2021-ci ilin yanvar-avqust aylarında Azərbaycanda əsas kapitala 8259,4 milyon manat yönəldilib. Ancaq bu, 2020-ci ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 10,1 faiz azdır. Belə ki, neft-qaz sektoruna yatırılmış investisiyaların həcmi 8,5 faiz, qeyri neft-qaz sektoruna yönəldilən vəsaitin həcmi 11,3 faiz azalıb. Ümumilikdə, əsas kapitala yönəldilmiş vəsaitlərin 5335,0 milyon manatını və ya 64,6 faizini daxili vəsaitlər təşkil edib. Digər hissəsini də xarici vəsaitlər təşkil edib.
Bütövlükdə, pandemiya bütün dünya ölkələrinin iqtisadiyyatına öz mənfi təsirini göstərib. O cümlədən, Azərbaycan da sözügedən təsirlərdən kənarda qala bilməzdi. Məsələ ondadır ki, koronavirus pandemiyası iri və orta biznesə mənfi təsir edib. Təkcə 2020-ci ildə ölkə iqtisadiyyatı rəsmən 4,3 faiz azalib. Bəzi məlumatlara görə, əslində azalma reallıqda bundan daha böyük olub.
Ancaq o da var ki, 2021-ci ilin əvvəllərindən başlayaraq dünya ölkələri karantin rejimini yumuşaldıb. Bu da paralel olaraq iqtisadi aktivliyə müsbət təsir göstərib. O baxımdan nəzərə alsaq ki, ilin əvvəlindən Azərbaycanda da karantin rejimi xeyli yumuşaldılıb, o zaman bu qədər azalmanın səbəbi nədir?
“Neft sektorunda bir sıra layihələrin başa çatması səbəbindən kapital qoyuluşları azalıb”
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən iqtisadçı-alim, professor Əli Əlirzayev bu il iqtisadiyyata sərmayə qoyuluşunun azalmasını bir sıra amillərlə əlaqələndirdi: “Əvvəla, sərmayə qoyuluşunun azalması bütün dünyada müşahidə edilir. Elə ölkə var, orada azalma çox, elə ölkə də var ki, orada azalma az müşahidə edilir. Bununla yanaşı, ixracat potensialı azalır, bazarlara çıxış məhdudlaşdırılır. Ona görə də investorlar belə situasiyalarda sərmayə qoymaq istəmir. Xüsusən də xarici investorlar. Daxili sərmayədarlarla bağlı məsələlərə gəldikdə isə, mənbələrdə vəsaitlərin azalma prosesi gedir. Müəyyən layihələrin icrası təxirə salınıb. Bütün bunlar nəticə etibari ilə daxili sərmayələrin azalmasına öz təsirini göstərib. Nəzərə almaq lazımdır ki, pandemiya istehsal olunan məhsulun satılmasında müəyyən çətinliklər yaradıb. Nəticədə iqtisadi əlaqələr pozulur və bazarlar əldən çıxır. Bazarın əldən çıxması nəticəsində iş yerlərinin azalması prosesi gedir. Bu ona gətirib çıxarır ki, investisiya resursları azalır. Ən başlıcası, məlum səbəblərdən tikinti sektoruna qoyulan vəsaitlər də çox azalıb. Başqa bir tərəfdən, neft sektorunda bir sıra layihələrin başa çatması səbəbindən kapital qoyuluşları azalıb. Bütün bunlar bir-biri ilə sıx bağlı olan məsələlərdir. Ona görə də çalışmaq lazımdır ki, iqtisadiyyata sərmayə qoyuluşunun azalması təhlükəli həddə gəlib çatmasın. Bu səbəbdən bəzi məhsulların istehsalına daha çox sərmayə qoymaq lazımdır”.
Professor onu da qeyd etdi ki, qarşıdakı illərdə iqtisadiyyata sərmayə qoyuluşunun artacağı gözlənilir.
Vidadi ORDAHALLI
