların atılması zəruri şərt kimi çıxış edir. Ermənistanla bağlı BMT Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən müvafiq tədbirlərin görülməsi bu ölkənin minalanmış ərazilərin xəritəsini verməməklə yaratdığı mənfi presedentin genişlənməsinin qarşısını ala bilər. Eyni zamanda bu, beynəlxalq hüququn tələblərinin yerinə yetirilməsi baxımından da mühüm əhəmiyyətə malikdir. Ermənistanda nəzərə alınmalıdır ki, minalanmış ərazilərin xəritəsinin Azərbaycana təqdim edilməməsi bölgədə sülhün bərqərar olmasına və ikitərəfli münasibətlərin normallaşmasına əngəl törədir. Bütün bunlardan ən çox zərər görən isə ictimai-siyasi, sosial-iqtisadi böhran yaşayan Ermənistan özü olacaq. Beynəlxalq müstəvidə də belə yanaşma hakimdir ki, ərazilərin minalardan təmizlənməsi Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh üçün ilkin şərtdir. Yaranmış vəziyyətdə Ermənistan üçün digər bir problem bu ölkənin minaların yerləşdirilməsi ilə bağlı məsuliyyətə cəlb edilməsi ola bilər. Bunun üçün bütün hüquqi əsaslar mövcuddur. İndiki halda Ermənistan “Müharibə qurbanlarının müdafiəsi haqqında” 1949-cu il 12 avqust tarixli Cenevrə konvensiyalarını, 10 oktyabr 1980-ci il “Hədsiz zərərli sayıla bilən və ya seçimsiz nəticələrə malik ola bilən müəyyən adi silah növlərinin istifadəsinə qoyulan qadağalar və ya məhdudiyyətlər haqqında” Konvensiyanın İkinci Protokolunun tələblərini kobud şəkildə pozur. “Hədsiz zərərli sayıla bilən və ya seçimsiz nəticələrə malik ola bilən müəyyən adi silah növlərinin istifadəsinə qoyulan qadağalar və ya məhdudiyyətlər haqqında” Konvensiya minalanmış ərazilərin dəqiq qeyd edilməsini və döyüş əməliyyatları başa çatdıqdan sonra minaların təmizlənməsi üçün lazımi tədbirlərin görülməsini tələb edir. Bu protokola məhəl qoymadığı üçün Ermənistana qarşı sanksiyaların tətbiqi mümkündür. Minalanmış sahələrin xəritəsini Azərbaycana verməkdən imtina edən Ermənistan dünya miqyasında bir daha özünün hərbi cinayətkar obrazını yaradır. Bu, sözügedən ölkənin beynəlxalq müstəvidə onsuz da xoşagəlməz vəziyyətdə olan nüfuz və mövqeyinə ciddi zərbələr vurur.
Samirə SƏFƏROVA
