“Rusiyanın hərəkətləri dünyada ərzaq problemlərinə təsir göstərmir. Bu problemlər istisnasız olaraq Qərbin qeyri-qanuni sanksiyaları ilə bağlıdır”. Bunu Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov omanlı həmkarı ilə danışıqların yekunlarına dair mətbuat konfransında deyib.
Lavrov hesab edir ki, Qərb siyasətində dəyişiklik etməsə, ərzaq böhranı daha da dərinləşəcək: “Bizim hərəkətlərimiz indicə qeyd olunan problemlərə heç bir şəkildə təsir etməyib, edə də bilməz. Bu problemlər istisnasız olaraq Qərb ölkələrinin tətbiq etdiyi qadağalar, qeyri-qanuni sanksiyalar nəticəsində yaranıb”. Hazırda beynəlxalq qurumlar da baş verənlərlə bağlı həyəcan təbili çalır. Məsələn, BMT-nin Baş katibi Antoniu Quterreş Ukraynada davam edən müharibə ilə əlaqədar qida çatışmazlığı səbəbindən dünyanın müxtəlif yerlərində aclığın geniş vüsət alacağından dərin narahatlıq keçirdiyini bildirib: “Qeyd etməliyəm ki, Ukraynadakı müharibə səbəbindən üzləşdiyimiz dramatik ərzaq təhlükəsizliyi vəziyyətinə görə aclığın dünyanın müxtəlif yerlərində geniş vüsət alması risqləri məni çox narahat edir”. Hazırda qlobal miqyasda ərzaq çatışmazlığı ilə yanaşı, qiymətlərin sürətli artımı da ciddi problemdir. Qlobal ərzaq qiymətləri aprel ayında bir il əvvəlki göstəricilərlə müqayisədə 30 % artıb. Əvvəlki kimi qlobal ərzaq inflyasiyasını tətikləyən əsas səbəblər koronavirus pandemiyası, iqlim dəyişikliyi və Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsidir. Sonuncu faktor bu gün birbaşa olaraq qlobal ərzaq təhlükəsizliyi üçün ciddi təhdidlər yaradır. Çünki hər iki ölkə qlobal ərzaq təminatında əhəmiyyətli pay sahibidir. Dünyanın taxıla olan tələbatının üçdə biri, günəbaxan yağına tələbatın üçdə ikisi Rusiya və Ukraynanın hesabına təmin edilir. Ukrayna eyni zamanda günəbaxan yağı ixracı üzrə dünya lideridir. Ukrayna ənənəvi olaraq aqrar məhsullarının 90 %-ni limanlar vasitəsilə xarici bazarlara çıxarır. Müharibə başlayandan sonra Qara dəniz limanları, o cümlədən Odessa, Nikolayev və Mariupol limanları Rusiya hərbi gəmiləri tərəfindən bloklanıb. Həmin limanlarda 4,5 milyon ton taxılı çıxarmaq mümkün deyil. Ümumilikdə isə, limanlara çıxışın olmamasından dolayı ölkə istehsal etdiyi 90 milyon ton aqrar məhsulu, o cümlədən 25 milyon ton taxılı ehtiyacı olan ölkələrə çatdıra bilmir. Mövcud durumda Ukraynanın faktiki olaraq bircə ixrac kanalı qalıb. Söhbət Avropa ilə olan qərb sərhədlərindən gedir. Lakin burada ötürücülük qabiliyyəti limanlarla müqayisədə xeyli aşağıdır.
BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) baş direktoru Tsuy Dunyuy qeyd edir ki, dünya istehsal və ərzaq tədarükü zəncirində vacib yer tutan Rusiya və Ukrayna ilə bağlı vəziyyət qlobal ərzaq təhlükəsizliyinin pisləşməsinə yol aça bilər. O bildirib ki, bu ölkələrdən taxıl və dənli bitkilərin tədarük zəncirində fasilələlər, eləcə də Rusiyaya tətbiq edilən ixrac məhdudiyyətləri ərzaq təhlükəsizliyinin səviyyəsinə təsir edəcək: "Bunu ilk növbədə Rusiya və Ukraynadan 30 faizdən çox taxıl alan əlliyə yaxın ölkə hiss edəcək. Bu ölkələrin əksəriyyəti Afrikanın şimalında, Asiya və Yaxın Şərqdə yerləşir və azgəlirli, ərzaq çatışmazlığı qeydə alınan ökələr sırasındadır". Bütün bunlar fonunda Azərbaycanda ərzaq təhlükəsizliyi ilə bağlı məsələ getdikcə aktuallaşır. Düzdür, ölkəmizdə ərzaq təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün önəmli addımlar atılıb və bu istiqamətdə işlər ardıcıllıqla davam etdirilir. Azərbaycanda ərzaq təhlükəsizliyinin böyük hissəsi ölkə daxilində formalaşdırılır. Buğda istehsalı istisna olmaqla, bütün digər əsas ərzaq məhsulları ilə özümüzü böyük dərəcədə təmin edirik. Ərzaq təhlükəsizliyinin təmin olunmasında aqrar sahənin üzərinə böyük yük düşür. Milli Məclisin deputatı Bəhruz Məhərrəmov bu xüsusda qeyd edir: “Görülən işlərin heç şübhəsiz ki, ən vaciblərindən biri kənd təsərrüfatı sahəsinin inkişafına nail olmaqdır və açığı, son illər bu sahədə köklü dəyişikliklərin şahidi olmaqdayıq. Bu gün qeyri-neft sektorunun inkişafını hədəfləyirik və statistikaya baxsaq, ötən ilin birinci rübü ilə müqayisədə qeyri-neft iqtisadiyyatımız 10 faizdən çox, qeyri-neft ixracımız isə 45 faiz artıb. Bu rəqəmlərdə öncül yerlərdən biri məhz kənd təsərrüfatının payına düşür. Elə prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə bu ilin birinci rübünün yekunlarına həsr olunan müşavirədə də qeyd edildiyi kimi, “ərzaq təhlükəsizliyi proqramı çərçivəsində, əsasən də dünyadakı ərzaq problemləri ilə əlaqədar cari ilin birinci rübündə 220 milyon manat vəsait ayrılıb. Bu da kənd təsərrüfatı sahəsinə müəyyən əkin subsidiyalarının verilməsi ilə bağlıdır”. Əlbəttə, çoxsaylı statistik nümunələr ortaya qoymaq olar, lakin ən vacib göstərici o olub ki, pandemiya və pandemiyadan doğan qlobal iqtisadi böhran, o cümlədən çox böyük maliyyə vəsaiti tələb edən beşinci nəsil müharibədən çıxmağımıza baxmayaraq, ölkədə heç bir formada qıtlıq hiss edilmədi. Elə Ukrayna nümunəsinə də diqqət edək. Baxmayaraq ki, bütün dünya dayanmadan yardım edir, amma orada bölgələr var ki, insanlar minimum ərzaq ehtiyaclarını ödəyə bilmir. Bu bir daha onu göstərir ki, Azərbaycanda həyata keçirilən siyasətə alternativ yoxdur”. Azərbaycan ət, süd məhsulları ilə özünü 84-85 %, kartofla - 90 %-dan çox təmin edir. Taxıla olan ehtiyacımızın 60 %-i daxili imkanlar hesabına ödənilsə də, ərzaqlıq buğda ilə özümüzü cəmi 25 % təmin edirik. Azərbaycan ənənəvi olaraq bu məhsulu Rusiyadan alır. Amma indi bu istiqamətdə də asılılığın aradan qaldırılması xüsusi diqqət mərkəzində yer alır və Azərbaycan ərzaqlıq buğda təminatını 70-75 % həddinə çatdırılmasına çalışır.
Ramil QULİYEV
