Rusiya qazının Avropaya çatdırılması ətrafında ziddiyyətlər yenidən dərinləşir. Belə görünür ki, bu hal yaxın tezlikdə Qərb ölkələri, xüsusən ABŞ və Almaniya arasında ciddi ziddiyyət predmeti olacaq. Bütün bunlara səbəb ABŞ-ın "Şimal axını-2" layihəsinə qarşı yeni sanksiyalarıdır.
Qeyd edək ki, ABŞ Konqresi "Şimal Axını-2" layihəsində iştirak edən şirkətlərə qarşı tətbiq etdiyi sanksiyaları genişləndirməyi planlaşdırır. Bununla əlaqədar Konqresin respublikaçı üzvləri Ted Kruz, Tom Kotton, Ron Conson, Con Brasso və demokrat Gene Şahen yeni layihə hazırlayıb. Layihəyə əsasən, sanksiyaların əhatə dairəsi genişləndirilərək yalnız boru kəmərinin tikintisində iştirak edən şirkətlərə deyil, eyni zamanda hüquqi dəstək verən, həmçinin sığorta və liman xidmətlərini təmin edən şirkətlərə də şamil olunacaq. Bundan əvvəl ABŞ konqresmeni Stiv Vomak bildirib ki, ABŞ Senatı "Şimal axını-2"yə qarşı əlavə sanksiyaları ölkənin müdafiə büdcəsinin layihəsinə daxil edib. Vomakın sözlərinə görə, Rusiya hakimiyyəti "Şimal axını-2" kəmərindən məcburetmə vasitəsi kimi istifadə etmək istəyir və onun məqsədi Polşa və Ukraynanın Rusiya qazından asılılığını artırmaqdır. Onu da xatırladaq ki, ötən il dekabrın 20-də ABŞ Prezidenti Donald Tramp "Şimal axını-2" və "Türk axını" boru kəmərlərinə qarşı sanksiyaları nəzərdə tutan 2020-ci il üçün müdafiə büdcəsini imzalayıb. ABŞ podratçı şirkətlərdən tikinti işlərini dərhal dayandırmasını tələb edib. "Şimal axını-2"nin tikintisini aparan İsveçrənin "Allseas" şirkəti tələbi yerinə yetirib.
Hesablamalara görə, ABŞ-ın "Şimal axını-2" layihəsinə qarşı tətbiq etdiyi sanksiyaların genişləndirilməsi boru kəmərinin tikintisini başa çatdırmaq üçün təxminən 700 milyon avro həcmində sərmayə cəlbini əngəlləyəcək. Belə ki, ABŞ-ın təklif etdiyi əlavə sanksiyalar Avropanın 12-dən çox ölkəsinin 120-dən çox şirkətinə birbaşa təsir edəcək. ABŞ-ın bu mövqeyinə qarşı hazırda, Rusiya ilə yanaşı, Almaniya da çıxır. Almaniya kansleri Angela Merkel bildirib ki, ABŞ-ın "Şimal axını-2" kəmərinə qarşı mümkün sanksiyalar tətbiq etməsi hüquqi çərçivələrə sığmır. Kanslerin sözlərinə əsasən, ölkəsi hesab edir ki, layihə tamamlanmalıdır və bu istiqamətdə iş aparır. Almaniyanın İqtisadiyyat və Energetika Nazirliyinin nümayəndəsi Anna Sofi Ayhler isə vurğulayır ki, Almaniyanın "Şimal axını-2" layihəsi üzrə mövqeyi ABŞ-ın qaz boru kəmərinə qarşı mümkün yeni sanksiyalar barədə verdiyi açıqlamalardan sonra dəyişməz qalıb, Berlin bu sanksiyaları qəbul etməyəcək. Onun sözlərinə görə, Almaniya hökuməti, ABŞ-ın açıqlamaları da daxil olmaqla, "Şimal axını-2" layihəsi ətrafındakı hadisələrin inkişafını izləyir: “Sözügedən sanksiyalarla bağlı əsas mövqeyimiz aydındır – Almaniya onları rədd edir”.
Qeyd edək ki, bundan öncə Almaniya hökuməti "Şimal axını-2" layihəsini müsbət qiymətləndirdiyini və layihədə iştirak edən şirkətlərə dəstək göstərməyi planlaşdırıdığını bildirmişdi. Berlin bəyan edir ki, rəsmi Vaşinqton "Şimal axını-2" kəmərinə qarşı yeni maneələr törədəcəyi təqdirdə Almaniya ABŞ-a qarşı sanksiyalar hazırlayacaq. Xatırladaq ki, 1220 kilometr uzunluğundakı "Şimal axını-2" Baltik dənizindən keçməklə Rusiyadan Almaniyaya ildə 55 milyard kubmetr qaz nəql etmək gücünə malik olacaq. Rusiyanın enerji nəhəngi "Qazprom" bəyan edib ki, "Şimal axını-2" layihəsi 2020-ci ilin sonunadək başa çatdırılacaq. Amma ABŞ sanksiyaları bunu əngəlləyir. Bu durumda, bir sıra Avropa ölkələri kimi, Almaniyanın da Azərbaycan qazından istifadəsi mümkün sayılır.
Məsələ burasındadır ki, Azərbaycan təbii qazını Avropaya çatdıracaq “Cənub qaz dəhlizi”nin son halqası olan TAP boru kəməri layihəsi üzrə işlərin artıq 96 faizi tamamlanıb. Bildirilir ki, hazırda boru kəmərinin inşasının son mərhələsidir. Qeyd edək ki, ötən günlərdə TAP-ın Adriatik dənizindən keçən 105 kilometrlik hissəsinin inşası müvəffəqiyyətlə tamamlanıb. İtaliya və Albaniya sahillərini birləşdirən fəaliyyətlər bu il yanvarın ortalarında boruların “Castoro Sei” gəmisi ilə qaynaqlanması və sınaqdan keçirildikdən sonra İtaliya sahillərindən Albaniyaya doğru Adriatik dənizinin dibinə yerləşdirilməsi ilə başlayıb. TAP layihəsi çərçivəsində Yunanıstanda sınaq işləri də tamamlanıb. Mayın 20-dən isə təbii qazın TAP-ın Albaniyadakı 4 kilometrlik hissəsinə - Yunanıstan-Albaniya sərhədində və Bilisht regionunun yaxınlığındakı ölçmə stansiyasına nəqlinə başlanıb. Bu hissə istifadəyə verildikdən sonra qazın qarşıdakı aylarda boru kəmərinin Albaniyadakı digər hissələrinə tədricən daxil edilməsi həyata keçiriləcək.
Bundan başqa, məlumdur ki, ötən ilin noyabrında TAP-ın Yunanıstan hissəsində sınaq məqsədilə qaz nəqlinə başlanaraq, Evros çayı ilə Kipoidəki kompressor stansiyası arasında boru kəmərinin 2 kilometrlik hissəsinə təbii qaz qəbul edilib. Daha sonra sınaq işləri boru kəmərinin Yunanıstan hissəsinin hamısını əhatə edib. Təbii qazın boru kəməri sisteminə daxil edilməsi “Şahdəniz-2” qazının Avropaya tədarükünün başlanğıcı üzrə növbəti mərhələdir. TAP vasitəsilə ticari məqsədlə qaz nəqlinin 2020-ci ilin oktyabrında, yəni İtaliyaya qədər olan hissənin tam istifadəyə veriləcəyi və sınaqdan keçiriləcəyi vaxtda gözlənilir. Layihə bütövlükdə Azərbaycan qazının İtaliya, Almaniya, Fransa, Böyük Britaniya, İsveçrə və Avstriya kimi böyük Avropa bazarlarına çatdırılması üçün geniş imkanlar yaradır. Buradan göründüyü kimi, Azərbaycan layihəsindən Almaniya da faydalana bilər. Özü də nəzərə almaq lazımdır ki, perspektivdə bu layihə ilə, Azərbaycandan başqa, digər ölkələrin də qazı nəql ediləcək. Bu isə layihə vasitəsilə Almaniyanın daha çox qaz idxal etməsinə imkan verir.
Ramil QULİYEV
