Dünya miqyasında da artıq tam şəkildə vurğulanır ki, Azərbaycanda nəqliyyat sahəsində müasir logistika və infrastruktur mövcuddur. Məhz bu fonda “Şərq-Qərb“ və “Şimal-Cənub“ kimi nəqliyyat dəhlizləri Azərbaycan ərazisindən keçməklə beynəlxalq əməkdaşlığa yeni təkan verir.
Digər tərəfdən, yaranmış vəziyyət bu dəhlizlər vasitəsilə Azərbaycan üzərindən daha çox yüklərin daşınmasına rəvac verir. Məsələnin bu tərəfinə nəzər salan İranın Gilan vilayətinin valisi Ərsalan Zare vurğulayır ki, ölkəsinin ixracının yüksəlməsində bu gün Azərbaycan əvəzsiz rol oynayır.
O bildirir ki, İranın Rusiya və digər MDB dövlətləri ilə idxal-ixrac əməliyyatlarının 70 faizi Xəzər dənizi sahilindəki limanlar vasitəsilə həyata keçirilir. Təmsil etdiyi vilayətin dəniz sahilində yerləşməsi Xəzəryanı dövlətlərlə ticarət əlaqələrinin inkişafına böyük imkan yaradır və bu məsələdə Azərbaycanın malik olduğu infrastruktur mühüm rol oynayır. Zare diqqətə çatdırıb ki, “Şimal-Cənub” dəhlizinin əsasını təşkil edən Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)–Astara (Azərbaycan) dəmir yolu Gilan vilayətindən keçərək Azərbaycana, oradan isə Rusiya və Avropaya qədər uzanacaq. Dəmir yolu istifadəyə verildikdən sonra Gilan vilayəti ilə Azərbaycan arasındakı idxal-ixrac əməliyyatlarının həcmi artacaq. Bununla yanaşı, İranın cənubundakı vilayətlər də bu yoldan səmərəli istifadə edərək, ticarət əlaqələrini genişləndirə biləcəklər.
Qeyd edək ki, Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu xəttinin Qəzvin-Rəşt hissəsi ötən ilin martında istifadəyə verilib. Yolun Rəşt-Astara hissəsində isə inşaat işləri davam edir. Bu yol İran, Azərbaycan və Rusiyanın dəmir yollarını birləşdirəcək. məhz bundan irəli gəlir ki, indinin özündə ABŞ-ın tətbiq etdiyi iqtisadi sanksiyalara baxmayaraq, İranın xarici ticarət dövriyyəsi 72 milyard dollara çatıb. Sanksiyalara baxmayaraq, İran “Şimal-Cənub” dəhlizi üzrə layihələrini davam etdirir. İranın Baş Gömrük İdarəsinin sədri Mehdi Mirəşrəfi bildirib ki, hazırda Azərbaycanla tranzit yüklərin gömrük-keçid məntəqələrindən keçərkən qeydiyyatının elektronlaşdırılması üzrə danışıqlar aparılır. Onun sözlərinə görə, “Şimal-Cənub” dəhlizi vasitəsilə həyata keçirilən idxal-ixrac əməliyyatları və tranzit daşımalar elektron qaydada qeydə alınacaq. Bu, gömrük prosedurlarını asanlaşdırmaqla yanaşı, vaxt itkisinin də qarşısını alacaq. Gələcəkdə, Azərbaycanla yanaşı, Hindistan və Rusiya da bu layihəyə qoşulacaq.
İranın yollar və şəhərsalma naziri Məhəmməd İslami də bildirib ki, görülən işlər nəticəsində Azərbaycanla İran arasındakı nəqliyyat əlaqələri inkişaf etdirilir. Onun sözlərinə görə, iki ölkə arasında nəqliyyat əlaqələrinin genişlənməsi ticarət dövriyyəsinin artmasına və tranzit imkanlarının genişlənməsinə böyük imkanlar yaradır. Nazir nəzərə çatdırıb ki, “Şimal-Cənub” dəhlizinə daxil olan bu yollardan təkcə İranla Azərbaycan deyil, regionun digər ölkələri də faydalanacaq.
Bütün bunlar bəri başdan deməyə əsas verir ki, “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizində yükdaşımalar mütləq artacaq. Ermənistanın ”İravnuk” qəzeti bu fonda yazır ki, İran üçün İrəvan daha sürətlə arxa plana keçir: ”Rusiya və İran kimi Ermənistanın ənənəvi ticarət tərəfdaşları son illərdə Azərbaycanla böyük layihələr həyata keçirir. Bu səpkidə Ermənistan getdikcə daha çox ofsayt vəziyyətə düşür. Amma buna qarşı da hansısa addım atılmır və belə vəziyyət Azərbaycanın əlini gücləndirir”.
Ümumiyyətlə, “Şimal-Cənub” istiqamətində fəaliyyətin genişlənməsi Ermənistanı getdikcə daha çox narahat edir. Xatırladaq ki, ötən il “Şimal-Cənub” dəhlizi ilə daşınmalarda artım 38% təşkil edib. Ümumiyyətlə, bu istiqamət strateji cəhətdən əhəmiyyətlidir. Şimalda Skandinaviya ölkələri, həmçinin Rusiya, cənubda isə İran kimi böyük ölkələrin bir-biri ilə yük mübadiləsinin əsasən bu yolla həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur. Regionda baş verən siyasi, iqtisadi proseslər də göstərir ki, bu yol nə dərəcədə əhəmiyyətlidir. Ələt-Astara dəmir yolu xəttinin yenidənqurulması bitdikdən sonra qatarların hərəkəti sürətli və rahat olduğu təqdirdə daşınan yüklərin də artacağı ehtimal edilir. Elə bu da Azərbaycana marağı artırır. Digər tərəfdən faktdır ki, Mərkəzi Asiya ölkələrindən yüklərin dəniz vasitəsilə Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanına, oradan Avropaya və Körfəz ölkələrinə daşınması da getdikcə populyar bir marşruta çevrilir. Xüsusən də Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı ərazisində Azad Ticarət Zonasının yaradılması, logistika mərkəzinin formalaşdırılması artıq ölkənin gəlirlərini artırır. Bu da o deməkdir ki, nəqliyyat sektoruna qoyulan investisiya böyük effekt yaratmaqla xidmət etdiyi sahələrin inkişafını stimullaşdırır.
Tahir TAĞIYEV
