“...Biz təklif etdik ki, Şuşa İslam dünyasının paytaxtı olsun. Əminəm ki, bu, gələcəkdə mümkün olacaq. Biz Azərbaycanın uğur tarixini digər ölkələrdə də təbliğ etməyə nail olacağıq”. Bunu ISESCO-nun baş direktoru Salim bin Məhəmməd əl-Malik brifinqdə bildirib.
ISESCO-nun baş direktorunun Şuşanın gələcəkdə İslam dünyasının paytaxtı olmasını təklif etməsini olduqca mühüm bir təşəbbüs adlandıran ekspertlər hesab edirlər ki, Şuşa təkcə Azərbaycanın deyil, bütün İslam dünyasının bir parçasıdır. Ermənistanın işğalı dövründə Şuşadakı İslam mədəniyyətinə, dini abidələrinə qarşı düşmən tərəfindən dağıdıcılıq, məhvetmə cinayətləri törədilsə də, Şuşanın əksər abidəsi, tarixi binaları dağıdılsa da, yenə də onun özündə milli-dini indentikliyi qoruyub saxladığını deyən ekspertlər hesab edirlər ki, gələcəkdə Şuşanın İslam dünyasının paytaxtı olması o deməkdir ki, Şuşa İslam tarixinin əhəmiyyətli bir şəhəri olaraq beynəlxalq müstəvidə müdafiə olunacaq, qorunacaq. Əslində, onun gələcəkdə İslam dünyasının paytaxtı olması bu şəhərimizin İslam dünyası üçün hansı dəyərə, hansı əhəmiyyətə malik olduğunu göstərir.
Ekspertlər deyirlər ki, indiyə kimi bir sıra müsəlman ölkələrində ayrı-ayrı qədim tarixi şəhərlər “İslam mədəniyyətinin paytaxtı” elan ediliblər. 2009-cu ildə Bakı, 2018-ci ildə Naxçıvan, 2019-cu ildə
Fələstinin paytaxtı Qüds, Tunisin paytaxtı Tunis, Bruneyin paytaxtı Seri Begavan, Qvineya-Bisaunun paytaxtı Bisau şəhərləri “İslam mədəniyyətinin paytaxtları” seçilib. Qahirə (Misir), Asiya qrupundan Buxara (Özbəkistan) və Afrika qrupundan Bisau (Qvineya Bisau) şəhərləri 2020-ci il üçün “İslam mədəniyyəti paytaxtları” elan edilmişdi.
Ekspertlər bildirirlər ki, indiyə qədər İslam dünyasının paytaxtı statusu daşıyan şəhər olmayıb. Onlar hesab edirlər ki, Azərbaycanın dövlətçilik, mədəniyyət tarixində əhəmiyyətli rolu olan Şuşa bu statusu daşıyan ilk şəhər ola bilər.
Ekspertlər bir məqamı da xatırladırlar ki, Şuşa düşmən işğalında olduğu dövlərdə ermənilər Fransanın bəzi şəhərləri ilə Şuşanı “qardaşlaşdırmaq” istəsələr də, hətta bununla bağlı qondarma qərarın qəbul olunmasına nail olsalar da, Şuşa o şəhərlərin heç biri ilə qardaşlaşmadı, qopdu. Çünki bu şəhərlərin heç biri Şuşa ilə tarixi, mədəni, mənəvi bağlılığa malik deyildi. Saxta qardaşlaşdırma ona görə də özünü doğrultmadı. Amma Şuşa təpədən dırnağa İslam dünyası ilə sıx bağlıdır, doğmadır.
“İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı və digər islamyönümlü qurumlar, müsəlman dövlətləri ISESCO-nun bu təklifinə müsbət yanaşacaq”
Orta əsrlər dövrü Azərbaycan tarixinin araşdırcısı, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Akif Quliyev “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, dünya təcrübəsində bir sıra şəhərlərin “İslam mədəniyyətinin paytaxtı”, “İslam dünyasının mədəniyyət paytaxtı” olaraq elan edilməsi təcrübəsi olsa da, amma İslam dünyasının paytaxtı yeni status sayıla bilər: “Dünya təcrübəsində bir sıra tarixi, İslam mədəniyyətində xüsusi rolda çıxış edən şəhərlərə xüsusi yanaşma var. Həmin şəhərlər əsasən “İslam mədəniyyətinin paytaxtı”, mədəni mərkəz kimi elan edilir və bu şəhərlərdə xüsusi layihələr, tədbirlər həyata keçirilir. Məsələn, Qazaxıstanın Türküstan şəhəri İslam aləmində mədəni mərkəzlərdən biri sayılır. Yəni bu şəhərdə İslam dini abidələri həddən artıq olduğu və İslam mədəniyyəti bu şəhərdə xüsusi rolda çıxış etdiyi üçün Türküstan şəhəri İslam aləminin mədəni mərkəzinə çevrilib. ISESCO-nun baş direktorunun Şuşanın gələcəkdə İslam dünayasının paytaxtı olmasını təklif etməsi çox təqdirələyiqdir. Düşünürəm ki, bu çox ağıllı, uzaqgörən və düzgün təklifdir. Şuşa doğrudan da, ilk növbədə, Azərbaycanın mədəniyyət ocağıdır. Şuşanın gələcəkdə İslam dünyasının paytaxtı olaraq İslam mədəniyyətinin əsas mərkəzinə çevrilməsi çox faydalı olardı. Şuşada bizim bir sıra abidələrimiz var ki, onlar İslamın ən maraqlı, diqqətçəkən dövrlərini əks etdirir. Bu baxımdan, Şuşanın İslam dünyasının paytaxtına çevrilməsi üçün kifayət qədər tarixi, mənəvi əsas var. İslam dünyasının təcrübəsində mədəniyyət paytaxtları statusu daşıyan şəhərlər olub, indi də var, amma İslam dünyasının paytaxtı tamamilə yeni statusdur. Bu yeni məsələ olduğu üçün buna müsbət mənada reaksiyalar verilməli və bu istiqamətdə işlər sürətləndirilməlidir. Əgər Şuşanın İslam dünyasının paytaxtı seçilməsi təklifi baş tutarsa, gerçəkləşərsə, çox yaxşı olardı. Çünki burada qarşımıza həm iqtisadi, həm siyasi, həm mədəni-tarixi məqsədlər qoyula bilər, bütün müsəlman ölkələri, İslam dünyası Şuşanın İslam dünyasının paytaxtı kimi təşkilində mühüm rol oynamalıdır və bu şəhərin öz funksiyasını yerinə yetirməsi üçün format düzgün seçilməlidir. Bu belə olarsa, effekti böyük olar. Səmərqənd, Türküstan hardasa bu funksiyaları yerinə yetirir, amma onlar bir mədəniyyət – elmi mərkəzlər kimi ortaya nümunələr qoyurlar. Amma Şuşanın İslam dünyasının paytaxtı statusunda gələcəkdə öz funksiyasını yerinə yetirməsi çox böyük effekt verər. ISESCO-nun baş direktorunun Şuşanı İslam dünyasının paytaxtı elan etməklə bağlı təklifi birbaşa bu şəhərimizin, oradakı mədəni, dini, tarixi irsin beynəlxalq miqyasda qorunması, müdafiə və təbliğ edilməsinə xidmət edir. Bütövlükdə, bu çox gözəl və faydalı ideyadır. Hesab edirəm ki, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı və digər islamyönümlü qurumlar, müsəlman dövlətləri ISESCO-nun bu təklifinə müsbət yanaşacaq və 2021-ci ildə Şuşa İslam dünyasının paytaxtı elan ediləcək. Şuşa buna layiqdir” - deyə A.Quliyev vurğuladı.
A.Quliyev qeyd etdi ki, bu statusun Şuşanın bütün zamanlarda Azərbaycanın tarixi ərazisi, Azərbaycanın tarixi şəhəri olaraq dünyada təbliğ olunmasında çox mühüm rolu olacaq.
İradə SARIYEVA
