Qədim və zəngin maddi-mədəni, mənəvi dəyərlərə malik olan Azərbaycan bir sıra nüfuzlu beynəlxalq qurumlarla, ümumdünya təşkilatları ilə sıx əməkdaşlıq qurub və bu əməkdaşlıq sahəsində ölkəmiz kifayət qədər uğur əldə edib. Azərbaycanın BMT-nin mühüm təsisatlarından biri olan UNESCO ilə hərtərəfli əlaqələr yaratması, bu quruma üzv dövlət kimi çoxşaxəli işlər görməsi diqqəti cəlb etməyə bilmir.
Məlum olduğu kimi, 25 il əvvəl UNESCO üzrə Milli Komissiyanın yaradılması ilə bağlı Heydər Əliyev mühüm sərəncam imzalayıb. Milli Komissiyanın yaradılması nəticəsində bu 25 ildə hansı nailiyyətlər əldə etmişik və nələrə nail ola bilməmişik?
Ekspertlər qeyd etdilər ki, UNESCO-Azərbaycan əlaqələrinin inkişafı ilə bağlı sabiq Azərbaycan Prezidenti mərhum Heydər Əliyev mühüm addım ataraq 1993-cü ilin dekabr ayında Fransa Respublikasında rəsmi səfərdə olarkən UNESCO-nun baş direktoru Federiko Mayorla görüşüb. UNESCO-nun nizamnaməsinə görə, üzv dövlət təhsil, elm və mədəniyyətlə məşğul olan qurumların fəaliyyətini UNESCO-nun işi ilə əlaqələndirmək üçün, ilk növbədə, Milli Komissiya yaratmaq yolu ilə müvafiq tədbirlər həyata keçirməlidir. Ona görə də UNESCO üzrə Azərbaycan Respublikasının Milli Komissiyasının yaradılması üçün lazımi addımlar atılıb və Heydər Əliyev bununla bağlı 21 fevral 1994-cü il tarixində Sərəncam imzalayıb. Sərəncama əsasən, Milli Komissiya Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyinin nəzdində yaradılıb, xarici işlər naziri onun sədri təyin edilib və eyni zamanda, sədrə Milli Komissiyanın tərkibini müəyyən etmək səlahiyyəti verilib.
Aydın Xan Əbilov: “Azərbaycan maddi və mənəvi irsinin UNESCO-nun nadir əsərləri sırasına daxil edilməsi beynəlxalq əməkdaşlığın əsas göstəriciləridir”
Yeni Yazarlar və Sənətçilər Qurumunun rəhbəri, yazıçı-kulturoloq Aydın Xan Əbilov bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, UNESCO-Azərbaycan əlaqələrinin qurulduğu ilk dövrlərdən başlayaraq ölkəmizlə bu qurum arasında müştərək tədbirlər həyata keçirilib. A.X.Əbilovun sözlərinə görə, Azərbaycan Respublikasının sabiq prezidenti Heydər Əliyevin “Kitabi Dədə Qorqud” dastanının 1300 illik yubileyinin keçirilməsi ilə bağlı 20 aprel 1997-ci il tarixli Fərmanına əsasən, yubiley üzrə Dövlət Komissiyası yaradılıb, 21 fevral 1999-cu il tarixində Dövlət Komissiyasının tədbirlər planı haqqında Sərəncam imzalanıb.
O qeyd etdi ki, 9 aprel 2000-ci il tarixində Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Türkiyənin dövlət başçılarının və UNESCO baş direktoru (sabiq ) K.Matsuranın iştirakı ilə “Kitabi Dәdә Qorqud" dastanının 1300 illik yubileyinə həsr olunmuş təntənəli tədbir keçirilib.
Müsahibimiz vurğuladı ki, 15 sentyabr 2005-ci il tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev UNESCO ilə Azərbaycan Respublikası arasında qarşılıqlı əlaqələrin inkişaf səviyyəsini nəzərə alaraq, UNESCO üzrə Azərbaycan Respublikasının Milli Komissiyası ilə bağlı əlavə tədbirlər haqqında Sərəncam imzalayıb. Onun sözlərinə görə, Sərəncama əsasən UNESCO üzrə Azərbaycan Respublikasının Milli Komissiyasının yeni tərkibi müəyyənləşdirilib. Milli Komissiya Azərbaycanın UNESCO-dakı siyasətinin əsas istiqamətlərini müəyyən edir. “Bu gün Azərbaycanla UNESCO arasında əlaqələr davamlı şəkildə həyata keçirilir. Bu istiqamətdə Heydər Əliyev Fondunun apardığı məqsədyönlü fəaliyyəti xüsusi qeyd etməliyik. Azərbaycan maddi və mənəvi irsinin UNESCO-nun nadir əsərləri sırasına daxil edilməsi beynəlxalq əməkdaşlığın əsas göstəriciləridir. Muğam sənətinin, aşıq sənətinin, Novruz bayramının, İçərişəhərin, tar ifaçılığı sənətinin UNESCO-nun nadir, şah əsərləri sırasına daxil edilməsi Azərbaycanla bu təşkilat arasında olan əməkdaşlığın davamlılığını deməyə əsas verir. Sözsüz ki, bütün bu işlər, nadir irsimizin bu siyahıya daxil edilməsində Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban Əliyevanın rolu danılmazdır” - deyə bildirən A.X.Əbilov hesab edir ki, Parisdə UNESCO-nun baş qərargahında qurumun Baş Konfransının 40-cı sessiyası çərçivəsində UNESCO üzrə Azərbaycan Respublikasının Milli Komissiyasının yaradılmasının 25 illiyinin təntənə ilə qeyd edilməsi də görülən uğurlu işlərin və məqsədyönlü siyasətin bariz nümunəsidir.
Azərbaycan dövlətinin UNESCO-nun prinsip və qaydalarına həmişə riayət etdiyini, bu quruma saysız töhfə verdiyini deyən müsahibimiz qeyd etdi ki, Milli Komissiya UNESCO ilə elm, təhsil, mədəniyyət, informasiya və kommunikasiya sahələrində əməkdaşlıq həyata keçirib, UNESCO-nun proqram və tədbirlərinin hazırlanmasında və reallaşdırılmasında yaxından iştirak edib.
Milli Komissiyanın 25 illik fəaliyyəti ərzində gördüyü işlərdən danışan müsahibimizin sözlərinə görə, Azərbaycan regional və beynəlxalq səviyyələrdə çoxsaylı layihə həyata keçirib.
A.X.Əbilov vurğuladı ki, təkcə 2018-ci il ərzində UNESCO ilə əməkdaşlıq çərçivəsində bir sıra tədbirlər həyata keçirilib. UNESCO üzrə Azərbaycan Respublikasının Milli Komissiyasının dəstəyilə Azərbaycanda və xarici ölkələrdə bir sıra tədbirlər təşkil olunub, o cümlədən, Azərbaycanın görkəmli bəstəkarı Qara Qarayevin 100 illik yubileyi UNESCO-nun baş qərargahında və Almaniyada qeyd edilib. Komissiyanın dəstəyilə Azərbaycan muğamının UNESCO-nun Bəşəriyyətin Qeyri-Maddi Mədəni İrsi üzrə Reprezentativ Siyahısına daxil edilməsinin 10 illiyi münasibətilə təşkilatın baş qərargahında, İtaliya, Türkiyə və Almaniyada muğam konsertlərinin təşkil olunduğunu qeyd edən müsahibimiz bildirdi ki, 2018-ci ildə ölkəmiz UNESCO-nun Qeyri-Maddi Mədəni İrsin Qorunması üzrə Hökumətlərarası Komitəsinə üzv seçilib. Hökumətlərarası Komitənin Mavriki Respublikasının paytaxtı Port Luis şəhərində keçirilən 13-cü sessiyasında “Çövkən-ənənəvi Qarabağ atüstü oyunu” faylı ilə bağlı milli hesabat qəbul olunub. O dedi ki, bundan başqa, “Yallı (Köçəri, Tənzərə), Naxçıvanın ənənəvi qrup rəqsləri” adlı nominasiya Təcili Qorunmaya Ehtiyacı olan Qeyri-Maddi Mədəni İrs Siyahısına və Azərbaycan, Türkiyə və Qazaxıstanın birgə “Dədə Qorqud/Korkyt Ata/Dede Korkut irsi: Dastan mədəniyyəti, xalq nağılları və musiqisi” adlı çoxmillətli nominasiya UNESCO-nun Qeyri-Maddi Mədəni İrsin Reprezentativ Siyahısına daxil edilib.
A.X.Əbilov qeyd etdi ki, regional əməkdaşlıqdan bəhs edən Ermənistanın heç bir çoxmillətli nominasiyası yoxdur.
Azərbaycan Respublikasının Milli Komissiyasının 25 illik fəaliyyəti ilə bağlı Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyindən qəzetimizə verilən məlumata görə, bu mövzuda dəfələrlə mətbuata məlumatlar verilib.
Leyla Abdullayeva: “UNESCO üzrə Milli Komissiyanın əldə etdiyi uğurlar çoxdur”
Nazirliyin Mətbuat xidmətinin rəhbəri Leyla Abdullayeva bizimlə söhbətində bildirdi ki, Milli Komissiya tərəfindən görülən işlərin sayı həddindən artıq çoxdur: “UNESCO üzrə Milli Komissiyanın əldə etdiyi uğurlar çoxdur. Bu sahədə görülən işlərlə, əldə edilən uğurlarla bağlı çox fikirlər bildirmək olar. Bu barədə bütün informasiyalar, məlumatlar, çıxış və fikirlər mediada yer alıb”.
Prezident İlham Əliyevin 2018-ci il 29 avqust tarixli Sərəncamı ilə Milli Komissiyanın yeni tərkibi təsdiq olunub və hazırda komissiyanın 17 üzvü var. Milli Komissiya yerli qurumların müvafiq layihələrinin həyata keçirilməsinə dəstək verir, bundan əlavə, xarici ölkələrdəki diplomatik nümayəndəliklərimizlə birgə tədbirlər həyata keçirir.
Qeyd edək ki, bir müddət əvvəl Xarici işlər naziri Elmar Məmmədyarov Milli Komissiyanın 25 illiyi ilə bağlı bu sahədə əldə etdiyimiz uğurlarla bağlı mətbuata müsahibəsində “Bu il Milli Komissiyanın yaradılmasının 25 ilinin tamam olmasını nəzərə alaraq, ölkə daxilində və xaricində, o cümlədən, UNESCO-nun baş qərargahında bir sıra tədbirlərin keçirilməsini planlaşdırırıq. Vurğulamaq istərdim ki, Azərbaycan Respublikası UNESCO dəyərləri və prinsiplərinə sadiqdir və bu, UNESCO ilə səmərəli əməkdaşlıq münasibətlərimizlə təsdiqlənir.
Azərbaycan-UNESCO əlaqələrinin təməlinin qoyulmasında ümummilli liderimiz Heydər Əliyevin böyük rolu olub. Hələ sovet dövründə ulu öndər UNESCO-nun Azərbaycanla bağlı təşkil etdiyi tədbirlərdə yaxından iştirak edib.
Azərbaycan Respublikası müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra - 1992-ci il iyunun 3-də UNESCO-ya üzv oldu. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əliyevin 1993-cü ilin dekabrında UNESCO-nun baş direktoru Federiko Mayorla keçirdiyi görüş UNESCO ilə uğurlu əməkdaşlıq münasibətlərinin inkişafına təkan verib.
Hazırda Azərbaycan ilə UNESCO arasında əməkdaşlıq əlaqələrinin möhkəmləndirilməsi siyasəti Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Ölkəmizlə UNESCO arasında əlaqələrin inkişafında və genişlənməsində Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti, UNESCO-nun xoşməramlı səfiri xanım Mehriban Əliyevanın müstəsna xidmətləri olub. Xanım Mehriban Əliyevanın himayəsi ilə UNESCO çərçivəsində mədəni irsin qorunması, mədəniyyətlərarası dialoqun təşviqi, gender bərabərliyi, təhsilin inkişafı və digər sahələrdə əhəmiyyətli layihələr həyata keçirilib. Məhz xanım Mehriban Əliyevanın çoxşaxəli fəaliyyəti nəticəsində Azərbaycanın 2 maddi və 13 qeyri-maddi mədəni irs nümunələri UNESCO-nun müvafiq siyahılarında yer alıb” - deyə qeyd etmişdi.
İradə SARIYEVA
