Görkəmli qaraçay-balkar yazıçısı Murad Ölməzin povesti Azərbaycan dilində…

img

Bu günlərdə qaraçay-balkar (malkar) ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi Muradin Ölməzin “Rənglənmiş oyuncaqlar” povesti nəşr olunub. “Nurlar” nəşriyyatında yazıçı Vaqif Sultanlının redaktorluğu və ön sözü ilə yayınlanan kitabı Azərbaycan türkcəsinə Bakı Dövlət Universitetinin professoru Sənan Səlcuq çevirib.

Xatırladaq ki, qaraçay-balkar ədəbiyyatında şair, yazıçı, dramaturq kimi tanınan Muradin Ölməz 20 mart 1949-cu ildə sür­­gündə - Qa­zaxıstanın Taldı Kurqan vilayətinin Ernazar aulunda doğulub, ibtidai təhsilini doğulduğu kənd­də alıb. Sür­gün həyatının ağır illəri onun uşaq dünya­sında heç bir zaman unudulmayacaq si­linməz izlər bu­raxıb.

1958-ci ildə balkar xalqının reabilita­siya­sın­dan son­ra Muradin Ölməzin ailəsi doğma vətən­lərinə - Kabar­din-Balkar Muxtar Respublikasına dönüb. Gələcək yazar orta təhsilini Nalçik şəhərində tamamla­dıq­dan son­ra bədii yaradı­cılığın sirlərinə yiyələnmək arzusu ilə imperi­ya­nın paytaxtına yollanaraq, Mak­sim Qorki adına Ədəbiyyat İns­ti­tutunda təh­sil alıb.

Muradin Ölməz ilk dönəmlərdən başlayaraq aktiv şəkildə bədii yaradıcılıqla uğraşmış, Gənc Yazıçıların VIII Ümum­­ittifaq Konfransının (Mos­kva, 15-21 may 1984) iştirakçısı olub.

Ədəbiyyat sahəsindəki uğurlarına görə Ka­bardin-Balkar Respublikasının Dövlət müka­fa­tı­na (2000) layiq gö­rülüb. O, həm­çinin, Bey­nəl­xalq “Eurodram-2014” mü­­sa­bi­qəsinin və “45-ci paralel” (2016) Uluslararası Poe­ziya Ma­ra­fo­nu­­nun laureatıdır.

Muradin Ölməz “Qafqaz - dillərin dağıdır” Uluslararası Teatr Festivalının (Paris, 17-20 no­yabr 2003) və X-XI Uluslararası Türk Xalqları Po­e­ziya festivallarının (Biş­kek, 2013, Kazan, 2015) iştirakçısıdır.

Ardıcıl bədii yaradıcılığa 1969-cu ildə baş­layan mü­əllifin əsərləri janr, tür ba­xımından ol­duqca rənga­rəngdir: şeir, po­ema, hekayə, povest, pyes, ədəbi tənqid, tər­cümə, publisistika və s. Ya­zarın ədəbi-bədii yaradıcılığında janr əl­vanlığı, həm­çinin, möv­zu-problem çe­şidliliyinə və zən­gin­­liyinə im­kan ya­ra­dıb.

Yaradıcılığında dram janrına xüsusi diqqət yetirən Muradin Öl­mə­zin “Tahir və Zöhrə” pyesi Quzey Qafqaz Milli Teatrla­rının II “Sərhədsiz səh­nə” festivalında (Vla­diqafqaz, 2002) tama­şaçı­ların ilgisini çəkmiş, ən yaxşı milli səhnə əsəri ki­mi dəyər­lən­dirilib.

Müəllifin dramaturji yaradıcılığının seçilən örnəklə­rindən biri olan “Sükutun içi” pye­sinin kon­flikti yüksək dağlıq ərazidə yerləşən balkar kənd­lərindən birində ya­şanan hadisələr fonunda cərəyan edir. Şəhər­də yaşayan uşaqların maddi problem­lərini aradan qaldır­maq üçün yaşlıları doğma evlərini satmağa sövq edirlər. Pyesdə mü­­rəkkəb dramatik müna­qişə fonun­da kimsəsiz qalan qoca çətin vəziyyətdə olan nəvəsinə kömək etmək üçün evini satmağı qərara alır və qocalar evinə köçür.

Bir neçə teatrda uğurla səhnəyə qo­yulmuş “Sükutun içi” dramı Güney Rusiya Te­atr Festi­va­lında 2017-ci ilin ən yaxşı milli pyesi kimi xü­susi mükafata la­yiq gö­rülüb.

O, orijinal bədii əsərlər yazmaqla kifayət­lən­məyib, tərcümə yaradıcılığı ilə də məşğul ol­ub, İran şairi Ömər Xəyyamın “Rübailər” (2002) ki­ta­bını balkar dilinə çevirə­rək yayıb.

Bütövlükdə, iyirmidən artıq şeir və nəsr ki­ta­bının, on iki pyesin müəllifi olan Muradin Öl­mə­zin əsərləri rus, fransız, türk, serb, xorvat dillə­rinə çevrilib.

Muradin Ölməzin yaradıcılığında uşaq ədə­biyyatı ilə bağlı örnəklərin özəl yer tutması da diq­qəti çəkir. Şübhəsiz ki, müəllifin uşaq ədə­biy­­ya­tına önəm verməsi təsadüfi sə­ciyyə daşımır, mənsub olduğu xalqın gələcəyi ilə bağlı cid­di na­rahatlıq duyğusun­dan qaynaqlanır.

Yazıçının Azərbaycan oxucularına təqdim olu­nan “Rənglənmiş oyun­caqlar” adlı uzun he­ka­yəsi - povesti də uşaqlar üçün qələmə alınmış ən dəyərli örnəklərdən biridir. Burada balkar xal­qının Sovetlər Birliyi dönəmində sür­günlə bağ­lı ya­şamış olduğu dəhşətli faciələr bən­zər­siz şəkildə bədii ifadəsini tapıb.

Kitaba “Sürgün həyatının ağrıları” adlı ön söz yazan Vaqif Sultanlı əsərlə bağlı düşüncələrini belə ümumiləşdirir: “Bədii konflikti xe­yirlə şər, tarixlə çağdaşlıq, zülmlə ədalət arasında qurulmuş povestdə təsvir olunan olaylar yazıçı xəyalının məhsulu deyil, canlı müşa­hidədən doğan acı, kədərli gerçəklik­dir. La­kin obrazlı şəkildə canlandırılan bu ger­çəklik o qə­dər faciəvidir ki, onun real həyatda ya­şana bi­lə­cəyi oxucuda hey­rət doğurur.

Əsərin qısa, yığcam bölmələrdən oluşan sü­jet hörüyü bir tərəfdən balkar xalqının mənəvi-əxlaqi dünyasını, gələnəklərini aşkarlayır, qarşı tə­­rəfdən sürgünün gizli, bilinməz, amansız ger­çək­lik­lərini üzə çıxarır.

Yazıçı povestdə öz talesiz qəhrəmanlarının dili ilə dönəmin acılarını, ağrılarını elə ustalıqla yaradır ki, oxucu özünü təsvir olunan olay­ların içərisin­dəy­miş hiss edir”.

Qeyd edək ki, müəllifin bəhs etdiyi hadisələrin canlı şahidi olması, sürgünün bütün ağrılarını, əzablarını ca­nında, var­lığında hiss etməsi mətnin reallığını, inan­­dırı­cılı­ğını, həmçi­nin, təsir gücünü xeyli də­rəcədə ar­tırıb.

Əsərdə süjet boyu hadisə və epizodlar dəh­şət, zorakılıq, faciə, qırğın, qan və ölümlə müşa­yiət olun­maq­dadır. Şübhəsiz ki, uşaqlar üçün nə­zər­də tutulmuş bədii mətnlərin bu səpkidə işlə­nil­məsi böyük ustalıq tələb edir. Povest kədərli son­luqla bitsə də, hadisələrin ümumi ahəngində işı­ğın, aydınlığın işartıları da du­yulmaq­dadır.

İradə SARIYEVA

Son xəbərlər