Qeyri-neft sektorunun inkişafına göstərilən xüsusi diqqət bu sahədə həm istehsal, həm də ixrac həcminin artması ilə müşayiət edilməkdədir. Qeyd olunan səpkidə, xüsusilə son dövrlərdə aqrar məhsulların icracında dinamik artım qeydə alınır. Hətta bəzən ixracın həcmi bəzi məhsulların yerli bazarlarda müəyyən qədər çatışmazlığına gətirib çıxarır. Hər halda kartof, soğan və kələm kimi aqrar məhsullarla bağlı yaşanan son proseslər də bunu əyani surətdə təsdiqlədi. Məhz bundan sonra hökumət müvafiq tədbirlərə əl ataraq, sözügedən məhsulların qiymətinin sabitləşməsəni nail oldu.
Xatırladaq ki, Nazirlər Kabinetinin müvafiq qərarı ilə bu il aprelin 30-dək ölkədən 1 kiloqram təzə və ya soyudulmuş kartofun ixracına görə 1 ABŞ dolları, mayın 31-dək isə ölkədən 1 kiloqram soğan, ağbaş, qırmızıbaş kələmin ixracına 2 ABŞ dolları gömruk rüsumu tətbiq edilib. Bundan başqa, soğanın idxalına tətbiq olunan spesifik rüsum həmin müddətədək ləğv edilib.
İqtisadiyyat və Kənd Təsərrüfatı nazirliklərinin birgə məlumatında bildirilir ki, atılmış bu addım daxili bazarda qiymət sabitliyinin təmin olunmasına, ölkə əhalisinin bu məhsullara olan tələbatının daha dolğun ödənilməsinə xidmət edir. Artıq görülən tədbirlər nəticəsində bu məhsulların ucuzlaşması qeydə alınır. İqtisadiyyat və Kənd Təsərrüfatı nazirliklərinin birgə məlumatında da bildirilir ki, aprelin ikinci ongünlüyündən başlayaraq qiymətlərdə ucuzlaşma müşahidə edilir. Amma bunlarla yanaşı, diqqət mərkəzində yer alan əsas məqamlardan biri aqrar sahə üzrə ixrac həcminin yüsək həddə saxlanmasıdır. Qeyd olunan məqsədlə yeni bazarların axtarışı istiqamətində də mühüm addımlar atılır. Məsələn, aqrar sahədə ən çox ixrac edilən və böyük həcmdə gəlir gətirən pomidor məhsulları üçün yeni bazarların tapılması artıq zəruri şərt kimi çıxış edir. Meyvə-Tərəvəz İstehsalçıları və İxracatçıları Assosiasiyasının rəhbəri Bəşir Quliyev bununla bağlı bildirir: "Azərbaycanda istehsal olunan pomidorlar əsasən Rusiyaya ixrac olunur. Rusiya son illərdə pomidor istehsalını artırdığı üçün Azərbaycandan Rusiyaya pomidor tədarükü gələcəkdə azala bilər". Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin dosenti Elşən Bağırzadə isə bildirir ki, son illərdə dünyada baş verən əsas tendensiyalardan biri kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalının iqlim şəraitindən, torpağın keyfiyyətindən və s.-dən asılı olmamasıdır: "İstixanalardan, müvafiq texnologiyalardan istifadə edərək dünyanın hər yerində kənd təsərrüfatı məhsullarını istehsal etmək mümkündür. Artıq eyni sort pomidorları dünyanın hər yerində eyni keyfiyyətdə istehsal etmək mümkündür. Məsələn, Hollandiyada binaların üstündə belə pomidor, xiyar və digər məhsullar istehsal olunur".
O bildirib ki, Rusiya da idxaldan asılılığı azaltmaq üçün bir sıra istiqamətdə tədbirlər görür: "Bunlardan biri də kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalıdır. Rusiyada kütləvi şəkildə kənd təsərrüfatı məhsulları istehsal edilirsə, bu, qonşu ölkələrdən məhsulların idxalının azalmasına gətirib çıxaracaq. Azərbaycan da bu çətinliyi digər ölkələrin hesabına aradan qaldıra bilər. Məsələn, Qazaxıstan bu istiqamətdə Azərbaycan üçün böyük bazar ola bilər. Artıq Xəzər dənizi üzərindən daşınmalarımız sürətlənir, limanlar inşa edilir. Gələcəkdə ucuz su nəqliyyatından istifadə edərək Qazaxıstana kənd təsərrüfatı məhsulları, o cümlədən pomidor ixrac edə bilərik".
Mütəxəssisin sözlərinə görə, eyni zamanda, mövsümi olaraq ayrı-ayrı bazarlarda kənd təsərrüfatı məhsullarının tələb-təklifində dəyişmələr olur: "Azərbaycan istehsalçıları bunları izləməli və bazarlarda məhsul qıtlığı olduğu zaman həmin yerlərə bu məhsulları ixrac etməyə hazır olmalıdır. Bütövlükdə kənd təsərrüfatı məhsullarının beynəlxalq ticarətində bu cür qeyri-müəyyənliklər var və davam edəcək. Çünki kənd təsərrüfatı məhsulu sənaye məhsulu deyil və artıq hər ölkədə istehsal edilə bilir. Bu baxımdan Azərbaycan ixracı təkcə kənd təsərrüfatı məhsullarına bağlı olmamalıdır. Belə problemlərin qarşısını almaq, gələcəkdə dayanıqlı ixrac imkanlarını formalaşdırmaq üçün sənaye məhsulları üzrə ixtisaslaşıb, bu məhsulların ixracını həyata keçirməliyik. Kənd təsərrüfatı məhsulları ilə bağlı bütün ölkələr üçün bu təhlükələr var. Ona görə də kənd təsərrüfatı istehsalçıları kifayət qədər çevik olmalıdırlar. Onların çevik idarəetmə sistemi olmalıdır ki, bazarlarda baş verən dəyişikliklərə dərhal reaksiya verə bilsinlər".
Digər ekspertlər isə diqqəti buna yönəldir ki, Rusiyada daxili istehsal artmaqla yanaşı, bu ölkədə rəqiblər də çoxalır. Məhz bu səbəbdən artıq MDB-nin digər ölkələrində yeni bazar axtarışını genişləndirmək lazımdır. Bununla yanaşı, Avropa və digər bazarlara, o cümlədən ərəb ölkələrinə də çıxış imkanları araşdırılmalıdır. Qeyd edək ki, hazırda Avropada Azərbaycanın aqrar məhsullarına tələb yüksəkdir. Ən azı o baxımdan ki, Azərbaycan məhsulları orqanikdir və belə məhsulların Avropada alıcısı kifayət qədərdir. MDB ölkələri, məsələn, Qazaxıstan, digər Orta Asiya ölkələri üçün də Azərbaycan mühüm ixracatçılardan biri qismində çıxış edə bilər.
Tahir TAĞIYEV
