“Şimal-Cənub” dəhlizinin bütün Avrasiya məkanında nəqliyyat sahəsində mühüm yeniliklərə yol açacağı artıq beynəlxalq miqyasda qəbul edilir. Belə görünür ki, yaxın tezlikdə bu dəhliz yenə dünya miqyasında yüklərin daşındığı əsas tranzit obyektlərdən biri olacaq. Bu da dəhlizin əsas iştirakçılarından biri kimi Azərbaycanın həm mövqelərini gücləndirir, həm də daha çox gəlir əldə etməsini təmin edir.
Verilən rəsmi açıqlamalar da proseslərin məhz qeyd edilən istiqamətdə inkişaf edəcəyini göstərir. İranın yollar və şəhərsalma naziri Məhəmməd İslami də qeyd edir ki, Azərbaycan üzərindən yüklərin tranzit olaraq daşınması “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin fəaliyyətini genişləndirəcək. O bildirib ki, İran Azərbaycan üzərindən yükdaşımaları həyata keçirəcək ki, bu da yalnız İran və Azərbaycan üçün deyil, eyni zamanda, digər region ölkələri üçün də faydalı olacaq: “Bununla da dövlətlər arasında iqtisadi-ticarət əlaqələri inkişaf etməklə gəlirləri artıracaq”. Nazir qeyd edib ki, “Şimal-Cənub” çərçivəsində Astara şəhərində avtomobil yükləri üçün yeni terminalın və Astaraçay üzərində yeni körpünün inşa edilməsi üzrə Azərbaycanla razılıq əldə olunub: “Gələn ay Astarada hər iki dövlətin rəsmi şəxslərinin iştirakı ilə təməlqoyma mərasimi keçiriləcək. Bu körpü İranın Ərdəbil-Astara-Rəşt magistral yolu ilə Azərbaycanın Bakı-Ələt-Astara magistral yollarını birləşdirəcək. İki dövlətin avtomobil yollarının birləşməsi yükdaşımaları asanlaşdırmaqla, onların həcmini də artıracaq”. M.İslami onu da vurğulayıb ki, İranın nəqliyyat sahəsində fəaliyyət göstərən şirkətləri işğaldan azad edilən Qarabağın bərpasında iştirak etməyə hazırdır: “İşğaldan azad edilən rayonların İranla həmsərhəd olması bərpa zamanı nəqliyyat xərclərinin azalmasına səbəb olacaq”.
Bunlarla yanaşı, İran “Şimal-Cənub” vasitəsilə daha çox yüklərin daşınması üçün Rusiya ilə də təmasları intensivləşdirib. Bu məsələ ilə bağlı “Rusiya Dəmir Yolları” ASC-nin icraçı direktoru Mixail Pavlovla İranın Rusiyadakı səfiri Kazem Cəlali arasında xüsusi görüş də keçirilib. Tərəflər bildiriblər ki, Azərbaycan, İran və Rusiya arasında olan “Şimal-Cənub”un inşasındakı maneələrin aradan qaldırılması və dəhlizin tam gücü ilə işə düşməsi olduqca vacibdir. Xatırladaq ki, “Şimal-Cənub” dəhlizinin tam hazır olması üçün İran Gilan vilayətinin şimalındakı Rəşt və Astara şəhərləri arasında 170 kilometrlik dəmir yolunu tamamlamalıdır. Mixail Pavlov bu fonda qeyd edir ki, layihə ilə Asiyanın iqtisadi nəhənglərindən olan Hindistanın Rusiya ilə əlaqələr qurmaq niyyəti də olduqca mühümdür. O vurğulayır ki, Hindistanla Rusiya 2025-ci ilə qədər qarşılıqlı ticarət dövriyyəsini 11 milyard dollardan 30 milyard dollara yüksəltmək niyyətindədir. Artıq 2020-ci ildə iki ölkə arasındakı ticarət dövriyyəsində 2,2 milyard dollar artım müşahidə edilib. Artan dövriyyə fonunda “Rusiya Dəmir Yolları Logistika” şirkəti ilə Hindistanın CONCOR şirkəti arasında yüklərin “Şimal-Cənub” dəhlizi vasitəsilə daşınması haqqında müqavilə imzalanıb. Bu müqaviləyə əsasən, Hindistandan Rusiya və Avropaya, eləcə də əks istiqamətə ixrac ediləcək yüklər İran və Azərbaycan ərazisindən daşınacaq. Rusiya şirkətinin baş direktor müavini Serqey Pavlov bildirib ki, “Şimal-Cənub” dəhlizi ilə yükdaşımalar yalnız Hindistan və Rusiya arasında deyil, eləcə də Hindistanla Avropa arasında həyata keçiriləcək. Rusiyaya çatdırılması nəzərdə tutulan yüklər Moskva və Sankt-Peterburq şəhərlərinə çatdırılacaq, Avropaya göndərilən yüklər isə tranzit olaraq dəmir yolu ilə Avropa ölkələrinə daşınacaq. Qeyd edək ki, həmin yüklər İrandan keçib, Azərbaycan ərazisinə daxil olaraq Rusiyaya daşınacaq. Yəni Azərbaycan ərazisi də tranzit kimi istifadə olunacaq. Belə ki, yüklər Hindistanın Mumbay limanından İranın Çabahar limanına çatdırılacaq. Buradan isə qatarla Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu ilə Rusiya və Avropaya daşınacaq.
Onu da bildirək ki, Çabahar limanını İranın şimal bölgələri ilə birləşdirəcək Çabahar-Zahidan dəmir yolunun inşasına başlanılıb. Bu yol da gələcəkdə Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu xəttinə birləşəcək. Qeyd olunan yollar tam hazır olduqdan sonra Hindistandan Çabahar limanına daxil olan yüklər qatarla İran, Azərbaycan və Rusiya ərazisindən tranzit olaraq Avropaya daşınacaq. Xatırladaq ki, Beynəlxalq “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizi Hindistan, İran, Əfqanıstan, Azərbaycan, Rusiya, Ermənistan, Orta Asiya və Avropa arasında yüklərin daşınması üçün 7200 kilometr uzunluğundakı multimodal gəmi, dəmir yolu və avtomobil yolları şəbəkəsidir. Dəhliz Şimali Avropanı Azərbaycan, Rusiya, İran üzərindən Şərqi Asiya ilə birləşdirəcək. İlkin mərhələdə dəhlizdən illik 5 milyon ton yükün daşınması gözlənilir.
Tahir TAĞIYEV
